• Chuyên mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • TEX 07.11.2018
      123
    • Phùng Gia Lộc và Nguyên Ngọc 08.09.2018
      ĐÕ NGỌC THỐNG Thế là đúng 30 năm tính từ khi bài kí “Cái đêm hôm ấy đêm gì” (1988) của Phùng Gia Lộc (PGL) xuất hiện trên tờ Văn nghệ. Ngày ấy nhà văn Nguyên Ngọc làm Tổng biên … Tiếp tục đọc →
    • Tâm sự vô lối của kẻ vô lối từ trường Viết văn Nguyễn Du 29.08.2018
      Vũ Gia Hà Tôi viết những dòng này gửi đến các bạn có ý muốn theo đuổi văn chương, báo chí. Những tâm sự này, tôi viết khi chuẩn bị ra trường vào hồi tháng 6 năm 2013, được cả … Tiếp tục đọc →
    • DƯƠNG TƯỜNG, BẢN NHÁP CHIỀU TƠ LIỄU 28.08.2018
      Nguyễn Đức Tùng Trong khi chúng ta quay đi, thế giới thay đổi. Những liên kết nhảy vọt trong thơ Dương Tường tạo ra các ảo ảnh. Đó là chuyển động nhanh từ một hình ảnh này đến hình ảnh … Tiếp tục đọc →
    • LỜI BẠT NHẠC SĨ NGUYỄN VIỆT ĐỨC 23.08.2018
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Nói đến Nguyễn Việt Đức là nhớ đến một nhạc sĩ thời đương đại, thời của chúng tôi. Hồi những năm 80 thế kỷ trước, cái người bộ đội Phòng không – Không quân yêu văn nghệ … Tiếp tục đọc →
    • Ngâm Thơ Và Nghe Ngâm Thơ Việt Nam 21.08.2018
      THẠCH CẦM Ngâm Thơ Và Nghe Ngâm Thơ Việt Nam Phần I : Ngâm Thơ I.                   Xuất xứ từ “ngâm ” và những cụm từ liên quang “ngâm nga, ngâm vịnh, ngâm thơ “. 1.     Ngâm – 吟 là từ Hán Việt. Có nghĩa … Tiếp tục đọc →
    • TÍNH ĐẶC SẮC CỦA ÂM NHẠC TRUYỀN THỐNG HUẾ 21.08.2018
      NGUYỄN TRỌNG TẠO – VIỆT ĐỨC NTT – Hơn 26 năm trước, có một cuộc hội thảo về Di sản văn hóa phi vật thể vùng Huế do UNESCO tổ chức tại Huế. Nhận lời mời của bà Giám đốc UNESCO, … Tiếp tục đọc →
    • Trần Tiến âm nhạc là ngẫu hứng 19.08.2018
      HỒ VŨ KHÁNH LINH Âm nhạc là cuộc sống Âm nhạc xuất phát từ cuộc sống, để rồi quay về phục vụ cuộc sống. Âm nhạc từ buổi sơ khai là những âm thanh độc đáo mà giản dị bật … Tiếp tục đọc →
    • ĐÊM NHẠC NGUYỄN TRỌNG TẠO VỚI GIÁNG SON “CỎ VÀ MƯA” 14.08.2018
      NGUYỄN TRUNG HỢI Nhà thơ, nhạc sĩ đa tài, đa tình Nguyễn Trọng Tạo, người con của quê hương xứ Nghệ, có thể nói anh là một người rất hiếm của Việt Nam vừa nhà thơ, vừa là nhạc sĩ. … Tiếp tục đọc →
    • Nguyễn Trọng Tạo lại hát khúc sông quê 11.08.2018
      NGUYỄN THỤY KHA (Người Lao Động, 05/08/18 04:00 GMT+71) Một việc ngỡ không thể ở một người vừa bị đột quỵ đúng nửa năm trời lại trở thành có thể: Tạo lại khởi sự một đêm thơ nhạc của mình … Tiếp tục đọc →
  • RSS Blog Quê Choa

