GẶP CON TRAI TRI PHỦ XUÂN TRƯỜNG


VŨ THANH NHÀN

Nhân ngày giỗ Liệt sỹ Đinh Thúc Dự (8/9/1951 – 8/9/2014 Âm lịch) thân phụ của họa sỹ Đinh Quang Tỉnh – Người mang tên Tri phủ Xuân Trường Vũ Văn Tỉnh. Chúng tôi trân trọng giới thiệu bài viết của Nhà báo Vũ Thanh Nhàn ghi lại cuộc gặp gỡ ông Vũ Tất Tiến con trai Tri phủ Xuân Trường năm xưa.

Cụ Vũ Văn Tỉnh
Cựu Tri phủ Xuân Trường

(1906 – 1980)

Họa sỹ Đinh Quang Tỉnh tâm sự: Đúng là cơ duyên – Sau 69 năm kể từ cuộc Cách mạng Tháng 8 long trời lở đất năm 1945, năm ấy tôi được sinh ra và Cha tôi đã xin tên “húy” của Quan Tri phủ Xuân Trường Vũ Văn Tỉnh để đặt tên cho tôi, tên đầy đủ là Đinh Quang Tỉnh. Mấy hôm rồi, tôi bất ngờ nhận được bức “Tâm thư” của Nhà giáo, Nhà báo Vũ Tất Tiến, 76 tuổi, con trai thứ của Quan Tri phủ Xuân Trường ngày ấy. Tôi lặng đi với tâm trạng mừng vui khó tả, nửa như mới tìm lại được người thân sau nhiều năm lưu lạc, nửa như bắt được vàng. Hiềm nỗi lại đúng khi tôi đang nằm viện, nên không thể đến thăm gia đình bác Tiến ngay được. Mấy đêm không ngủ, tôi luôn có cảm giác mơ hồ như tìm lại được chính mình từ thuở “đồng mơ, đồng mận”…

Nhà giáo, Nhà báo Vũ Tất Tiến con trai Tri phủ Xuân Trường

Vợ và 5 con của Tri phủ Xuân Trường (ông Vũ Tất Tiến: bên phải hàng trước)

Nhà giáo – Nhà báo Vũ Tất Tiến (bên phải) và Họa sỹ Đinh Quang Tỉnh

Nhà giáo – Nhà báo Vũ Tất Tiến (bên phải) và Tác giả Vũ Thanh Nhàn

Để câu chuyện có đầu đuôi, dưới đây tôi xin giới thiệu toàn văn bức thư của Nhà giáo – Nhà báo Vũ Tất Tiến gửi Họa sĩ Đinh Quang Tỉnh (Ba Tỉnh):

Hà Nội ngày 6-9-2014
Thân gửi anh Ba Tỉnh

Tôi được đọc bài viết “Người mang tên Quan Tri phủ huyện Xuân Trường” của Vũ Thanh Nhàn đăng trên mạng, do cháu ruột tôi là Vũ Thanh Tùng gửi từ Hung-ga-ri về.

Thật không ngờ, Cậu tôi, tức Tri phủ huyện Xuân Trường năm xưa, trước Cách mạng tháng 8 năm 1945 (cách nay gần 70 năm) vẫn có người nhắc tới trong Hồi ký và khen là “viên quan liêm chính, ngay thẳng, nhân hậu” và “Từ sau cải cách ruộng đất, chúng tôi cũng không biết tin tức gia đình ông”.

Vậy tôi xin cung cấp tin tức để anh rõ:

Tôi là Vũ Tất Tiến: 75 tuổi (sn 1939) chính là con trai (thứ 3) của Quan Tri phủ Xuân Trường Vũ Văn Tỉnh (chứ không phải Vũ Ngọc Tỉnh như trong Hồi ký viết). Cách mạng tháng 8-1945, tôi mới 6 tuổi, ở trong Phủ Xuân Trường và được chứng kiến đầy đủ sự kiện lịch sử này, đến nay tôi vẫn còn nhớ. Trong Hồi ký viết có đôi điều chưa đầy đủ (tả lại việc chiếm Phủ) và chưa chính xác khi nói về chức danh của Cậu tôi sau cách mạng.

