• Chuyên mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • THƯ GIÃN: ẢNH NUDE CỦA HUYỀN THOẠI SẮC ĐẸP MARILYN MORONE 18.04.2014
      SƯU TẦM: Cùng ngắm những hình ảnh nude để đời của huyền thoại sắc đẹp Hollywood, Marilyn Monroe:     Một trong những tấm ảnh nude của Marilyn Monroe sẽ được phát hành Đây là bức ảnh nude cuối cùng Monroe chụp trước khi qua đời năm 1962   Bức ảnh được chụp vào lúc […]
    • ĐÔNG TÂY: TUẦN LỄ SÁCH VÀ VĂN HOÁ ĐỌC 17.04.2014
      CHƯƠNG TRÌNH TẠI TRUNG TÂM VĂN HOÁ NGÔN NGỮ ĐÔNG TÂY: (18/4 – 26/4/2014) Hưởng ứng Quyết định số 284/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ kí ban hành lấy ngày 21/4 hàng năm làm “Ngày Sách Việt Nam”, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây cùng với một số đơn vị, cá nhân sẽ phối […]
    • NGUYỄN HOA VÀ THƠ 14.04.2014
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Có ý kiến chê thơ Nguyễn Hoa khô khan, nhưng cũng chỉ là nói với nhau chỗ này hay chỗ khác chứ không thấy ai viết ra điều đó cả, nó chỉ giống những câu chuyện trà dư tửu hậu cảm tính thường nhật. Ngược lại, có khá nhiều bài viết về […]
    • DỊCH GIẢ LÊ BÁ THỰ RA MẮT TIỂU THUYẾT “HY VỌNG” 14.04.2014
      THANH TRÀ Tác giả: Katarzyna Michalak (Ba Lan) Người dịch: Lê Bá Thự Nhà xuất bản Hội Nhà Văn và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây ấn hành, quý II năm 2014      Lila Borowa, cô gái Ba Lan, mồ côi mẹ, bố nhà nông, nghiện rượu; Aleksei Dragonow, người Nga, mồ côi […]
    • LỜI TỰA “TRỊNH THANH SƠN TOÀN TẬP” 27.10.2013
      VŨ DUY THÔNG Bây giờ, xương thịt người ấy đã chìm khuất dưới ba thước đất, hồn vía người ấy đã cô đơn đâu đó cùng bạt ngàn trăng sao nhưng tinh huyết người ấy còn đây, những câu thơ, lời văn gan ruột một đời. Chỉ bằng những gì đã có trong tuyển tập […]
    • TỈNH ĐÔNG NGÀY TÔI VỀ 27.10.2013
      LÊ TUẤN LỘC MƯA TRONG VƯỜN TỰ LỰC VĂN ĐOÀN Mưa như là xưa lắm Vườn Thu càng buồn hơn Ta lặng lẽ trong vườn xưa mưa gõ Buồn tênh, người cũ đã xa rồi Đừng lăn tăn về vườn Thu mưa Mưa như là tiền định Mưa như là số phận Mưa lây rây […]
    • THƠ TRÁC MỘC: TÍM ĐỒNG HOANG GIÓ 27.10.2013
      NGUYỄN TRỌNG TẠO: Trác Mộc tên thật là Võ Thị Như Hải, sinh năm 1980 tại Đà Nẵng, nguyên quán Thừa Thiên Huế. Bút danh Trác Mộc xuất phát từ mệnh “Thạch Lựu Mộc” (cây lựu mọc trên đá) của tuổi Canh Thân kết hợp với chữ Trác là sự kiên nhẫn vượt lên để […]
    • DỌC MIỀN TRUNG (2) 26.10.2013
      ĐÀO THẮNG II. Kéo pháo lên đồi Trúc Lâm Chúng tôi đứng chân tại Hải Lĩnh, Tĩnh Gia để chuẩn bị chiếm lĩnh trận địa trên đồi Trúc Lâm. Các khẩu đội phải làm công sự tương đối chắc chắn, sẵn sàng chiến đấu. Đại đội phó Dương giao cho tổ trinh sát tấm bản đồ […]
    • DỌC MIỀN TRUNG (1) 26.10.2013
