ALINE, CÔ BÉ THI SỨ GỐC VIỆT ĐƯỢC MỜI VÀO BẠCH ỐC


ĐINH T THC

Anline Dolinh

Anline Dolinh

WASHINGTON D.C.: Ngoài những thành công nổi bật về lãnh vực y dược và tin học, giới trẻ thuộc thành phần người Việt tị nạn bắt đầu gặt hái thành quả tốt đẹp về mặt nghệ thuật. Một cô bé 15 tuổi vừa đạt địa vị cao quý nhất về thơ dành cho học sinh trung học trên toàn quốc Hoa Kỳ, vàđược Đệ Nhất Phu Nhân tiếp đón tại Bạch Ốc.

Danh tính các Thi sĩ Học sinh Quốc gia (National Student Poets) năm 2013-2014 đãđược chính thức công bố vào ngày 23 tháng 09, 2013. Nhóm này được tuyển chọn trên toàn nước Mỹ, gồm 5 người, hai nam sinh 18 tuổi là Nathan Cummings (bang Washington) và Louis Lafair (Texas), hai nữ sinh 17 tuổi là Sojourner Ahebee (Michigan) và Michaela Coplen (Pennsylvania), và một cô bé gốc Việt 15 tuổi, là Đỗ Lịnh Ái Linh, gọi theo tên Mỹ là Aline Dolinh, học sinh lớp 10, trường Trung Học Oakton, Virginia.

Bốn cơ quan gồm: National Scholastic Art and Writing Awards, Ủy ban của Tổng Thống về Nghệ thuật và Nhân văn (President’s Committee on the Arts and the Humanities), Viện Bảo tàng và Dịch vụ Thư viện (Institute of Museum and Library Services), và Liên hiệp Nghệ sĩ & Văn sĩ Trẻ (Alliance for Young Artists & Writers) đã cùng nhau thực hiện Chương trình Thi sĩ Học sinh Quốc gia (National Student Poets Program – NSPP), là danh dự cao nhất dành cho các thi sĩ trẻ trong nước trình bầy tác phẩm độc đáo của mình (the country’s highest honor for youth poets presenting original work – theo press release chính thức của NSPP). Mỗi người trong nhóm được chọn nhận lãnh vai trò“Thi Sứ Quốc gia” (National Poetry Ambassador), với nhiệm kỳ một năm. Không giống vai trò Thi Bá (Poet Laureate) của thi sĩ thành danh, toàn quốc chỉ có một người, do Thư Viện Quốc Hội bầu chọn hàng năm, các Thi Sứ trẻ chia nhau mỗi người một vùng hoạt động. Vùng của Aline bao gồm các tiểu bang Đông Nam Hoa kỳ.

Mỗi năm, cuộc tuyển chọn các Thi Sứ kéo dài trong 8 tháng. Muốn được chọn, các học sinh trung học trên toàn quốc gửi bài tham dự cuộc thi “Scholastic Art & Writing Awards.” Số tác phẩm tham dự cuộc thi năm nay là 230,000, với 80,000 trong địa hạt thi ca. Có tất cả 200 thí sinh được giải toàn quốc thi ca gồm huy chương vàng, bạc, đồng, và bằng danh dự. Aline đãđược huy chương vàng với các tác phẩm dự thi là 4 bài thơ Immigrant (Di Dân), American Dream (Giấc Mơ Mỹ), Daughter One (Gái Đầu Lòng) và Radio Silence (Radio Câm). Tác phẩm của các tác giả trúng giải được chọn lọc in trong hai tuyển tập, The Best Teen Writing of 2013 và Raw Feet, bán trên Amazon.

Các giải thưởng toàn quốc được phát trong một buổi lễ tại Carnegie Hall ở New York vào đầu mùa Hè vừa qua. Từ số người trúng giải này, 34 người được chọn vào vòng bán kết của NSPP. Mỗi người trong sốđược yêu cầu gửi thêm một số tác phẩm để củng cố tài năng của mình. Chung kết, có 5 người đãđược chọn, Aline, 15 tuổi, là học sinh ít tuổi nhất. Nhóm này đãđược mời tới Washington D.C. cùng với cha mẹ, dự tiệc tại nhà hàng Clyde’s ở Chinatown, hội thảo và dạ tiệc tại Thư Viện Quốc Hội, được Đệ Nhất Phu Nhân Michelle Obama tiếp và chụp hình lưu niệm tại Bạch Ốc ngày 20 tháng 09, và cuối cùng, ra mắt vàđọc thơ trước công chúng tại National Book Festival ở National Mall vào ngày Chủ Nhật, 22 tháng 09, 2013.