    • Quê Choa chí dị 25.04.2021
      1. Đài thôn thông báo: A lô a lô… chiều ngày 16 tháng 5 năm 1965 em Ngô Thị Lý học sinh lớp 10 đã thắt cổ tự tử. Em Lý chết vì mắc bệnh hoang tưởng, quá sợ bị người ta hiếp. Qua vụ việc này thôn yêu cầu các gia đình có con […]
    • Tiếng kèn trompet 25.04.2021
      “ Xin hát về bạn bè tôi Những người sống vì mọi người…” (Lời một khúc ca) Khi đó anh ngư­ớc lên, ngơ ngác tr­ước. Mênh mông cát trắng. Em chỉ đứng cách anh có một quãng, sau một mô cát cao, thế mà anh chẳng thấy. Anh đi. Rồi chạy. Nhìn bóng anh cuống quýt […]
    • Đường đời không lối rẽ 25.04.2021
      Hai mươi năm trước tôi làm ở tạp chí Cửa Việt, tờ văn nghệ địa phương thôi nhưng được cả nước biết tới, thích lắm, tự hào nữa. Trước tết khoảng hai tháng bao giờ tôi cũng mò ra Hà Nội, vừa moi bài vở vửa tận hưởng mùa lá rụng và nhấm nháp chút […]
    • Những giấc mơ phải gió 25.04.2021
      Có hơn chín ngàn đêm tôi mơ thấy nàng. Khi nàng chỉ thoáng qua trong giấc mơ phù phiếm nào đó, khi nàng là nhân vật chính trong giấc mơ thật ly kỳ hấp dẫn giật gân kiểu truyện trinh thám An Nam chẳng may tôi đọc được, hoặc một giấc mơ thật ai oán […]
    • Vọng trắng 25.04.2021
      Đêm suông buông lạnh người đâu Vu vơ hương đã nhạt màu tìm chi…? (Thơ Trần Anh Thái)             Năm m­ười sáu tuổi chị tôi đẹp nhất làng Đông. Đến năm chị tôi hai mươi sáu tuổi, làng Đông vẫn không ai đẹp hơn. Tuổi ấy ở quê tôi coi như­ đã ế chồng. Thế mà […]
    • Người đàn bà đau đớn 25.04.2021
      Chị khẽ hích vai tôi ra hiệu phải kiên trì bám trụ trong cuộc nhậu tơi bời kéo dài mười sáu tiếng đồng hồ chưa có dấu hiệu kết thúc, do chồng chị- người đàn ông tuyệt hảo, người đàn ông toàn năng, người đàn ông hết sảy… đứng ra tổ chức.             Ông […]
    • Đò ơi! 25.04.2021
      Ngư­ời lái đò cắm sào đẩy con thuyền tiến thêm chừng một sải nước rồi nhảy xuống, neo thuyền vào một gốc cây bần mọc chìa ra ngoài mé nước. Nắng chư­a tắt hẳn, hãy còn vài giọt bấu víu trên những ngọn cây bần. Phía bên kia sông, một dải nước sáng vàng lấp […]
    • Truyện tình thảm thiết toàn T 25.04.2021
      Trần Thị Thu Thủy tên thật Trần Thị Thỏ, trú tại thôn Tám, Trảng Tranh, Tỉnh Thừa Thiên. Thủa thiếu thời, trí tuệ thì thường thôi, tuy thế, tính Thủy thật thà, thủ thỉ thù thì, thỏn thà thỏn thẻn, thật thương! Tới tuổi trăng tròn, Thủy tròn trặn, tư­ơi tắn, trắng trẻo, tay tròn […] […]
    • Đợi đến mùa hoa phượng 25.04.2021
      Em không thể chờ anh Mùa hoa phượng còn xa Xa hơn một đời người Em không thể chờ anh (Thơ của một nhân vật trong truyện) Vẫn ông hiệu trưởng gõ cửa nhà chị vào lúc khuya khoắt thế này. Trên tay cầm xị rư­ợu sắn, ông chui qua tấm cửa liếp, đứng giữa […]
    • Bốn mươi chín cây cơm nguội 25.04.2021
      Chỉ bước khoảng vài mươi bước chân, từ cái cổng sắt gỉ của một người bạn gái, chị đã giật mình nhận ra sai lầm của mình. Tại sao lại ngang nhiên rảo bước trên d­ờng m­a vào lúc gà sắp gáy nh­ư thế này? – Chị đứng khựng lại, ngoái cổ về phía sau […]
  • Khách trực tuyến