Sau CM tháng 8-1945, Cậu tôi (nguyên Tri phủ Vũ Văn Tỉnh) tham gia kháng chiến chống Pháp, làm Cán bộ Ủy ban Hành chính Kháng chiến Liên khu 3; Tiếp đó giữ chức Phó Chủ tịch UBKCHC tỉnh Nam Định, kiêm Chủ tịch ỦY ban Liên Việt, kiêm Chánh án Tòa án nhân dân và phụ trách Tòa án Quân sự tỉnh Nam Định (cũng như Cha của anh, ông Đinh Thúc Dự khi đó cũng làm Phó Chủ tịch UBKCHC tỉnh Nam Định, nhưng còn kiêm thêm chức “Phó Bí thư Tỉnh ủy ”).

Sau khi hòa bình lập lại năm 1954, Cậu tôi ở Liên khu 3 về Hà Nội, sau đó công tác ở Bộ Nội vụ, Vụ Pháp chế Phủ Thủ Tướng rồi Cục Lưu trữ Phủ Thủ Tướng. Đúng như Hồi ký viết, vì “chủ nghĩa lý lịch” (khi đó và hàng chục năm sau còn rất nặng nề) nên Cậu tôi không “tiến thân” được, nên chỉ là “nhân sĩ yêu nước” được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, không vào Đảng CS, mà vào Đảng xã hội (lúc Đảng này còn tồn tại). Khi nghỉ hưu, Cậu tôi chỉ là Chuyên viên 4!!!

Cậu tôi mất năm 1980, hưởng thọ 74 tuổi.
Đôi điều nhớ lại và viết lại để Anh biết.
Thân ái chúc Anh và gia đình an khang, thịnh vượng.

Thân chào Anh Ba Tỉnh!

VŨ TẤT TIẾN (Nhà giáo-Nhà báo nghỉ hưu)

Chúng tôi đọc rất kỹ bức thư này và so sánh với các tài liệu, bài báo, hồi ký, sách phát hành nội bộ… đã trích dẫn giới thiệu trong cuốn sách: “Đinh Thúc Dự Một tấm gương quả cảm vì quê hương” (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật xuất bản năm 2013) với nội dung đề cập đến sự kiện “Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại huyên lỵ Xuân Trường và Giao Thủy không mất một viên đạn và không đổ một giọt máu nào…”. trong đó, các chi tiết nói về Tri Phủ Xuân Trường Vũ Văn Tỉnh rất ít, chưa có điều kiện sưu tầm bổ sung thêm… rất may mắn khi được gặp “nhân chứng sống” có điều kiện kiến giải, kiểm chứng để chỉnh sửa cho sát với sự thật để bảo đảm tính trung thực của sự kiện lịch sử.

Chiều 24 tháng 9 năm 2014, nhằm ngày thứ Tư, mồng 1 tháng 9 năm Giáp Ngọ. Có một sự trùng phùng đến ngỡ ngàng bởi trên tờ lịch treo tường có 2 câu Ca dao “Khôn ngoan nhờ đức cha ông/ Làm nên phải đoái tổ tông phụng thờ” Không hiểu sao lại rất phù hợp với tâm tưởng của chúng tôi trong buổi gặp mặt thân tình tại nhà riêng ông Vũ Tất Tiến – con trai thứ cụ Vũ Văn Tỉnh. Ông nguyên là giảng viên tiếng Nga Trường Cao đẳng Sư phạm Hà nội, nguyên Tổng thư ký Hội hữu nghị Việt – Xô, Việt – Nga thành phố Hà Nội.

Sau lời chào hỏi và giới thiệu bản thân, chúng tôi xin phép gia chủ được lên Ban thờ thắp nén nhang để cáo bẩm, tạ ơn cụ Vũ Văn Tỉnh mẫn thiêng đã hướng dắt chúng tôi có cuộc hạnh ngộ hôm nay.

Mấy tiếng đồng hồ trôi qua rất nhanh vì đầy ắp thông tin mới lạ, các thư tích quý hiếm và ảnh lưu niệm… của gia đình cụ Vũ Văn Tỉnh, câu chuyện dường như không muốn dứt. Chúng tôi xin được vắn lược như sau:

Với tôi, người chịu trách nhiệm tổ chức bản thảo cuốn sách “Đinh Thúc Dự – Một tấm gương quả cảm vì quê hương” do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật xuất bản năm 2013 nhận thấy trong quá trình sưu tầm tài liệu về Liệt sỹ Đinh Thúc Dự để viết sách, những sự kiện lịch sử đã bị bụi thời giam khỏa lấp trên nửa thế kỷ, cùng với chiến tranh loạn lạc, hầu hết các nhân chứng đều đã qua đời, nên không tránh khỏi sự nhầm lẫn hoặc sai lệch của một số chi tiết, sự việc… Chính vì những sự chưa chính xác ấy đã làm cho con cháu cụ Vũ Văn Tỉnh “bán tín bán nghi” chưa dám tin vào câu chuyện “Người mang tên Quan Tri phủ Xuân Trường Vũ Ngọc Tỉnh” từ thời Cách mạng tháng 8 năm 1945, liệu có phải là “ông nội” Vũ Văn Tỉnh nhà mình hay không”?

Nay được “nhân chứng sống”, là con cụ Vũ Văn Tỉnh gặp gỡ, trao đổi, cung cấp, bổ sung thông tin để khẳng định tính chính xác của từng sự việc, thời gian và địa điểm liên quan. Rất may là cốt lõi của sự kiện lịch sử ở Phủ Xuân Trường năm 1945 đều giữ nguyên độ chính xác như các tài liệu đã công bố. Trong đó khẳng định:

– Quý danh Tri phủ Xuân Trưởng Vũ Ngọc Tỉnh và Vũ Văn Tỉnh là một. Tên đệm là “Văn” thay cho “Ngọc” mới chính xác.

– Quá trình tham gia Cách mạng của cụ Vũ Văn Tỉnh được giới thiệu qua “trích ngang lý lịch” trong bức thư của ông Vũ Tất Tiến gửi họa sỹ Đinh Quang Tỉnh sẽ thay cho nội dung hoạt động cách mạng sau 1945 của cụ Vũ Văn Tỉnh viết trong bài “Ký ức về người cha kính yêu” của tác giả Đinh Đức Đạt in trong sách đã dẫn trên (trang 94-140).

Về cụ Vũ Văn Tỉnh có một số nét tiêu biểu như sau: Cụ sinh năm 1906 là con trưởng trong một gia đình viên chức ở Hà Nội. Thời trẻ, cụ học trường Bưởi, rồi sau đó tốt nghiệp Cử nhân Luật Trường Bảo hộ Bắc Kỳ; được bổ nhiệm Tri huyện Tiên Lữ – Hưng Yên, rồi Tri huyện Việt Yên – Bắc Giang, sau đó về nhậm chức Tri phủ Xuân Trường – Nam Định. Cụ là trí thức “Tây học”, “là một thanh niên ham hiểu biết và có chí hướng nên ngay từ khi còn đi học, cụ đã sớm hấp thụ tinh thần yêu nước, thương nòi, sớm giác ngộ cách mạng nên đã tìm được con đường đúng đắn cho cuộc đời mình. Suốt đời cụ là một quá trình bền bỉ phụng sự cho dân, cho nước. Yêu nước, thương dân, tận tâm, tận lực với trách nhiệm của mình, và liêm khiết thanh bạch là những nét nổi bật của cụ (trích Điếu văn của đại diện Đảng Xã hội đọc trong lễ truy điệu cụ Vũ Văn Tỉnh).

Đúng như nhận định và đánh giá qua các tài liệu đã viết về Tri phủ Vũ Văn Tỉnh: “là viên quan liêm chính, ngay thẳng, là người nhân hậu, học rộng, hiểu nhiều, lại có lòng thương dân, biết thức thời, tỉnh táo trước thời cuộc…”

Cụ sinh hạ được 5 người con, gồm ba con trai và hai con gái. Nhờ phúc đức ông cha để lại nên gia tộc họ Vũ Văn đều yên vui, phương trưởng, an khang thịnh vượng, con cháu thành đạt, có nhiều đóng góp tích cực cho xã hội.

Năm 1945, ông Tiến mới 6 tuổi nhưng vẫn nhớ như in quang cảnh sáng sớm hôm ấy, người dân tay mang gậy gộc thay vũ khí rầm rộ chạy tới chạy lui dọc theo hai con phố Ngọc Cục và Hành Thiện, sau đó kéo đến trước cổng Phủ. Mấy anh em ông Tiến hoảng sợ bèn chui vào hầm chứa than ở khu nhà bếp, nhưng vẫn tò mò nghển cố nhìn ra cổng Phủ bị xô đẩy rồi bỗng mở toang. Ông thấy “Cậu” mặc bộ đồ vét tươm tất, bình thản từ trong Phủ bước ra nói rất nhanh điều gì đó với mấy người của quân khởi nghĩa (nhà ông Phủ Tỉnh sinh hoạt theo lối mới gọi cha bằng “Cậu” và gọi mẹ bằng “Mợ”). Mọi lo lắng của anh em chúng tôi cũng qua mau. Việc tiếp quản phủ Xuân Trường diễn ra chóng vánh, trong không khí ôn hòa và trật tự. Sau khi bố trí người ở lại canh gác, bảo vệ Phủ, nghĩa binh tiếp tục dâng cao cờ đỏ sao vàng, hừng hực khi thế cách mạng kéo về đánh chiếm đồn Lạc Quần.

Hình ảnh mà ông Tiến vẫn còn nhớ rõ ở sân phủ sáng hôm ấy có hai phụ nữ nông dân, đầu vấn khăn mỏ quạ, đứng nghiêm chỉnh hai bên Cậu tôi trông rất oai phong… chi tiết này đúng với những trang sử của xã Xuân Thành và Huyện Xuân Trường mô tả về đội quân cách mạng gồm 40 người trong đó có 2 phụ nữ từ Đông An kéo về Phủ Xuân Trường vào sáng sớm ngày 20 tháng 8 năm 1945. Hai người phụ nữ đó là chị Đinh Thị Vân – sau này là Nữ Anh hùng tình báo nổi tiếng – Đại tá Đinh Thị Vân (1916 – 1995) và chị Phạm Thị Thu, nay đã ở tuổi 90, là Lão thành cách mạng, cán bộ Tiền khởi nghĩa hiện đang sống tại phố Đội Cấn, Hà Nội.

Sau Tổng khởi nghĩa, gia đình Tri phủ Xuân Trường được tổ chức bố trí chuyển lên thành phố Nam Định sinh sống. Rồi toàn quốc kháng chiến năm 1946, gia đình lại tản cư sang Thái Bình. Sau đó, năm 1950, được sự đồng ý của trên, tổ chức đã cử người đưa vợ con cụ Vũ Văn Tỉnh “hồi cư” về Hà Nội sống dựa vào sự cưu mang của bên ngoại để Cụ yên tâm thoát ly gia đình nhận nhiệm vụ công tác tại Liên Khu 3… Từ ngay sau Cách mạng thành công, cụ Vũ Văn Tỉnh đã tham gia cách mạng và liên tục công tác, hoàn thành mọi nhiệm vụ trên giao, kinh qua nhiều cương vị khác nhau cho đến khi nghỉ hưu. Cụ qua đời ngày 8-1-1980, hưởng thọ 74 tuổi.

Trên đây mới chỉ là những ghi chép chưa thật đầy đủ của cuộc gặp Nhà giáo – Nhà báo Vũ Tất Tiến con trai cựu Tri phủ Xuân Trường Vũ Văn Tỉnh, đã cung cấp cho chúng tôi nhiều thông tin giá trị, sát thực để dùng làm cứ liệu điều chỉnh, bổ sung, đính chính những chi tiết chưa chuẩn đã công bố. Chúng tôi sẽ còn dành nhiều thời gian tìm hiểu thêm về gia tộc cụ Vũ Văn Tỉnh để có thể mô tả thật đầy đủ chân dung của một trí thức “Tây học” từng làm quan trong chế độ phong kiến đã giác ngộ và ủng hộ cách mạng, có nhiều công lao đóng góp trong cuộc Tổng khởi nghĩa năm 1945 giành chính quyền ở Phủ Xuân Trường thành công mà không tốn súng đạn và xương máu./.

(Ảnh: Vũ Thanh Nhàn và TL của gia đình Ô.Vũ Tất Tiến)

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s