BIẾT THÊM VỀ “MỪNG SINH NHẬT”


HOÀNG VĂN

Sinhnhat3 copyTổ chức Mừng Sinh Nhật, không rõ xuất xứ từ đâu. Chắc là chịu ảnh hưởng từ phương Tây. Được biết từ năm 353 sau Công nguyên, Đức Giáo Hoàng Libere chính thức tổ chức Noel tại Roma (Ý), ấn định ngày 25-12 hằng năm kỷ niệm ngày “Chúa ở cùng chúng ta”Emmanuel, từ NUEL là chữ cuối Emmanuel – nuel. Đấy là tư liệu mà tôi đã ghi lại về Kỷ niệm Ngày Chúa ra đời ở phương Tây. (Xem: Chuyện chép trước lễ Noel. Ghi chép của Xuân Ba. Tiền Phong CN, số 50, ngày 11-12-2003).

Còn ở phương Đông – châu Á, …và riêng nước ta thì sao?

Noel – 25-12 hàng năm, bên mình thường gọi là Ngày Chúa ra đời. Bên theo đạo thì gọi là Lễ Giáng Sinh (Jésus- Christ, hoặc Birth Christmas).

Tục lệ này chỉ có ở những người theo đạo Công giáo, và hằng năm lấy ngày 25-12 dương lịch làm lễ trọng để kỷ niệm.

Người theo đạo coi ngày 25-12 như ngày Tết ta của người mình. Dần dần, người theo đạo Phật và cả những người không theo đạo nào cũng hòa cùng không khí kỷ niệm Noel bên Công giáo. Có lẽ nhộn nhịp và vui chung ngày Noel đó, ở miền Bắc, chắc có từ thâp niên 70. Những năm cuối thế kỷ XX. Sang đầu thế kỷ XXI, thì không khí Noel trở thành ngày lễ chung cả nước. Nhất là những nam thanh nữ tú đều coi ngày Noel là ngày vui chung, không phân biệt bên đạo hay bên đời. Quan trọng nhất là đêm 24-12, cũng như bên mình – tối 30 Tết, đêm đón Giao thừa.

Từ thời kỳ Hùng Vương đến… “Như nước Đại Việt ta từ trước / vốn xưng nền văn hiến đã lâu…” , trải qua các triều đại : Ngô, Đinh, Lý, Trần, Lê, Nguyễn, đến ông vua cuối cùng – Hoàng đế Bảo Đại. Ông vua ở Triều đại nào của nước ta đã tổ chức Mừng Sinh Nhật cho mình?

Tôi nhớ có lần đọc một tư liệu nói về mừng ngày sinh vua Nguyễn Thánh Tổ – Phúc Đảm (1820-1840) niên hiệu Minh Mạng, thường gọi Vua Minh Mạng. Các quan to trong triều đình được mời tới dự. Có mặt ngày đó gồm các vị Phan Thanh Giản, Phan Đăng Quế,…Hai vị này chỉ vì quá lời trong bài tụng khánh – ca tụng nhân ngày sinh, đã bị vua phê là bài văn vô dụng!

Đúng như các văn sỹ xưa thường nói: “Dễ văn tế, khó văn bia”. Các vị trên nằm trong diện “Dễ văn tế…” đây.

Tìm hiểu mục này cũng là điều thú vị. Có thể tra cứu ở Google xem thế nào. Tôi gõ,… Google thì nhận ngay được lời hoan nghênh là: “Mục bạn cần tìm, rất lý thú. Cần sự hợp tác với bạn để làm mục này được phong phú thêm! …”. Chợt nghĩ, người ta đang cần tìm thì lại nói cần hợp tác! Chán quá đi mất? Như vậy, chưa có tư liệu nào để tham khảo về tổ chức lễ Mừng Sinh Nhật ở nước ta bắt đầu từ thời kỳ nào, năm nào, và ông vua nào,… hoặc có nhưng mình chưa được đọc?

Chắc ở nước ta chưa có tục lệ cả nước tổ chức Mừng Sinh Nhật vị vua nào? Thường dân ta chỉ lấy ngày mất là làm lễ trọng. Kể cả từ thời Hùng Vương, dân ta chỉ nhớ ngày 10-3 âm lịch hàng năm là ngày Giỗ Tổ. Từ xa xưa đã có câu: Dù ai đi ngược về xuôi / Nhớ ngày Giỗ Tổ, mùng mười tháng ba (10 – 3).

Mãi tới năm 2007, Quốc hội nước ta mới có Nghị quyết, công bố chính thức lấy ngày 10-3 âm lịch hằng năm làm ngày Quốc Tổ, Quốc Giỗ.

Như các gia đình, cá nhân tự tổ chức Mừng Sinh Nhật thường là những người theo tục lệ của phương Tây. Nước ta có thể có từ cuối thế kỷ XIX, hoặc đầu thế kỷ XX (?). Thời kỳ đó nếu có, chỉ là trong phạm vi hẹp ở trong gia tộc, hoàng tộc trong “Cung vua, phủ chúa”, chứ không như ngày nay được mọi nhà, mọi con cháu thường tổ chức để kỷ niệm ngày sinh.

Nước ta đã giành được độc lập sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Hà Nội. Chính phủ Lâm thời của Nước VNDCCH ra mắt quốc dân, đồng bào. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trịnh trọng tuyên bố với toàn thể đồng bào và thế giới rằng: “ …Chúng tôi, Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng: Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập…”.

Vậy thời đại Hồ Chí Minh, “Vua” Hồ Chí Minh đã tổ chức Mừng Sinh Nhật vào năm nào? Tôi nhớ là năm 1946, ngày 19-5 là ngày sinh của Người. Lý do nào đây?

Thật ra, Bác Hồ đâu có nhớ ngày sinh, đến năm sinh của Bác, còn có những tranh luận. Chỉ đến khi có Mặt trận Việt Minh, chữ gọi tắt của “Việt Nam độc lập đồng minh hội”, được thành lập ngày 19-5-1941, rồi lấy ngày này là ngày sinh của Bác Hồ, vì Hồ Chí Minh sáng lập ra Mặt trận này. Một nguyên thủ của một quốc gia độc lập, cũng cần được Nhà nước ta ghi nhớ ngày sinh của Người.

Xin đọc lại một đoạn sau, do thư ký của Bác – ông Vũ Đình Huỳnh, ghi lại vào năm 1946. (Cụ Vũ Đình Huỳnh, thân phụ nhà văn Vũ Thư Hiên với tác phẩm “Đêm giữa ban ngày”. Xuất bản năm 2000 (?) ở nước ngoài).

“…Sáng 18-5, Bác bước vào phòng tôi, bảo:

– Này, chú thông báo cho các vị trong Chính phủ biết ngày mai sinh nhật tôi. Đừng quên gọi các cháu thiếu nhi đến chơi với tôi nhé!

Tôi sửng sốt nhìn Bác. Con người rất mực khiêm tốn, thế mà đùng chỉ thị cho tôi tổ chức sinh nhật cho chính mình. Tôi toan hỏi Bác, nhưng Bác đã quay ra. Dừng lại ở cửa, Bác dặn thêm.

– Báo cho các anh ở Trung ương và các đoàn thể biết luôn mai kỷ niệm sinh nhật tôi.

– Tôi gọi dây nói đi các nơi bàn về tổ chức sinh nhật Bác. Những nơi cần báo mà không có dây nói thì phải cử người đi đến tận nơi. Mọi người cằn nhằn với tôi về chuyện nước đến chân mới nhảy. Anh Trường Chinh cho rằng tôi đã được biết sinh nhật Bác mà không nói trước. Tuy nhiên, rồi người nọ báo thêm người kia, cho nên cả những người tôi quên rồi cũng được biết vào chiều 18-5.

– Hôm sau, cả Hà Nội sáng lên màu cờ, biểu ngữ nói lên ý chí giành độc lập và chúc mừng Bác. Nhìn ra ngoài đường, tôi thấy anh em thợ điện tíu tít bắc thang chăng đèn kết hoa. Lễ mừng sinh nhật Bác tổ chức tối hôm đó, tại Bắc Bộ phủ. Không khí ngày hội chảy tràn trên phố phường, tới tận hang cùng ngõ hẻm. Từng đoàn người biểu tình tuần hành trên các đường trung tâm hô vang khẩu hiệu chúc thọ Bác và các khẩu hiệu cách mạng khác. Các cháu thiếu nhi ăn mặc quần áo đẹp, gõ trống ếch ca hát quanh Bắc Bộ phủ.

Cùng ngày hôm đó, vào buổi tối, tôi có nhiệm vụ phải tổ chức đón tiếp Cao ủy Đác-giăng-li-ơ và ông Xanh-tơ-ni, cũng tại Bắc Bộ phủ. Đác-giăng-li-ơ từ Hải Phòng lên, Xanh-tơ-ni ở sẵn Hà Nội, hai người sẽ tới chào xã giao Hồ Chủ tịch. Thì ra Bác đã tính toán trước tất cả. Nếu họ đến mà không có sự đón tiếp nồng nhiệt thì không ra sao, sẽ có hại cho mối quan hệ vốn dĩ đã căng thẳng. Nhưng nếu phải đón tiếp họ tưng bừng thì mình lép vế quá. Thế là ngày sinh nhật Bác được thông báo.

Đác-giăng-li-ơ và Xanh-tơ-ni tới Bắc Bộ phủ với gương mặt rạng rỡ. Chắc hẳn ông đô đốc nghĩ rằng không khí hội hè ở Hà Nội mà ông thấy là dành cho ông. Ở Bắc Bộ phủ, họ gặp nhiều quan chức cao cấp của Chính phủ Việt Nam hơn là cuộc đón tiếp bình thường, có cả các cháu thiếu nhi vẫy cờ hoa. Cuộc thăm viếng xã giao vô hình chung biến thành cuộc đến chúc mừng nhân ngày sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Điều mà tôi tin là đối với Bác, ngày sinh của mình cũng phải là một ngày phục vụ lợi ích của cách mạng”. (Xem Vũ Đình Huỳnh: Tháng Tám cờ bay. Hồi ký, tuần báo Văn Nghệ, tháng 10 -1993).

Đọc đoạn Hồi ký trên, ta biết rõ thêm tầm nhìn của Bác Hồ, vì sao lại nhắc ông Huỳnh: “Này, chú thông báo cho các vị trong Chính phủ biết ngày mai sinh nhật tôi”. Sau sự kiện này, ông Huỳnh mới hiểu rõ vì sao Bác lại nhắc ông “…ngày mai sinh nhật tôi”, để sau đó ông Huỳnh viết rằng: “Điều mà tôi tin là đối với Bác, ngày sinh của mình cũng phải là một ngày phục vụ lợi ích cách mạng”.

Như vậy lễ Mừng Sinh Nhật “Vua” Hồ Chí Minh được tổ chức trọng thể từ năm 1946. Từ đó hằng năm, ngày 19-5 là ngày mà Nhà nước ta ghi nhận chính thức – ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngày nay, các con cháu của Bác Hồ và các thế hệ tiếp nối đều có ý thức nhớ ngày sinh của mình và tổ chức Mừng Sinh Nhật. Nhất là những gia đình ở các trung tâm thành phố lớn nhỏ trong nước. Vùng xa xôi, hẻo lánh, miền núi chắc chưa phải là phổ biến trong mọi gia đình.

Biết thêm về Mừng Sinh Nhật, nếu ngược thời gian tìm hiểu “đề tài” này cũng là điều thú vị!

Láng Hạ, ngày Đông chí – 2013.

* E-mail: < hoangvandzu@gmail.com >

* Tel. : 04 / 3853.1802 – 01659.608.732

* Home : P408, 111 Láng Hạ, Đống Đa, Hà Nội.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s