Vào ngày 24 đến 26 tháng 10 năm 2013 các thi sứ sẽđến thành phố Nữu Ước tham dự buổi hội thảo hàng năm của Viện Hàn Lâm Các Thi Sĩ Hoa Kỳ (Poets Forum at the Academy of American Poets) và sẽ gặp mặt các nhà thơ như Carolyn Forché (cũng là dịch giả và nhà tranh đấu nhân quyền đã xuất hiện với bài “Thi ca Nhân Chứng ở Thế kỷ 20” trên Da Màu năm 2007), Victoria Chang, Philip Levine, Juan Felipe Herrera, Ron Padgett v.v. Trong nhiệm kỳ 2013-2014 các thi sứ cũng sẽ phục vụ cộng đồng địa phương qua những dựán thi ca tổ chức tại những trường học hoặc thư viện trong những tiểu bang mà mỗi nhà thơđại diện. Là thi sứ học sinh quốc gia miền Đông Nam Hoa Kỳ, Aline đảm trách chương trình phục vụ cộng đồng cho các tiểu bang Alabama, Florida, Georgia, Kentucky, Mississippi, North Carolina, South Carolina, Tennessee, Virginia, và West Virginia.

Aline tự biết đọc ở nhà trước khi đi học ở trường, thích đọc sách và có khiếu làm thơ từ khi còn bé.

Vào mùa Xuân 2007, khi mới học lớp Ba trường tiểu học Hunters Woods ở Reston, bang Virginia, Aline đãđược giải nhất bậc tiểu học về thể thơ hài cú (haiku) tại ngày hội đua diều (Kite Festival) do viện Smithsonian tổ chức vào dịp mừng hoa Anh Đào nở (Cherry Blossom Celebration). Một trong 4 bài thơ trúng giải là bài

A Kite for All Seasons

It glides on hot days,

In Fall it sways with the leaves,

But always a kite. 

tạm dịch:

Mt con diu cho mi mùa 

Nó lượn trong ngày nóng
Nóđong đưa vi lá Thu
Nhưng vn là con diu

Khi có những con người, tuy là người nhưng mang bộ da tắc kè, đổi màu theo hoàn cảnh, một đứa trẻ lớp Ba đã nhìn thấy đặc tính của con diều, tuy có thể bay trong mọi mùa, nhưng diều vẫn là diều.

Năm sau, 2007, khi 8 tuổi, Aline lại được giải thưởng trong cuộc tranh tài Reflections, một cuộc thi về nghệ thuật và viết văn do Hội Phụ huynh và Giáo chức Quốc Gia (National PTA) bảo trợ, với bài thơ về nơi ở của loài gấu trúc panda là núi Mỹ Sơn bên Trung Quốc: “Mei Shan Mountain, my special haven.” Bài thơ có bốn câu kết luận đáng chúý:

And a panda’s opinion

Is always equal

(Or even better) than the truth

And wisdom of a human’s view

tạm dịch:

Vàý tưởng ca mt con panda

Thì bao gi cũng bng

(Hay còn khá hơn) là s tht

Và s khôn ngoan theo con mt loài người. 

Có những người là tượng trưng cho lạc hậu, từ tư tưởng tới hành động, vỗ ngực xưng mình là“đỉnh cao trí tuệ loài ngườI,” nhận xét của cô bé 8 tuổi thật đáng suy nghĩ.

Đọc những bài thơ của Aline làm mới đây ở tuổi 15, có lẽ còn đáng suy nghĩ hơn. Ví dụ bài thơ“Programming Error” mà Aline nộp cho vòng bán kết của cuộc tuyển chọn thi sứ học sinh quốc gia:

Programming Error

We pulled out our veins and laid them down on the operating table,

watching them unfold like lengths of silver ribbon.

The synthetic tissue was still entangled in my hands,

bright as butterfly gossamer –

insides detached from out, simple as snipping a thread.

I couldn’t disconnect my wiring, but I could see the cables laid bare,

pulsing with color where they joined hips to spine.

Once I had wondered if I still had a beating heart,

even underneath this metal shell, soft and fragile

like an overripe strawberry ….

Bài thơ tả một nhóm người máy, những robot cực kỳ thông minh, hiểu biết như người, và có thể làm mọi việc do người sai khiến, qua lập trình (programming) đãđươc cài đặt sẵn. Quá thông minh, một hôm người máy lén lút tự khám cơ thể của mình, chúng lôi ra toàn dây nhợ và mạch điện rối bời, lấp lánh màu sắc và nối kết với nhau. Chúng được thiết kếđể biết mọi thứ trong cơ thể người ta, bây giờ tự chúng thấy mình không có máu, không có thịt, và nhất là không có thứ giống như quả dâu bầy nhầy vì quá chín là trái tim, không thấy ấm và chẳng hề biết yêu:

I can list every muscle in the human body,

but I’ve never had warm blood, no map of red lines

traced underneath paper-thin flesh. And I’ve never felt love either,

but I can diagnose it: it’s just a series of chemical synapses firing,

skin flushing pink with hemoglobin that I don’t have.

They must have been lying

when they said we were perfect. How could something perfect feel so empty?