NGUYỄN HOA VÀ THƠ


NGUYỄN TRỌNG TẠO

Bìa tập thơ "Thắp xanh niềm tôi" tái bản - NTT

Bìa tập thơ “Thắp xanh niềm tôi” tái bản – NTT

Có ý kiến chê thơ Nguyễn Hoa khô khan, nhưng cũng chỉ là nói với nhau chỗ này hay chỗ khác chứ không thấy ai viết ra điều đó cả, nó chỉ giống những câu chuyện trà dư tửu hậu cảm tính thường nhật. Ngược lại, có khá nhiều bài viết về thơ Nguyễn Hoa, từ điểm sách đến phê bình, mang tính ngẫu hứng hay tính khoa học, lại đánh giá và ghi nhận những đóng góp riêng của tác giả trong dòng thơ đương đại. Chỉ lướt qua một số bài viết đã đăng báo, cũng thấy các tác giả có những góc nhìn về thơ Nguyễn Hoa khá tinh tế và sâu sắc: “Những mảnh vỡ tiềm thức trong thơ Nguyễn Hoa” – Hồ Thế Hà, “Bâng khuâng mình đấy có yêu được mình” – Trịnh Thanh Sơn, “Nguyễn Hoa, bay mãi những câu thơ tin tưởng”, “Thắp xanh niềm tôi” – Bùi Văn Kha, “Nguyễn Hoa – Những vần thơ không lặng lẽ” – Đoan Trang, “Nguyễn Hoa đằm thắm một tình yêu Tổ quốc” – Nguyễn Ngọc Quế, “Thế giới trẻ con riêng biệt trong thơ Nguyễn Hoa” – Lê Mỹ Ý, “Thơ Nguyễn Hoa tụ gom thành nhị và lặng lẽ toả hương” – Mai Bá Ấn, “Tôi có lòng chân thành không biết sợ” – Hồng Diệu, “Nguyễn Hoa vẫn đốt lòng mình lên” – Trần Hoàng Vy, “Nguyễn Hoa với những suy niệm về thơ” – Trần Hoài Anh, v.v…

Ai cũng biết, sống mỗi người mỗi nết, nên làm thơ cũng mỗi người mỗi cách. Và người đọc thơ thì cũng lắm “gu” khác nhau, lại có người đọc khó tính, người đọc dễ tính… Cho nên có người thích giọng thơ trí tuệ của Chế Lan Viên, người thích giọng chân quê của Nguyễn Bính, người lại thích chất tâm linh ma mị trong thơ Hàn Mặc Tử… Nhưng những người chuyên nghiên cứu về thơ hoặc thật sự am hiểu về thơ thì họ thường quan tâm đến những điều sâu thẳm của thơ như tư tưởng, ngôn ngữ, giọng điệu, phong cách… đã “làm” nên nhà thơ.

Với Nguyễn Hoa, tôi chơi với anh đã hơn 40 năm nên không lạ gì tính cách sống, bản lĩnh sống nghiêm cẩn của anh ngoài đời, và còn hiểu cả những lúng túng, vụng về đôi khi của anh khi sáng tác thơ. Nhưng thú thực là khi đọc thơ anh, nhiều lúc tôi vẫn không khỏi ngạc nhiên về những suy nghĩ lạ, những cặp từ lấp láy đầy ám ảnh, hay những run rẩy đau buốt tận tâm can trước cuộc sống mà anh và tôi cùng trải nghiệm. Đó chính là lòng chân thành của thi sĩ đã trổ lá trổ hoa lên cái cây ngôn ngữ. Anh cũng thú nhận khi nói rằng “Tôi có lòng chân thành không biết sợ”, là nói về cái gốc của người thơ, cái gốc của thơ.

Nhà thơ Nguyễn Hoa

Nhà thơ Nguyễn Hoa

Hồi cùng học ở trường viết văn Nguyễn Du, bạn bè thường gọi Nguyễn Hoa là “đồng chí Hoa”, là vì cái tính “quan điểm lập trường” của anh luôn rõ ràng minh bạch. Đến nỗi tôi phải khái quát về anh thời kỳ đó: “Triết học và nước lã là cuộc sống của tôi”. Anh đọc nhiều về triết học và thơ nước ngoài. Anh thích cả Marx lẫn Hegel và Anhxtanh (Einstein), và thích cả Garcia Lorca cùng Nguyễn Trãi. Những tích luỹ đó dồn nén dần vào anh như lượng biến thành chất, và tôi hiểu cái năng lượng sáng tạo đã được ấp ủ trong tâm hồn anh từ một thời như thế.

Nguyễn Hoa rất chú ý về tứ thơ, vì anh biết, thơ không có tứ cũng như người không có xương sống. Anh muốn thơ phải “tốc độ” và anh đã viết ngắn lại những bài thơ có thể viết dài. Anh không quan niệm tình cảm phải nhiều nước mắt, nên thơ anh là thứ thơ “nước mắt lặn vào trong”. Và anh trở thành một nhà thơ trọng chữ, kiệm lời. Trịnh Thanh Sơn đã nhận ra điều đó khi viết: “Anh kiệm lời trong giao tiếp đã đành, đến kiệm chữ trong thơ mới thực là riết róng… Vì kiệm lời nên Nguyễn Hoa có ý thức dụng công tinh lọc chữ. Ở phương diện này, tôi thấy Nguyễn Hoa cũng riết róng như nhà thơ lão niên Lê Đạt, tuy mỗi người có một bí quyết tu từ độc đáo khác nhau. Trong những trường hợp thành công, chữ của Nguyễn Hoa như những tín hiệu, lại như bấm huyệt, khiến người đọc ngạc nhiên đến sững sờ”.

Thử đọc vài bài thơ ngắn, cực ngắn của Nguyễn Hoa:

Em là muối/ ướp nỗi đau/ tươi mãi”.
(Muối)

Ngoài cửa sổ phòng tôi bông hồng nở
Tôi muốn hái tặng em nhưng không nỡ
Làm trống đi một chấm đỏ của trời xanh
”.
(Bông hồng)

Chiều thẫm
Gió se
Anh lẻ…
Biển non
Sóng nõn
Em xưa!”.

(Bất chợt)

“Bình minh
Chim sơn ca mải mê cất cao tiếng hót
Chùm lá biếc rung rinh
Người đi săn
Giương súng lên rình!
Không hay biết
Chim sơn ca vẫn hót
Cả cho số phận mình!”

(Chim Sơn Ca)

Phải nói đấy là những bài thơ dồn nén cảm xúc và trí tuệ lên con chữ, chưng cất nên những tứ thơ rượu mạnh. Đọc những bài thơ như thế khiến tôi nhớ đến con người hiền lành, chu đáo ngoài đời, trong tiệc rượu không hề bia rượu, “chỉ ngắm bạn mà say”. Nhưng có một lần, Nguyễn Hoa quá nể ông anh của tôi mà uống nửa li rượu quê, và anh say thật, anh say nằm ngay lên đống gạch trước cửa và… ngủ.

Nhưng hồn thơ Nguyễn Hoa không chịu ngủ. Những bài thơ ngắn cứ thao thức trổ mầm trong anh. Trong tập thơ “Thắp xanh niềm tôi” mới đây nhất, nhiều bài thơ ngắn của anh như nén vào một nỗi phương Đông, với nét buồn thâm trầm bảng lảng:

Chút nuột nà nắng lụa
Phơi mềm màu áo quen
Dáng người bừng: óng ả
Mòn đôi mắt: một con…

Ngập ngừng e lệ gió
Đã cách một ngày thu.
(Đã cách một ngày thu).

