DỌC MIỀN TRUNG (10)


ĐÀO THẮNG

logosachII. Bến Thủy – Núi Quyết

Trên bản đồ địa hình quân sự núi Quyết có tên là núi Dũng Quyết. Đường Phượng Hoàng Trung Đô đi qua sát chân núi phía bắc. Quốc lộ số 1 song đôi với núi thiêng nơi vua Quang Trung đặt Phượng Hoàng Trung Đô. Đầu núi phía nam giáp với bờ sông. Quốc lộ số 1 cặp bờ sông Lam. Nơi đó là phà Bến Thủy. 

Cơ quan tham mưu, Ban trinh sát trung đoàn “chấm” trận địa chúng tôi ở xóm Đình đầu xã Hưng Thủy. Tổ trinh sát thuộc đại đội một của tôi (sau đổi thành đại đội 8) đã cử trinh sát đi tiền trạm, xác định trận địa, nắm tình hình, khi chiếm lĩnh trận địa trinh sát dẫn đường. Bạn đọc và các chiến sỹ trẻ sẽ còn được nghe nhiều lần từ “chiếm lĩnh” một từ ngữ, cách nay đã bốn mươi năm, hồi đó gây nhiều xúc cảm với cánh lính trẻ chúng tôi. Tôi nhớ nhà văn Cao Tiến Lê có một truyện ngắn có tên “Trận địa đang chiếm lĩnh”. Cánh trinh sát trẻ chúng tôi nói : “ chiếm lĩnh trận địa cây Dừa”, chiếm lĩnh trận địa trên điểm cao 102 – đỉnh cao nhất của núi Quyết. Chiếm lĩnh trận địa cảng Bến Thủy – Trận địa gần bến phà nhất, (cách 400m) nơi đại đội tôi chốt dài ngày sau này. Còn bây giờ trinh sát dẫn xe pháo đại đội tôi chiếm lĩnh “trận địa cây Dừa”. Đến quán Gió, trinh sát đánh chéo tay làm hiệu dừng xe. Đại đội trưởng Nh. ngó đầu qua khung cửa xe nói như quát :

– Xe đi cách nhau 50m, sát vệ đường bên trái. Pháo quay nòng hướng số 4 (hướng đông) nòng pháo chếch 30’ (ba mươi độ) toàn đại đội sẵn sàng nổ súng.

Anh quát cậu trinh sát trẻ :

– Nhanh lên. Đứng đây chậm một giây là ăn bom của bọn A6.

Cậu trinh sát nói to :

– Báo cáo đại đội trưởng và các anh, bên trái tôi tức là bên phải của đội hình hành quân là cửa hàng ăn uống Quán Gió Bến Thủy. Họ “trụ” lại để phục vụ bộ đội lái xe, thanh niên xung phong và nhân dân khu phố này. Xe rẽ trái, qua chiếc cầu xi măng nhỏ chỉ đủ cho bánh xe lăn qua, đi thêm hơn trăm mét là trận địa của đại đội tôi.

Lính nhàn. Trận địa có sẵn, cấu trúc vững chắc. Hầm pháo sâu ngang vai, bờ công sự cỏ rậm xanh, phía chân ngoài hầm, trồng cây cộng sản lá xanh đậm.

Đây là trận địa chốt của tiểu đoàn 12A phòng không Nghệ An bảo vệ bến phà Bến Thủy. Trinh sát đi tiền trạm “thông báo” lại cho toàn đơn vị : Trận địa trên nền cát, các chiến sỹ d12A đã lát gạch nền các lối đi, trồng rặng cây cộng sản, cây hoa tứ thời. Các cây này được tưới nước rửa mặt của bộ đội hằng ngày, mọc thành bụi xanh tốt, sức sống dẻo dai vô cùng. Trong hầm pháo cũng lát gạch chống bụi cát, chống lầy khi mùa mưa đang tới gần. Có một bài học đỡ tốn bao xương máu như ở phần đầu tôi đã nhắc tới là mỗi hầm pháo có một hầm chống bom bi đào ngay vào thành công sự, kiểu hầm chữ A, mái hầm ken gỗ tròn bằng các khúc thân phi lao, cây mấc, cây bứa có nhiều trong các vườn rừng nhỏ của bà con các xã : Hưng Dũng, Hưng Thủy. Phải giỏi dân vận xin bà con cho có phép, không được phép “bốc hơi” (lấy trộm). Lấp cát và đất. Để hầm chắc hơn có thể ken một lớp gạch rồi lấp đất cát theo hình bờ công sự pháo. Cửa hầm chống bom bi quay về phía hầm pháo. Khi máy bay bổ nhào cắt bom, nếu là bom phá, bom sát thương lao thẳng xuống rất nhanh còn bom bi mẹ nó sẽ lủng liểng, lủng liểng, rồi tách vỏ ra làm hai. Trinh sát giỏi thì nhận ra bom bi sớm, hô to : Bom bi ! và gõ kẻng . Tất cả pháo thủ, bộ phận chỉ huy ẩn nấp trong hầm. Bom bi nổ ầm ập chỉ mấy giây đồng hồ tất cả lao về vị trí chiến đấu. Với cách tránh bom bi đó đã giảm nhiều thương vong cho bộ đội. Bằng chứng là trận ngay sau đó, máy bay Mỹ rải bom bi vào “trận địa cây Dừa” của chúng tôi, chả kiếm chác được gì ngoài việc làm nát các bụi cây ngụy trang các hầm pháo.

Ngụy trang che mắt địch ở các trận địa phòng không ở Vinh – Bến Thủy không gì bằng trồng cây dứa dại và cây cộng sản. Cây dứa dại chặt về rải trên mái lán hoặc bỏ hầm pháo cả tuần mới chớm úa vàng còn nếu trồng, bén rễ cây sẽ trở thành áo giáp che. Cây cộng sản có thể coi là cây bất tử : cây chả sợ bom, cây chả sợ pháo, có nát ra rồi cũng sống lại đâm cành đẻ nhánh, lại thành bụi thành bờ che mắt địch.

Đứng trên mấy căn hầm nhỏ ở sở chỉ huy trong ca trực một tiếng, một tiếng rưỡi, hai tiếng đồng hồ, tôi dùng ống nhòm bội số lớn quan sát máy bay và nhận dạng các vật chuẩn, các địa danh nổi tiếng của Bến Thủy.

Cây cột đèn ngã ba Bến Thủy vẫn đứng hiên ngang sau bao trận bom Mỹ đánh phá bến phà. Trên đỉnh cột đèn này ngày 12 tháng 9 năm 1930 tự vệ đỏ đã treo cờ búa liềm – cờ Đảng, kêu gọi nhân dân nổi dậy chống đế quốc, chống phong kiến. Nhà máy Điện Vinh tựa vào núi Quyết vẫn đang hoạt động. Qua ống kính tôi có thể nhìn thấy rõ các vết thương chi chít trên ống khói nhà máy do bị mảnh bom, mảnh pháo hạm chém vào. Nhà máy gỗ bám vào chân núi Quyết phía bờ sông Lam. Khu bể chứa nước máy cung cấp nước cho thành phố ở phía đầu núi phía bắc còn lác đác mấy hàng cây Bạch Đàn, cây Phi Lao. Từ phía trận địa cây Dừa nhìn thông thống vào tận chân núi Quyết. Gần như tất cả những ngôi nhà đã ngã xuống, hàng cây đã ngã xuống. Tôi nhìn rõ qua ống nhòm những cửa hang dẫn vào hệ thống hầm rộng phía trong núi dùng để chứa quân, tích lương, chứa cả máy móc và dân khu phố 5, Hưng Dũng, Hưng Thủy, Vinh Tân khi tình hình chiến sự quá ác liệt sơ tán vào. Có bao sự tích anh hùng, bao cảm thương, bi thương đã xảy ra trên núi và trong núi Quyết (tôi sẽ trở lại các tích truyện này trong phần sau).

Trung đoàn bố trí đại đội 3 pháo 57 ly (57mm) vào “ôm” chốt (xin gọi là Xê 3 (C3) theo cách ngắn gọn chiến đấu. Xê 3 cách trận địa Cây dừa mấy khu vườn, một số nhà dân đã làm nửa nổi nửa chìm. Trận địa Xê 3 có hai khẩu đội sát mép con đường gần cột đèn ngã ba Bến Thủy (bà con gọi là cột đèn 30 – 31) ra cảng, một trận địa tối quan trọng trong bảo vệ bến phà và rất dễ bị máy bay dịch phát hiện. Cánh lính hai trận địa xê 8 xà xê 3 vẫn tắm giặt chung một cái giếng lớn là giếng dùng chung của các gia đình vẫn bám làng chưa đi sơ tán. Xóm Đình có những con ngõ dài bà con trồng toàn tre gai thấp như tre dại mọc hoang. Dưới chân các bờ tre ấy cây me đất mọc ken dày, tốt rợp mùa này đang nở hoa, tạo nên những bờ hoa tím dài ngút mắt. Tôi chưa từng thấy cây chua me đất ở đâu lại lên khỏe, nở hoa rực rỡ đầy vẻ lãng mạn như ở xóm Đình. Cánh trinh sát phát hiện hai cô gái một cô có tên là Hà, một cô có tên là Xuân (tên thật, không phải tên bịa của văn chương), cây dừa cao, lá dài mượt, sai trái thuộc vườn nhà cô Hà, và cô Xuân đang học cấp ba (hiện nay là Trung học phổ thông) nghe nói sắp sơ tán theo trường lên Tân Kỳ. Có cậu trinh sát còn làm thơ “ Lối nhỏ em về đầy hoa tím”.

Vừa chiếm lĩnh xong trận địa chính trị viên phó đại đội đã vào liên hệ với địa phương hiệp đồng chiến đấu. Vào lúc này dân quân Hưng Thủy chủ yếu là nữ dân quân, đã hợp đồng chiến đấu với nhiều đơn vị bảo vệ phà Bến Thủy, các o gần như sống tập trung, lúc nào cũng sẵn sàng, khi có lệnh, hay chưa có lệnh, mà xảy ra chiến đấu, máy bay đánh trận địa, các o tự động chạy ngay ra trận địa pháo.

Độ này trên bầu trời thành phố Vinh thường xuất hiện các tốp máy bay : 8 chiếc, 10 chiếc, 12 chiếc máy bay, chúng kéo đi ầm ầm, đánh cầu Đước, cầu Mượu, phà Nam Đàn, Truông Bồn. Chắc chúng đã biết một trung đoàn pháo cao xạ, một quả đấm thép mới từ Hà Nội vào bảo vệ “ Thành phố Đỏ” –  Vinh, phà Bến Thủy. Thỉnh thoảng chúng cho một tốp A4 từ 2 đến 6 chiếc bổ nhào đánh phà có tính chất thăm dò, đánh xong cho các tốp F8 hoặc F4 + A3J (RA5C) vào trinh sát. Có thể chúng đang chuẩn bị chiến dịch đánh lớn, đánh thành đợt dài ngày vào các trọng điểm quan trọng. Y kiến của trinh sát và tham mưu trung đoàn thống nhất : Máy bay Mỹ sẽ đánh Bến Thủy – Vinh  ác liệt trong những ngày tới.

Tiểu đoàn 5 pháo cao xạ 37 chúng tôi được Đảng ủy, tham mưu trung đoàn cho đổi thành tiểu đoàn 25. Ba đại đội 1,2,3 thành các đại đội 8, 9, 10. Đại đội 9, đại đội 10 bố trí trận địa tại xã Xuân An, gần cây đa lách (cây đa ở chô ngã ba đường, một đường rẽ về quê thi hào nguyễn Du), ôm phà ở bờ nam, gần như độc lập chiến đấu. Đại đội 8 bố trí bên cạnh đại đội 3 pháo 57 ly do trung đoàn trực tiếp chỉ huy. Đúng như ta nhận định : Ngày 23 tháng 6 năm 1968 (theo ghi chép của chúng tôi), Mỹ mở chiến dịch đánh phá ngã ba Đồng Lộc, một địa danh mới. Trước đó chúng đánh khe Giao, khe út, phà Địa Lợi (thuộc Hà Tĩnh) gần Đồng Lộc. Đánh ngã ba Đồng Lộc Bộ chỉ huy Mỹ chọn một phương pháp mới : Đánh hủy diệt cả một vùng, vì Đồng Lộc không nằm trên đường chiến lược 15B. Chúng đánh liên tục, khốc liệt trong vòng một tháng. Đến ngày 20 tháng 7 năm 1968 sự kiện gây xúc động lớn : 10 cô gái thanh niên xung phong còn rất trẻ hi sinh trong khi sửa đường. Sau đó máy bay Mỹ giảm đánh Đồng Lộc.

Bến Thủy – Vinh căng thẳng chờ đợi. Ngày 11 tháng 7 năm 1968 máy bay Mỹ mở đầu chiến dịch đánh Bến Thủy. Lúc đó gần trưa, anh nuôi chuẩn bị mang cơm ra trận địa. Một tốp A4 bay từ biển vào dàn đội hình ném bom bến phà. Xê 3, xê 8 ở bờ bắc, xê 9, xê 10 ở bờ nam nổ súng. Ngay lúc ấy máy bay Mỹ bâu vào đánh đại đội 3. Bom bi nổ dầy đặc trong trận địa xê 3, có những loạt chúng ném vào xê 8. Chúng sử dụng nhiều tốp liên tục đánh bến phà. Trên bầu trời Vinh trinh sát đếm được 25 chiếc máy bay phản lực Mỹ – cùng lúc ấy pháo tầm xa (quen gọi là pháo hạm) từ các tầu tuần dương, tầu khu trục Mỹ đậu phía ngoài Hòn Mắt bắn vào núi Quyết và bến phà. Loại pháo có liều nổ tăng tốc khi bay trên trời. Pháo Mỹ bay qua đầu chúng tôi nổ ở các cửa hang chân núi Quyết. Các trận địa đánh trả máy bay Mỹ quyết liệt. Toàn trung đoàn đã nổ súng. Khói bom, khói bụi từ các trận địa cao xạ phủ kín một dải từ phía đầu bắc chân núi Quyết đến tận bờ nam phà Bến Thủy.

Trong khói đen tôi nhìn rõ những mảnh vỏ bom bi mẹ tách ra lúc lắc, lúc lắc rơi xuống sau tiếng nổ đanh nhức của hàng ngàn quả bom con. Tiếng nổ tức ngực của bom sát thương, tiếng bom phá nổ sâu rung chuyển đất.

Từ trận địa xê 3, ba phát súng cấp cứu nổ liên tiếp. Các o dân quân chạy ra trận địa. Tôi thấy o Hà từ trong nhà hầm cây dừa chạy ra, nhảy vào hầm pháo khẩu đội 3, o Xuân chạy vào khu sở chỉ huy. O Xuân người đậm, chạy nhanh như con trai, nói nhanh, môi hơi cong lên rất nghịch.

Khẩu đội trưởng Khẩu đội 3 bị thương nhẹ ở chân. Đại đội 8 áp dụng kinh nghiệm tránh bom bi của tiểu đoàn 12A Nghệ An cho đơn vị ẩn nấp khi bom bi mẹ tách vỏ nên tuy bom bi rơi vào trận địa nhiều nhưng bộ đội ít bị sát thương. Khẩu đội trưởng khẩu đội 3 vào hầm sau cùng nên bị phần mềm ở chân.

Bom bi nổ, ni lông phủ chống mưa ở các lán bị xé tan, ngụy trang trong các hầm pháo, nòng pháo, trận địa nát nhừ.

Cuối giờ chiều tôi cùng Triều trinh sát đi lấy ngụy trang. Qua bờ đê ngăn giữa Hưng Thủy và thôn Phong Định xã Hưng Dũng tôi kéo tay trinh sát trẻ măng chạy về phía kho của hợp tác xã nơi để thi hài liệt sĩ đại đội 3. Bảy liệt sỹ nằm trên các ghế băng ghép lại nằm nối nhau. Các anh được phủ vải phin phòng không (đã nhuộm màu lá cây) mặt phủ một vuông vải trắng, cạnh mỗi người là một bát cơm nén, một quả trứng và một đôi đũa bông. Tôi cúi người nhìn tờ giấy học sinh ghi tên các anh. Tôi nhấc vuông vải trắng nhìn mặt một liệt sỹ có tên là Mai, đầu anh bị mất một mảng lớn. Da mặt vàng nhợt, mắt khép hờ. Đại đội 3 pháo 57 ly do Anh hùng Nguyễn Huy Hồng làm đại đội trưởng. Anh Hồng bị nhiều vết thương từ các trận đánh ở đồi Búp Lê (Bắc Ninh), Cầu Rẽ (Hà Tây – nay là Hà Nội).  Đại đội 3 của anh còn đánh những trận ác liệt nhất, bộ đội hi sinh nhiều nhất trong hai thời kỳ khốc liệt năm 1968 và năm 1972 khi trung đoàn tôi kiên cường bám chắc bảo vệ thành phố đỏ anh hùng.

Đồng chí ở bộ phận chính sách nói nhỏ : Khẩu đội của Mai nằm sát đường ra cảng, bị trúng nhiều rốc – két, bom bi. Một quả bom bi rơi trúng làm vỡ mũ sắt Mai ở đó. Chúng tôi phải lựa mãi mới bỏ mũ sắt ra được. Các liệt sỹ đều đưa đi mai táng ở nghĩa trang Mụ Nuôi đầu thôn Phong Xuân xã Hưng Dũng. Các chiến sỹ phòng không, dân quân tự vệ hi sinh từ đầu chiến tranh (từ ngày 5 tháng 8 năm 1964) đều mai táng ở nghĩa trang này.

Các anh nằm đây là liệt sỹ đầu tiên của trung đoàn chúng tôi khi về chiến đấu ở thành phố đỏ.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s