Đám người máy tự nghĩ: Thế mà bọn chế tạo nói họđã hoàn thành những sản phẩm toàn hảo. Họ chỉ nói láo. Làm sao có thứ hoàn hảo cảm thấy trống rỗng thế này? Người máy cũng rõ, nếu bọn chủ biết chúng lén tự tìm hiểu về mình, và có những ý nghĩ phạm thượng như vậy trong kho trữ liệu (memory bank), chủ của chúng sẽ cho rằng có khuyết điểm trong sản xuất (manufacturing defect), sẽ phá cơ thể chúng ra để sửa lại, cho chúng quên đi. Bài thơ kết luận bằng lời của người máy:

We’ll be beautifully uniform, all our parts in working order

but defective in a different sort of way

Chúng ta s tt đẹp vì sđồng nht, tt c các b phn ca chúng ta hot động theo lnh, nhưng khuyết tt v phương din khác: Nhng gì k to ra người máy, hay to ra con người hot động như máy, cho là hoàn hào, đó chính là khuyết đim.

Người ta vẫn nói Tạo Hóa tạo ra con người, và tất cả sản phẩm của Tạo Hóa đều hoàn hảo. Nhưng nếu có những con người, kể cả học cao, bằng lớn, nếu chỉ hành động theo lệnh như người máy, cho dù có tim, có máu thịt như người, mà không biết suy nghĩ, hành động tự do và yêu thương như người, thìđó là những sai sót trong lập trình của Tạo Hóa, programming error!

Trong bài phát biểu trước quan khách dự dạ tiệc chào mừng các Thi Sứ vào tối ngày 21 tháng 9 năm 2013, Aline định nghĩa nỗi đam mê thi ca của mình:

Tôi tin rng thơ, khi so sánh vi mt hình thc khác như văn xuôi, có v tríđặc bit qua cách chúng ta đánh giá ngôn t. Trong văn xuôi vàđiu này ch là cách nói chung chúng ta thy ngôn t làm nhim v trang trí câu chuyn, mt phương tin đúc kết ct truyn hoc to dng các nhân vt. Nhưng trong thơ, ngôn t là câu chuyn. Mi âm tiết rt quý giá vì nó th hin giá tr cho c mt tác phm mt bài thơ gn ging như mt bn nhc được sáng tác vi tt c s nâng niu, nhp và dòng chy ca mi bài thơ to cho nó mt cht lượng tr tình khó có th chuyn ti qua bt k hình thc ngh thut nào khác. C gng để biến mt bài thơ thành mt văn bn đơn thun s như giết chết nó và làm cho nó b chìm n sau làn da thô. Tuy nhiên, cùng lúc, thơ là mt trong nhng ngh thut linh hot nht. Thơ là tiếng nói cho nhng quan đim thường báp chế, li t thú chia s kinh nghim chung ca chúng ta, hoc khung ci thêu dt nhng câu chuyn huyn hoc, gi tưởng nht. Cho mt s người trong chúng ta, thơ là tt c nhng lý do trên . Chúng ta sáng tác để mang nhng câu chuyn mi vào thế gii, để thúc đẩy tinh thn háo hc mun hc hi và tiếp tc khám phá nhng quan đim hin hu bên ngoài ranh gii cng đồng địa phương ca chúng ta. Chúng ta không bao gi quá giàđể dn thân. Thơ là ngh thut có dòng máu t ngàn xưa, nhưng dù vy, thế gii thi ca chưa bao gi tđắc chôn chân trong quá kh. Thơ luôn luôn tiến hóa để phn nh nhng tiếng nói trong xã hi chúng ta, không phân bit ca con người côđộc, tương tư hay cách mng.

(I believe that poetry, when compared to another form like prose, is unique because of how we view the value of words. In prose – and this is just a generalization – we see words as a furnishing to the story, a means to an end for the plot or the characters. But in poetry, the words are the story. Every syllable is so precious because it lends something to the work – a poem is almost like a carefully composed song, and every poem’s cadence and flow lends it a particularly lyrical quality that is hard to translate into any other art form. Trying to turn a poem into plain text would be like killing it and hiding in its skin. Yet at the same time, it’s one of the most versatile crafts. Poetry is the mouthpiece for oft-silenced viewpoints, the confessional that shares our common experiences, or the loom that weaves the most fantastical tales and stories. For some of us, it can be all of the above …. We write in order to bring forth new stories into the world, to foster an eagerness to learn and to continue to keep discovering how many viewpoints that exist beyond the lines of our local communities. We are never too old to commit. It’s an art with an impressive bloodline, but despite that, the poetry world has never been content to stay static and linger on the past. It has always evolved to reflect the voices of of our society, whether they be of the lonely or the lovesick or the revolutionary.)

Tiết lộ về“xung khắc quyền lợi” (conflict of interest): Aline Dolinh là con của ông bàĐỗ Lịnh Khải vàĐinh Từ Bích Thúy, là cháu nội của CụĐỗ Lịnh Thông, và là cháu ngoại của người viết bài này.

Advertisements

Một phản hồi

  1. Bác nên đọc tác phẩm “Đỗ Lệnh Dzũng” của nhà văn Lê Thiệp để biết thêm về gia tộc tài hoa này!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s