Hoa trong vườn ngủ hết
Còn thức hoa bóng đèn
Sương gió lùa điệp điệp
Vẫn đốt lòng mình lên

(Hoa bóng đèn)

Khuya lâu nghe mọt ăn đêm
Oi trời nồng đất cả trên thiên hà
Trăm năm rồi cũng thoắt qua
Luân hồi kiếp nghiệp cũng là phù du
Đầy sông núi, đầy thâm u
Vong hồn bao thuở khóc ru tỏ mờ
Mọt ăn đêm ruỗng trăng thơ…
(Nghe mọt ăn đêm)

Cứ đau đáu khôn nguôi những nỗi niềm cuộc sống, những phận người, và cả số phận thi ca… Đó là sự “lao tâm khổ tứ” của nhà thơ gắn bó với đời.

Nhưng Nguyễn Hoa không chỉ làm thơ ngắn. Anh cũng có nhiều những bài thơ vài ba chục câu đến cả những bài thơ hàng trăm câu, có chương có đoạn hẳn hoi. Tôi đọc anh mà hình dung ra cả con đường đầy nhọc nhằn gian khó của đời lính đời thơ đời sông đời núi. Những bài thơ hổn hển trải lòng nhà thơ sau những cuộc đi dài, sau những chiêm nghiệm đời người đêm trắng, sau những gian lao được mất sống còn. Và tôi gặp một Nguyễn Hoa trăn trở nghĩ suy ghi ghi chép chép trang trải nợ người. Bài thơ dài “Dưới mặt trời” là một thao thức buốt nhức về những người lính đảo trong chiến tranh và trong cả những ngày hoà bình. Anh đã đến đấy, đã sống với những người lính ấy, và như cảm thấy mình mang nợ:

Một ngày
Mười ngày
Một trăm ngày
Một nghìn ngày nghe sóng đổ
Sóng đổ vào chân đảo đá
Như là sóng đổ vào cái tổ ấm có mồ hôi tôi
Trong giấc ngủ đêm nào cũng có…

Cuộc chiến cứ ám tượng mãi vào anh những hình ảnh khốc liệt và nên thơ:

Đêm trăng như thấy
Những giọt nước mắt vàng đang chảy
Và đá cháy
Lửa bom xăng, bom na-pan
Lửa!
Cháy cả bóng chúng tôi
Bóng đảo!

Và anh rút ra một triết lý đầy thương cảm:

Nếu chết là điều đáng sợ
Thì cô đơn càng đáng sợ hơn

Mảng thơ lính của Nguyễn Hoa ắp đầy thân phận người lính, thân phận dân tộc. Đôi khi trái tim nhà thơ đã thốt lên lớn tiếng: Máu chảy đỏ thành rạng đông gào thét/ Máu chảy đỏ nóng rạng đông báo động!/ cho loài người trên trái đất xanh. Kể cả những lúc “lớn tiếng” như thế, thơ Nguyễn Hoa cũng xuất phát từ nội tâm với tình cảm chân thành.

Nguyễn Hoa & Nguyễn Trọng Tạo, 1982

Nguyễn Hoa & Nguyễn Trọng Tạo, 1982

Hình như Nguyễn Hoa suốt đời trăn trở về thơ. Tuy không viết phê bình thơ, nhưng anh chiêm nghiệm thơ bằng thơ. Gần chục tập thơ của anh, tập nào cũng có những bài thơ chiêm nghiệm về thơ: “Mỗi bài thơ ngắn/ Xòe lá lá xanh/ Mỗi cây thân phận/ Buốt đau nảy cành”; “Tôi thích/ lời thẳng/ đắm lòng/ thơ ngắn!”; “Làm sao có thơ hay/ Biết điều nầy/ Nhà thơ chẳng bao giờ nên hỏi/ Nhưng mỗi ngày mỗi ngày/ Nhà thơ đang đi về nơi cát bụi…/ Có thể nào lại dấu nỗi đau?”. Và Nguyễn Hoa khẳng định:

Câu kinh tụng niệm
Giải thoát trần ai
Câu thơ mầu nhiệm
Giải thoát đời tôi

Sự “mầu nhiệm” của thơ chính là hồn vía của chữ, của thi ảnh thi điệu thăm thẳm lòng người. Có lẽ vì quan niệm như thế, nên với Nguyễn Hoa, chữ nghĩa là linh thiêng, là đẹp đến xót xa:

– Trăng như quả bói sớm
chín treo ngang cành trời

Bầy ngựa xanh chữ ơi
lạc đâu vào đêm biếc?

– Tôi như thể người say đến nỗi
Mặt trời kia cứ ngỡ mặt trăng đầy.

Và:

Dừa giống nhau cho anh đi lạc ngõ
Để em cười rơi nắng xuống chân.

Và ta thấy đôi khi anh ngơ ngác trước thiên nhiên:Cỏ cây xanh như lần đầu mới thấy”. Sống với Nguyễn Hoa, mới hiểu anh có thật nhiều ngơ ngác trước cuộc sống tưởng như đã chai mòn. Đó là sự ngơ ngác thi sĩ. Ngơ ngác vì ngạc nhiên, và nếu mất đi sự ngạc nhiên ngơ ngác ấy thì thơ cũng từ bỏ nhà thơ không một lời từ biệt. Có lẽ Nguyễn Hoa làm được thơ dài dài là nhờ cái sự ngạc nhiên ngơ ngác vẫn thường trực trong anh…

Mà cuộc đời cũng mang đến cho anh nhiều bất ngờ lạ lẫm. Tên thật của anh là Nguyễn Hoa Kỳ, được báo Nhân Dân đổi thành Nguyễn Hoa khi in thơ anh, đến nỗi đọc thơ mình mà anh cứ tưởng là có anh Nguyễn Hoa nào đó đã “đạo” thơ anh mà in. Rồi khi kết nạp Đảng, chi bộ lại đổi tên anh thành Nguyễn Hồng Kỳ. Có lẽ thời chiến tranh đánh nhau với Hoa Kỳ nên người ta giữ ý thế. Đến khi tập thơ “Thắp xanh niềm tôi” được giải thưởng, thì tên tập thơ trên tấm bằng lại được ghi là “Thắp xanh niềm tin”… Nhưng Nguyễn Hoa vẫn vui cười khi nhắc lại chuyện đó với nụ cười ý vị.

Hơn 40 năm làm thơ, xuyên suốt thơ anh một giọng thơ rắn rỏi, thủy chung với đường thơ đã chọn, đó là sự hàm súc kiệm lời, là tình yêu người, yêu nước. Có lần tôi hỏi anh: Có cần làm lại thơ mình không? Anh trả lời tôi bằng câu thơ của Lui Aragon: “Nếu phải đi trở lại/ Tôi lại đi đường này”. Nguyễn Hoa là thế, quyết liệt với mình, quyết liệt với đường thơ như định mệnh. Ấy vậy mà anh chỉ “Mong có câu thơ thành cá/ Hồi hộp nỗi niềm người câu!”. Và tôi cứ mong chờ Nguyễn Hoa, sau những tập thơ đã in, tôi lại được hồi hộp đón đọc những bài thơ mới của anh.

Hà Nội, Tiết Thanh Minh, 4.4.2014

NTT

3 bình luận

  1. Bài bình thơ rất hay. Chả trách vài ngày không vào đây là thấy nhớ. Cảm ơn và chúc anh sức khỏe.

  2. Bác Tạo ơi!
    Bác trích câu của Beston Bret nhưng đó là câu của Lui Aragon trong bài Bài ca của người hát trong tù ngục tra tấn, Tế Hanh dịch. Bác nên sửa lại cho đúng!
    Vũ Nho

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: