VĨNH BIỆT NHẠC SĨ MAI SAO – Nhớ điệu nhạc múa sạp


NGUYỄN THỤY KHA

Nhạc sĩ Mai Sao

Nhạc sĩ Mai Sao

Sáng 28/2/2013 – ngày cuối cùng tháng hai năm nay – tại nhà tang lễ Phùng Hưng – Hà Nội bình dân và ấm cúng, rất đông người đã đến để tiễn đưa một nhạc sĩ chừng như vô danh trong làng nhạc Việt Nam, nhưng lại có một đóng góp khiêm nhường, rất lớn cho việc quảng bá chiến thắng Điện Biên ra thế giới. Đó là nhạc sĩ Mai Sao – người viết nhạc cho điệu múa “Sạp” lừng danh đã tạ thế vào hồi 5 giờ 45 phút ngày 24/2/2013 tại Hà Nội. Thọ 88 tuổi. 

        Nhạc sĩ Mai Sao tên khai sinh là Trần Khổng Dung. Ông sinh năm 1926, đồng niên với các nhạc sĩ Huy Du, Phong Nhã. Khi cách mạng tháng Tám thành công, Mai Sao 19 tuổi đã hòa vào nhịp thăng hoa của dân tộc và sau đó là cuộc trường kỳ kháng chiến. Khi thành lập đoàn Ca Múa Nhân dân Trung ương, Mai Sao là một diễn viên hát kiêm nhạc công. Sau đó, ông về đoàn Văn công Quân khu Tây Bắc. Câu chuyện ông là người viết nhạc cho điệu múa “Sạp” nổi tiếng để mang “chuông đi đấm nước người” sau chiến thắng Điện Biên qua nhiều nước trên thế giới đã trở thành huyền thoại nhiều năm trong làng nhạc. Nhưng thực hư thế nào, mấy ai đã biết.

        Ngày giải phóng Hải Phòng 13/5/1955, tôi – một cậu bé 6 tuổi lần đầu tiên được chiêm ngưỡng một điệu múa đặc biệt của Việt Nam mang tên “Múa Sạp”. Thật lạ lùng, điệu múa và âm nhạc của nó ngay lập tức ám ảnh tôi. Âm nhạc và múa thật kỳ diệu so với những gì tôi biết trước đó ở Hải Phòng bị tạm chiếm. Nó cứ mang mang trong tôi suốt bao nhiêu năm khi tôi đã rất thuộc giai điệu nhạc múa theo cách những người sau đó thực hiện điệu múa này là tự hát lên các nốt theo nhạc điệu múa: “Sòn sòn sòn đô sòn – Sòn sòn sòn đô rê …”. Ám ảnh về một sáng tạo cứ theo tôi mãi nhiều năm cho đến khi tôi được gặp nhạc sĩ Mai Sao năm 1985 trong một cuộc cùng đi sáng tác ca khúc cho tỉnh Nghĩa – Bình (nay là Quảng Ngãi và Bình Định).

        Đêm đó, ở nhà khách huyện ủy huyện Mộ Đức, tôi được ở chung với nhạc sĩ Mai Sao. Tôi bèn thổ lộ về những ám ảnh của tôi với điệu múa “Sạp” và giai điệu nhạc múa. Anh Mai Sao đã không ngần ngại kể cho tôi nghe.

        … Ngày ấy, sau chiến dịch Hòa Bình, văn công quân đội “lượm” được một món đặc biệt Tây Bắc. Đó là điệu nhảy “Sạp”. Điệu nhảy thật đơn giản. Hai cây tre thon, dài chừng bốn mét gọi là “sạp”. Một chị ở một đầu, một anh ở đầu bên kia, ngồi gõ “sạp” theo nhịp trống. Một đôi nam nữ nhảy ra. Hai cây tre mở ra khép lại. Diễn viên trong sạp hoặc ngoài sạp cứ vỗ tay đều đều theo nhịp gõ. Cũng có nhạc đệm. Có lúc na ná cò lả. Có lúc na ná trống quân. Tại bãi lửa trại cùng thưởng thức nhảy “Sạp” đêm đó, có nhạc sĩ Tử Phác và nhà thơ Hoàng Cầm – trưởng đoàn Văn công Quân khu Việt Bắc cùng nhạc sĩ Mai Sao – người chủ trương dùng mấy điệu nhạc trên cho “Sạp”. Sau đêm diễn, khi ngồi trao đổi. Hoàng Cầm nói với Tử Phác rằng múa thì độc đáo, nhưng âm nhạc múa thì chưa được. Ông nói thẳng rằng phần nhạc là không ổn. Nhạc như thế thì khác nào bắt các cô gái Thái đội nón thúng quai thao. Phải có đúng âm nhạc của “Sạp”. Tiếp thu ý kiến của Hoàng Cầm, Tử Phác cũng cho rằng phải có một nhạc múa “Sạp” đúng là nhạc của miền Tây Bắc. Và thế là Tử Phác yêu cầu Mai Sao phải tìm hiểu để viết ra một nhạc múa phù hợp. Tiếp thu chỉ thị của “thủ trưởng” Tử Phác, Mai Sao trở lại Tây Bắc. Ở đó, anh cùng Bàng Thúc Hiệp đã đi nghe nhiều điệu “Khắp” (hát) dân ca Thái, và sau nhiều tháng Mai Sao đã viết ra điệu nhạc múa “Sòn sòn sòn đô sòn – Sòn sòn sòn đô rê …”  theo ngũ cung “rề – mi – son – la – đố” về trình làng tại Tổng Cục Chính trị vào mùa hè 1952. Và ngay lập tức điệu nhạc múa “Sạp” này được O.T.K nhiệt liệt. Nó đã được phối khí một cách nhuần nhụy, tinh vi với các nhạc cụ dân tộc: trống cái, trống cơm, khèn, sáo mèo, nhị, đàn tranh, đàn bầu cùng với các nhạc cụ Tây phương như Accordeon, guitare, violon, clarinette … Điệu nhạc được dùng cho điệu múa đã được nhạc trưởng Lê Đóa phối hợp cùng đạo diễn múa Ngọc Minh đưa lên thành một tác phẩm nghệ thuật hoàn hảo. Ngày giải phóng Thủ đô, múa “Sạp” được trình diễn nhiều đêm ở Nhà hát lớn Hà Nội trong chương trình Ca nhạc của Quân đội. Nữ ký giả Ba Lan đã rưng rưng nói về múa “Sạp”: “Thật tuyệt diệu. Điệu múa sạp đã khiến toàn thân tôi rung lên dường như có thiên thần nhập vào cơ thể vậy”. Cặp vợ chồng chuyên viên văn hóa Tiệp Khắc cũng nhận xét: “Chúng tôi có may mắn đi xem ca múa nhạc nhiều châu lục. Chưa từng thấy một vũ khúc dân gian nào như múa sạp Việt Nam”. Nữ phóng viên Pháp Madeleine Riffand của báo Nhân Đạo cũng nói: “Sạp đẹp và uy nghiêm như những bức tranh lễ hội cơ đốc giáo ở Ý”. Điệu múa “Sạp” cùng âm nhạc của nó sau đó đã được mang đi biểu diễn tại nhiều nước trên thế giới. Từ sau đấy cho đến khi thống nhất đất nước, không còn có được cuộc song hành của chiến thắng với một tác phẩm nghệ thuật độc đáo như múa “Sạp” cùng âm nhạc giản dị và cao sang của nó. Cũng sau dâng hiến này, nhạc sĩ Mai Sao tuy vẫn sáng tạo nhưng vẫn không thể có tác phẩm nào ghi dấu ấn lớn lao như nhạc múa “Sạp”. Chỉ có những cái gần tới nhạc múa “Sạp” mà thôi. Nhạc sĩ Mai Sao đã nói với tôi như thế trong đêm Mộ Đức.

        Ở đời, thật khó khăn khi vượt qua một đỉnh cao do chính mình tạo ra. Nhạc sĩ Mai Sao là thế. Tuy vẫn yêu âm nhạc, vẫn viết ra những “Rẽ sóng ra khơi”, “Gửi em cô gái trồng cam” … nhưng ông cũng phải mãn nguyện với sự nghiệp của mình ở nhạc múa “Sạp” từ 60 năm trước với tên mọi người đặt cho “Ông nhạc Sạp”. Và thanh thản ra đi ở tuổi 88. Thương tiếc ông và nhớ sao điệu nhạc múa “Sạp” ấy từ thuở xa xa …

Một bình luận

  1. Các bạn ạ, nhiều tác phẩm khoa học và nghệ thuật xuất sắc, thường có dấu ấn của cấp trên, người lãnh đạo của tác giả, đây cũng thường là người lãnh đạo tài giỏi, biết gợi ý hoặc biết nhận ra ” tác giả, tác phẩm “; Bài múa sạp hình như cũng trở thành bài học vỡ lòng, cho người mới bắt đầu học nhạc, đánh đàn ! Lúc đầu, tôi cứ tưởng ” Sòn sòn sòn đô sòn là 1 bản dân ca có sẵn, từ khi múa sạp ra đời, nhờ có thụy Kha, Ng Trọng Tạo, tôi và nhiều bạn đọc mới được biết đến nhạc sĩ Mai sao ! Cảm ơn tất cả !

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: