• Chuyên mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • NGUYỄN HOA VÀ THƠ 14.04.2014
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Có ý kiến chê thơ Nguyễn Hoa khô khan, nhưng cũng chỉ là nói với nhau chỗ này hay chỗ khác chứ không thấy ai viết ra điều đó cả, nó chỉ giống những câu chuyện trà dư tửu hậu cảm tính thường nhật. Ngược lại, có khá nhiều bài viết về […]
    • DỊCH GIẢ LÊ BÁ THỰ RA MẮT TIỂU THUYẾT “HY VỌNG” 14.04.2014
      THANH TRÀ Tác giả: Katarzyna Michalak (Ba Lan) Người dịch: Lê Bá Thự Nhà xuất bản Hội Nhà Văn và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây ấn hành, quý II năm 2014      Lila Borowa, cô gái Ba Lan, mồ côi mẹ, bố nhà nông, nghiện rượu; Aleksei Dragonow, người Nga, mồ côi […]
    • LỜI TỰA “TRỊNH THANH SƠN TOÀN TẬP” 27.10.2013
      VŨ DUY THÔNG Bây giờ, xương thịt người ấy đã chìm khuất dưới ba thước đất, hồn vía người ấy đã cô đơn đâu đó cùng bạt ngàn trăng sao nhưng tinh huyết người ấy còn đây, những câu thơ, lời văn gan ruột một đời. Chỉ bằng những gì đã có trong tuyển tập […]
    • TỈNH ĐÔNG NGÀY TÔI VỀ 27.10.2013
      LÊ TUẤN LỘC MƯA TRONG VƯỜN TỰ LỰC VĂN ĐOÀN Mưa như là xưa lắm Vườn Thu càng buồn hơn Ta lặng lẽ trong vườn xưa mưa gõ Buồn tênh, người cũ đã xa rồi Đừng lăn tăn về vườn Thu mưa Mưa như là tiền định Mưa như là số phận Mưa lây rây […]
    • THƠ TRÁC MỘC: TÍM ĐỒNG HOANG GIÓ 27.10.2013
      NGUYỄN TRỌNG TẠO: Trác Mộc tên thật là Võ Thị Như Hải, sinh năm 1980 tại Đà Nẵng, nguyên quán Thừa Thiên Huế. Bút danh Trác Mộc xuất phát từ mệnh “Thạch Lựu Mộc” (cây lựu mọc trên đá) của tuổi Canh Thân kết hợp với chữ Trác là sự kiên nhẫn vượt lên để […]
    • DỌC MIỀN TRUNG (2) 26.10.2013
      ĐÀO THẮNG II. Kéo pháo lên đồi Trúc Lâm Chúng tôi đứng chân tại Hải Lĩnh, Tĩnh Gia để chuẩn bị chiếm lĩnh trận địa trên đồi Trúc Lâm. Các khẩu đội phải làm công sự tương đối chắc chắn, sẵn sàng chiến đấu. Đại đội phó Dương giao cho tổ trinh sát tấm bản đồ […]
    • DỌC MIỀN TRUNG (1) 26.10.2013
      ĐÀO THẮNG Phần I – Về xứ Thanh  I. Chào Hà Nội vào Thanh Tôi vốn là một chú lính bộ binh thuộc sư đoàn 330, một binh đoàn chủ lực miền Nam tập kết làm nhiệm vụ huấn luyện quân bổ sung vào chiến trường B. Trung đoàn tôi, đoàn Sông Đào (E46) có ba […]
    • CA BÌNH MINH – MỘT VŨ TRỤ YÊU THƯƠNG 24.10.2013
      (Thơ Lý Phương Liên, NXB Văn học – 2011) HOÀNG XUÂN HOẠ Ca ba, một ca làm việc ở các nhà máy từ 10h tối hôm trước cho đến 6h sáng hôm sau, người thợ phải thức trắng đêm với công việc do mình phụ trách. Làm ca ba là một ca vừa mệt vừa […]
    • TRUYỆN NGẮN CỦA ALICE MUNRO (NOBEL 2013): THỊ TRẤN BÊN ĐƯỜNG 23.10.2013
      Lời giới thiệu: Alice Munro sinh ngày 10 tháng Bảy năm 1931 ở Wingham, Ontario, Canada, với tên khai sinh là Alice Ann Laidlaw. Cha của bà là chủ nông trại, mẹ là cô giáo. Bà trải qua tuổi thơ ở thị trấn Clinton, nơi bà cũng thường trở về sau này. Theo học đại học […]
    • CON GÁI CẢ CỦA TƯỚNG GIÁP NÓI VỀ CHA 23.10.2013
      NTT: Giáo sư – Tiến sĩ khoa học Võ Hồng Anh (1941-2009) là con gái duy nhất của liệt sĩ Nguyễn Thị Quang Thái (em gái liệt sĩ Nguyễn Thị Minh Khai) và Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho biết, bà rất ít trò chuyện với ba, nhưng rất hiểu những suy nghĩ sâu kín của ba. […]
  • RSS Blog Quê Choa

    • Chuyện “tổng biên” được ăn 16.04.2014
      Mạnh QuânTheo FB Mạnh Quân Hôm nay, dân mạng nháo nhào vì bài các “tổng biên được ăn” của một tác giả là Bùi Văn Bồng trên mạng. Osin Huy Đức cho rằng có thông tin xác nhận, liên quan đến việc Viettinbank tài trợ cho các tổng biên đi nước ngoài ăn chơi… Kiểm tra việc này có hay không dễ ợt. Việc không cần phải nói. Người đọc có vẻ như bất ngờ về thông tin tr […]
    • Y tế VN bất lực trong vụ bệnh sởi? 16.04.2014
      Theo BBC Ảnh bên:Ông Đam được cho là đến tận giường bệnh hỏi thăm các bà mẹ có con mắc bệnhCon số hơn 100 trẻ tử vong do bệnh sởi được chính thức công bố cho thấy hệ thống y tế Việt Nam ‘bất lực’, một chuyên gia y tế cộng đồng từ Úc nhận định.Theo số liệu chính thức được ông Trần Đắc Phu, cục trưởng Y tế dự phòng, công bố trên báo chí Việt Nam t […]
    • Trung lưu mỏng manh 16.04.2014
      Jonathan LondonTheo blog Xin lỗi ông  Có một bài rất đáng đọc có tựa đề “Trung Lưu mỏng manh” (“The fragile middle“) – được đăng trên tờ Thời báo Tài chính (The Financial Times). Bài này, do Shawn Donnan, Ben Bland, và John Burn-Murdoch viết, bắt đầu bằng một ví dụ điển hình từ Indonesia, để đề cập đến vấn đề toàn cầu, một vấn đề có vẻ sẽ trở thành vấn đề rõ […]
    • Cánh đồng mẫu lớn có chưa? 16.04.2014
      Dạ Ngân Nam bộ những năm năm mươi của thế kỷ trước, có những cánh đồng từng lưu dấu trong văn chương Nam bộ. Cò bay thẳng cánh, chó chạy cong đuôi, màu mạ lẫn với chân trời…Rất nhiều điền chủ nổi tiếng và manh nha có giai cấp quý tộc nông thôn.Người Pháp đã mang đến xứ thuộc địa máy móc để xẻ kênh và cách thức làm ăn lớn. Chiếm hữu rõ rồi, nhưng cũng khai ph […]
    • Chẳng phải là mất nước từng phần là gì? 16.04.2014
      Nguyễn Trọng Vĩnh Tướng Nguyễn Trọng VĩnhTQ tuồn đủ mọi hàng hóa rẻ tiền vào lũng đoạn thị trường nước ta, bóp nghẹt mọi sản phẩm của ta; họ thực hiện mọi thủ đoạn thâu tóm kinh tế nước ta đồng thời phái thương nhân vào phá hoại kinh tế của ta; về chính trị, họ cũng chi phối phía ta; về quân sự, họ không ngừng lấn, cướp biển đảo của ta, bắt tàu cá, tịch thu […]
    • Viettinbank mở hầu bao chiêu đãi các tổng biên tập đi nước ngoài nhằm mục đích gì? 16.04.2014
       Dân Miệt VườnTheo blog Bùi Văn Bồng Tin từ nhiều báo cho biết, từ ngày 22-3 đến 2-4-2014, một loạt Tổng bien tập các báo được Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Vietinbank tài trợ cho chuyến du ngoạn tốn kém tại nhiều nước châu Âu. Đây là đoàn thứ hai trong cùng 1 tháng được Vietinbank hào phóng chiêu đãi. Đoàn thứ nhất vừa trở về cách đây hơn 1 tuần.Sẽ […]
    • Bình luận vặt vụ Bầu Kiên 16.04.2014
      Nguyễn Quang VinhTheo blog Nguyễn Quang Vinh  1.Có một câu nói của bầu Kiên rất bầu Kiên ( khi đó đã rút chân ra khỏi các vị trí lãnh đạo nhưng trong cuộc họp lãnh đạo): Tôi giờ không còn là lãnh đạo, nên ý kiến của tôi các anh nghe thì nghe, không nghe thì thôi, nhưng tôi cũng nhắc cho các anh nhớ là tôi sẽ đuổi các anh bất cứ lúc nào. Rứa đó. Ý văn học câu […]
    • Tòa Phúc thẩm y án đối với Đinh Nhật Uy 16.04.2014
      Mặc Lâm Theo Đài RFA Sáng hôm nay ngày 16 tháng 4 năm 2014 phiên tòa phúc thẩm xử anh Đinh Nhật Uy đã diễn ra tại Long An. Thẩm phán phiên tòa đến từ Tp HCM và trong một thời gian rất ngắn Tòa phúc thẩm đã ra phán quyết giữ nguyên mức án mà tòa sơ thẩm vào ngày 29 tháng 10 năm 2013 đã tuyên là 1 năm 3 tháng tù treo và 1 năm thử thách. Vào lúc 10 giờ sáng anh […]
    • Tường thuật phiên tòa Bầu Kiên: Quyết định hoãn xử phiên tòa 16.04.2014
      Nguyễn QuyếtTheo Người lao động  14 giờ: Phiên toà tiếp tục. HĐXX công bố kết quả xác minh tình trạng sức khỏe của bị cáo Trần Xuân Giá (75 tuổi).Theo xác minh của tòa về tình trạng sức khỏe bị cáo Trần Xuân Giá, người xin vắng mặt tại phiên tòa ngày 16-4: "Thể trạng tốt, tuy nhiên huyết áp cao (Huyết áp 160/90). Bị cáo bị phì đại tiền liệt tuyến, mở ca […]
    • Viết cho người em đang ở trong phiên tòa 16.04.2014
       Vi K. TranTheo blog Cùi Các Hôm nay có một người em [ Đinh Nhật Uy ] tôi chưa gặp bao giờ phải ra tòa kháng án, một bản án sẽ không bao giờ có nếu em ở một đất nước tự do. Tuy chưa gặp em, nhưng tôi khá quen biết mẹ của em, vì cô là một trong những vị phụ huynh tôi hân hạnh được gặp cuối năm ngoái, khi họ bôn ba sang Mỹ đòi tự do cho con, những người con bị […]
  • Khách trực tuyến

    free counters

NHÂN CÁCH BẬC QUỐC SĨ


HOÀNG QUỐC HẢI

Đọc “Lê thị gia phả” tức gia phả họ Lê của danh nhân Lê Đại Cang, có mấy chi tiết tôi rất thú vị.

Thứ nhất, về hưu, ông lập chùa tu, đặt tên chùa là Giác Am, xưng hiệu là Giác Am cư sĩ. Ông viết di chúc dặn cháu con không được ra làm quan (theo nhà soạn tuồng, nhà văn hóa Mịch Quang). 

Thứ hai, khi từ quan hồi hương lúc 72 tuổi, về sống ở Luật Chánh, đồ đạc mang về ông Lê Đại Cang quí nhất là thanh long đao và chiếc đòn khiêng võng. Chiếc đón khiêng võng đã gắn bó cùng ông trong hai lần bị cách chức xuống làm lính dõng, lần trước thì nhanh chóng được phục chức, còn lần sau phải lãnh thêm tội chết, nhưng được cho hưởng đặc ân “trảm giam hậu” (tức là bị tội chết nhưng chưa phải chết ngay). Hiện nay, chiếc đòn khiêng võng này đã được giao cho Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Bình Định lưu giữ, trưng bày còn thanh long đao nghe nói vì thiêng quá, nên gia tộc e sợ đã cho khiêng ném xuống vực ông Đô đầu làng (theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Thế Khoa).

 

Tôi thích thú bởi cái chất phóng dật của một nhà nghệ sĩ trong cụ Lê Đại Cang, có gì từa tựa như Nguyễn Công Trứ. Hai cụ đều coi thường danh lợi, thấy việc nghĩa thì làm, thấy việc cần làm thì làm. Hai cụ sinh gần như cùng thời, cụ Lê Đại Cang sinh năm 1771 mất năm 1847, thọ 76 tuổi, cụ Nguyễn Công Trứ sinh năm 1778, mất năm 1859 thọ 81 tuổi. Cụ Lê Đại Cang từ quan hồi hưu năm 72 tuổi, cụ Nguyễn Công Trứ hồi hưu năm 70 tuổi.

Hai cụ cùng sinh ra trên dải đất miền Trung. Cụ Trứ sinh tại Hà Tĩnh, cụ Cang sinh tại Bình Định theo gia phả thì gốc gác ở Nghệ An, nhưng cái huyện cố hương của cụ thực ra là nằm ở địa phận Hà Tĩnh. Truy nguyên hóa ra hai cụ là đồng hương, thảo nào tính cách cũng hao hao.

Cụ Nguyễn Công Trứ khi làm “Doanh điền sứ”, có công khai hoang lấn biển hai huyện Kim Sơn và Tiền Hải, được dân yêu kính dựng đền, đình, thờ làm thành hoàng sống. Sự nghiệp khai hoang của cụ Trứ tới nay vẫn là mẫu mực về lấn biển và tưới tiêu dựa theo thủy triều. Còn cụ Lê Đại Cang chỉ có ba năm giữ chức Đê chính sứ Bắc Thành (gồm Hà Nội và các tỉnh Bắc Bộ từ Ninh Bình trở ra) mà hoàn tất công việc đê điều cho Hà Nội và các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Sơn Tây, Hưng Yên, Thái Bình, Sơn Nam, Hà Nam. Không những thế, cụ còn viết sách mô tả hệ thống đê kè, cầu cống có liên quan đến việc trị thủy, và mô tả kỹ những đoạn đê trong lịch sử thuộc xã, tổng huyện nào, cả những khu vực xung yếu cần coi trọng. Sách ấy, không chỉ làm tài liệu cho đương thời mà còn rất hữu ích cho cả đời sau.

Ta hãy xem sức làm việc của cụ. Vào tháng 9 năm 1828,  Lê Đại Cang được vua Minh Mạng: “Sai Hữu tham tri Hình bộ là Lê Đại Cang sung chức quản lý Đê chính”. Vậy mà tháng 11 năm ấy, cụ đã khảo sát xong 18 sở đê cũ cần bồi đắp thêm đều là đại công trình cả, ngoài ra còn 10 sở đê mới thuộc các tỉnh Sơn Tây, Sơn Nam, Nam Định, cộng 8500 trượng, riêng sở đê mới Kim Quan thuộc Bắc Ninh dài 890 trượng, đất ấy ruộng chiêm trũng ướt, thi công rất khó, xin đến thượng tuần tháng 12 năm nay khởi công. Không chỉ khảo sát mà còn lên cả dự trù kinh phí khoảng 175.500 quan và trực tiếp đứng ra chỉ huy thi công. Tất cả các việc ấy đều được vua y cho.

Sức làm việc của cụ Cang có thể nói là kinh khủng. Không chỉ khảo sát trên thực địa mà còn tiến hành điều tra xã hội học trong đám kỳ mục và dân chúng trong các địa phương, xem việc trị thủy nên giữ hay bỏ đê để khai đào sông ngòi cho thông thủy. Cuối cùng, đi đến kết luận: không thể bỏ đê!

Khối công việc lớn dường ấy mà Lê Đại Cang hoàn tất chỉ trong vòng hai tháng. Xin lỗi, với công việc tương tự ngày nay Cục Đê điều phải lập dự án, điều tra, xây dựng kế hoạch, dự trù kinh phí rồi chờ các cấp thẩm quyền phê duyệt sớm nhất cũng phải sau 3 năm mới thi công được. Ấy là chưa kể đến những việc động trời như nắn dòng chảy, dời cửa sông thì phải tính toán khối lượng đào đắp khổng lồ với gần 32km đê và phải nắm được thủy lưu, thủy chế của dòng sông ấy diễn tiến ít ra trong vòng vài chục năm, thậm chí cả trăm năm mới cho ta thông số kỹ thuật.

Ở đây không chỉ cho ta biết tinh thần trách nhiệm mà cả nghệ thuật quản lý và trình độ am hiểu khoa học của Lê Đại Cang xuất chúng thế nào. Đối chiếu với trận bão số 8 vừa qua tại TP Hải Phòng, khi bão tràn vào, Chủ tịch Thành phố không tài nào liên lạc được với ông Thường trực chống lụt bão của Thành phố. Và chỉ tìm thấy ông ta khi bão tan. Do vậy, Hải Phòng là tỉnh thiệt hại nặng nhất trong các tỉnh duyên hải Bắc Bộ.

Công việc của cụ Lê Đại Cang làm về đê điều ở Bắc Thành trong vòng hai tháng, có thể so với cụ Lê Quý Đôn (1726 – 1784) viết sách “Phủ biên tạp lục”.

Tháng 10 năm 1774, Trịnh Sâm thân chinh đem quân vào đánh Đàng Trong  của các chúa Nguyễn, lấy được xứ Thuận Hóa đặt thành ty trấn. Lê Quý Đôn được cử giữ chức Hiệp trấn tham tán quân cơ. Lê Quý Đôn đã làm nhiệm vụ này sáu tháng ở Thuận Hóa. Trong thời gian đó, ngoài việc phải tổ chức lại chính quyền, giữ gìn an ninh, phục hồi sản xuất, chăm lo đời sống nhân dân về mọi mặt, Lê Quý Đôn còn soạn xong “Phủ biên tạp lục”.

“Phủ biên tạp lục” là sách có giá trị bậc nhất về mặt lịch sử. Ngày nay, chúng ta hiểu được tình hình xã hội Đàng Trong từ thế kỷ 18 trở về trước, đặc biệt hai xứ Thuận Hóa, Quảng Nam là nhờ có “Phủ biên tạp lục”.

Quốc sử quán triều Nguyễn lấy khá nhiều tư liệu ở đây để soạn “Đại Nam thực lục tiền biên”.

Trong lịch sử Việt Nam, những bậc giỏi chính sự như Lê Quý Đôn, Lê Đại Cang quả thật không có nhiều.

Bây giờ, ta thử bàn đến chuyện chiếc đòn khiêng võng mà cụ Lê Đại Cang đem về nhà khi hổi hưu được xem như một vật kỷ niệm vô giá.

Khi làm Trấn Tây Tham tán đại thần tức là thay mặt triều đình giải quyết biên sự và phụ trách luôn việc cai quản Nam Vang. Trong thâm tâm Lê Đại Cang không muốn thôn tính Cao Miên, bởi ông biết trước sau rồi người Cao Miên cũng sẽ nổi lên đánh đuổi quân chiếm đóng lấy lại nước của họ. Nhưng vua Minh Mạng quyết thôn tính Cao Miên, nên đặt quan cai trị và sai Trương Minh Giảng, Lê Đại Cang là các đại thần kiêm quản.

Về quan điểm này, về sau trong sách “Việt Nam sử lược” cụ Trần Trọng Kim có chia sẻ: “Quan lại Việt Nam ta sang làm nhiều điều trái lẽ, nhũng nhiễu dân sự, lại bắt Ngọc Vân quận chúa đem về để ở Gia Định, bắt bọn Trà Long và La Kiên đầy ra Bắc Kỳ, dân Chân Lạp ai cũng oán giận, chỗ nào cũng có giặc giã nổi lên đánh phá. Lại có em của Nặc Ông Chân là Nặc Ông Đôn khởi nghĩa, có người Xiêm La giúp đỡ, thành ra quan quân đánh mãi không được. Về sau, đến lúc vua Thánh Tổ mất rồi, quan quân mới phải bỏ thành Trấn Tây mà rút về An Giang. Âu cũng là bởi người mình không biết bênh vực kẻ hèn yếu chỉ đem lòng tham tàn mà ức hiếp người ta, thành ra hao tổn binh lương, nhọc mệt tướng sĩ mà lại phải sự bại hoạn, thật là thiệt hại cho nước mình” (Việt Nam sử lược, tập 2, trang 229).

Ý thức được việc chiếm đóng nước người sẽ có kết cục xấu, nhưng không thể can gián nhà vua, ông bèn dâng sớ cáo quan nhưng nhà vua không cho. Chẳng bao lâu sau, người Chân Lạp nổi dậy đánh đuổi quân chiếm đóng, khiến quân ta tổn thất khá nặng. Tội qui vu trưởng, Lê Đại Cang bị cách tuột quan chức xuống làm lính trơn, phải đến phục vụ quân thứ Hải Đông ở đạo Trà Gi.

Khi ở Trà Gi, thấy quân phủ này tổ chức quá luộm thuộm, sức chiến đấu kém, Lê Đại Cang liền đề xuất và đích thân chấn chỉnh đội ngũ, xếp đặt biền binh cho có quy củ rồi đưa binh đội này đi dẹp loạn.

Vua Minh Mạng được tâu báo việc trên, đã rất bực tức và kết án thật nặng: “Đại Cang hệ cách hiệu khước dĩ đại tướng, tự cư bất úy quốc pháp, bất cố công luận, nghi vấn tọa trảm giam hậu”. (Đại Cang là kẻ bị cách chức phải sung tiền quân hiệu lực mà hành động như một viên đại tướng, không sợ phép nước, chẳng kiêng công luận, đáng làm án trảm giam hậu!).

Lê Đại Cang là một người hào mại, anh tuấn, thấy việc phải làm thì làm chứ không so đo tính toán, nhưng Minh Mạng là người hẹp lượng, cố chấp. Đặc biệt, ông sợ kẻ sĩ ngang tàng bất úy quốc pháp (không sợ phép nước) sẽ làm quyền uy nhà vua không thiêng nữa, phải phòng bị trước, thà giết lầm còn hơn bỏ sót, nên mới triệt Lê Đại Cang nặng như vậy để răn kẻ khác.

Về việc hẹp lượng của Minh Mạng có câu chuyện kể đã được chép vào sách như sau:

“Nhà vua có thói quen ngủ trưa vào mùa hè, phải có 5 cung nữ hầu hạ: một nàng quạt, một nàng ru, một nàng gãi, một nàng đấm bóp, một nàng để sai vặt. Một hôm đang ngủ trưa, Minh Mạng bỗng ngồi dậy la to:

- Đứa nào cả gan hôn vào trán ta. Nói đi không chém đầu cả 5 đứa!

Một nàng nghẹn ngào khóc tâu:

- Thiếp được cha mẹ cho vào chầu hầu bệ hạ đã 5 năm rồi mà chưa một lần được  bệ hạ đoái tới. Bữa nay nhân thấy bệ hạ ngủ trưa mặt rồng rực rỡ như hoa, thiếp đánh liều hôn trộm. Trăm lạy, xin bệ hạ tha tội.

          Minh Mạng tựa như mỉm cười, nhưng chợt ông đổi sắc mặt phán:

          – Tội không nặng lắm. Tình thật đáng thương. Nhưng đã phạm tội bất kính, phải xử tử. Nếu không pháp luật của ta sẽ bị xem thường.

           Nói xong Minh Mạng sai đem chém. Chỉ vài phút sau nàng cung nữ dám hôn cái mặt rồng kia đã bị rơi đầu.”(Theo Đinh Công Vỹ – Chuyện tình các vua, chúa và hoàng tộc).

Hoặc giả chuyện ở đất Châu Long thành Thăng Long cũ có cô gái tên Son rất kiều diễm, được tiến cung. Khi đưa nàng vào phòng để Minh Mạng hành lạc, người ta đã bịt mắt cô. Cô gái tò mò hé dải băng để nhìn mặt rồng bị Minh Mạng đuổi thẳng về quê và cấm suốt đời không được lấy chồng. Nhân chuyện này, nhà thơ Nguyễn Bính đã viết vở kịch thơ “Cô Son” gây xôn xao dư luận sân khấu miền Bắc trong những năm 60,70 của thế kỷ trước.

Các bậc đại quan khi về trí sĩ thường lo xây cất dinh thự và trưng cờ biển vua ban, thế mà cụ Lê Đại Cang lại đem về nhà chiếc đòn khiêng lính dõng là cớ làm sao?

Việc Lê Đại Cang giữ lại chiếc đòn khiêng chính là cụ muốn lưu một vật chứng tượng trưng cho sự khinh bỉ. Bởi thế cụ mới di chúc cho con cháu không bao giờ được ra làm quan nữa. Cũng như Nguyễn Công Trứ sau những năm dài thăng trầm dưới triều Minh Mạng, cụ chán ngấy và thốt lên:

Kiếp sau xin chớ làm người

Làm cây thông đứng giữa trời mà reo

Tương truyền, khi về sống những năm cuối đởi ở quê, thỉnh thoảng Nguyễn Công Trứ ngồi trên chiếc xe có con bò kéo. Nơi hậu môn con bò, cụ cho đeo một tấm mo cau, có người hỏi: Cụ làm thế để làm gì? Cụ Trứ đáp:

-Để bịt miệng thế gian!

Kẻ sĩ là như vậy đó. Chí của họ là tự do, tự tại, là dọc ngang trời đất, vẫy vùng trong bốn bể.

Ngay cả trời đất và bốn bể vẫn chưa cho là thỏa. Như Cao Bá Quát từng viết: “Đằng vân do hận cửu thiên đê” (Lên cao tới chín tầng mây vẫn hận trời còn quá thấp).

Cho nên với họ:

Chen chúc lợi danh đà chán ngắt

Cúc tùng phong nguyệt mới vui sao

(Nguyễn Công Trứ)

Vì lẽ đó, cụ Lê Đại Cang mới mở thiền tự Giác Am và xưng tên hiệu Giác Am cư sĩ.

Cao đẹp thay, nhân cách bậc quốc sĩ!

Láng Thượng 8 tháng 12 năm 2012.

About these ads

2 phản hồi

  1. Tôi xin coppy về máy để đọc chậm

  2. Ý Kiến Ngắn
    (14:22, 29.03.2014)
    .
    Bài hay.
    Xin có 2 ý kiến ngắn:
    + Chuyện cưỡi bò, tôi nghe Thày giáo hồi cấp 3 kể là của Cụ Nguyễn Khuyến;
    + “Đằng vân do hận cửu thiên đê.” [Vịnh Thánh Gióng: "Phá tặc đản hiềm tam tuế vãn, ..."], tôi hiểu là Cưỡi mây bay đi vì bưc mình thấy “hệ thống quyền bính” (‘cửu thiên = chín tầng’, …) đê tiện,thấp hèn quá!
    .
    Trân trọng.

Gửi phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4 221 other followers