      ĐÀO THẮNG Phần I – Về xứ Thanh  I. Chào Hà Nội vào Thanh Tôi vốn là một chú lính bộ binh thuộc sư đoàn 330, một binh đoàn chủ lực miền Nam tập kết làm nhiệm vụ huấn luyện quân bổ sung vào chiến trường B. Trung đoàn tôi, đoàn Sông Đào (E46) có ba […]
    • CA BÌNH MINH – MỘT VŨ TRỤ YÊU THƯƠNG 24.10.2013
      (Thơ Lý Phương Liên, NXB Văn học – 2011) HOÀNG XUÂN HOẠ Ca ba, một ca làm việc ở các nhà máy từ 10h tối hôm trước cho đến 6h sáng hôm sau, người thợ phải thức trắng đêm với công việc do mình phụ trách. Làm ca ba là một ca vừa mệt vừa […]
  • RSS Blog Quê Choa

    • Nợ ai - Ai trả - Bao giờ mới xong? 19.04.2014
      Nguyệt QuỳnhTrong một bài viết rất cảm động về cuộc cách mạng lật đổ chế độ độc tài tại Ukraine, anh Nguyễn Việt Trung viết: “Đã qua rồi cái thời kỳ người ta làm cách mạng vì miếng cơm, manh áo. Có lẽ bây giờ là thời kỳ của  những cuộc cách mạng vì phẩm giá con người”.  Hàng triệu người dân Ukraine dũng cảm đã góp mặt trong cuộc cách mạng đó. Góp mặt cùng vớ […]
    • Lý Xuân Hải và Tai Nạn Nghề Nghiệp tại Việt Nam 19.04.2014
      Alan PhanTheo blog Alan Ông Lý Xuân Hải ngày làm tổng giám đốc ACBHình ảnh tiều tụy và một bài báo nhiều thiên kiến từ Vietnamnet khiến tôi suy nghĩ thêm về “bị can” Lý Xuân Hải.Có vài điều cần nói rõ. Trước hết, tôi không phải là bạn thân của anh Hải, chỉ gặp anh vài lần cùng là diễn giả trong vài hội thảo và ăn tối với anh 2, 3 lần gì đó chung với những ng […]
    • Trao đổi ngắn với hai tác giả Trần Việt Quang và Hồ Ngọc Thắng (báo Nhân Dân ) về vụ Nhã Thuyên 19.04.2014
      Vũ Thị Phương AnhTheo FB Vũ Thị Phương Anh Ts Vũ Thị Phương AnhBáo Nhân Dân hôm nay có một bài tranh luận về vụ NT. Xin trích một đoạn mà tôi đặc biệt quan tâm: Nguồn: http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/binh-luan-phe-phan/item/22905702-ho-dau-can-quan-tam-toi-khoa-hoc.html: Trích:"Liên quan đến việc thẩm định luận văn của ÐTT, thật ngạc nhiên khi trên B […]
    • Viết về giáo dục sau khi đọc bài viết của anh Nguyễn Minh Nhị 19.04.2014
      Đoàn Ngọc Phả Theo BVN  Chào Anh Bảy, Xin chia sẻ với anh một số ý:i- Nhà văn Nguyên Ngọc trên trang VietNamNet có phát biểu đại ý là muốn cải cách giáo dục trước hết phải xác định triết lý giáo dục, đó là (1) đào tạo con người chỉ biết chấp nhận chân lý đã được định sẵn, hay là (2) đào tạo con người có tư duy phê phán? Đến nay, chưa có tổ chức cá nhân nào t […]
    • Sởi "biến chứng" và lương tâm "biến chủng" 19.04.2014
      Kỳ DuyênTheo Vnn I-Trong tuần này, diễn ra phiên tòa xét xử Nguyễn Đức Kiên (Bầu Kiên) cùng 08 đồng phạm bị truy tố bởi nhiều tội. Tuy nhiên sức nóng của phiên tòa hình sự về kinh tế với nhiều nhân vật “nổi tiếng” giờ thành “tai tiếng”, từng làm điên đảo cả giới tài chính ngân hàng và xã hội, hóa ra không làm “điên đầu” xã hội bằng cái con virus gây bệnh sởi […]
    • Sự khủng bố tinh thần 18.04.2014
      Kính Hòa Theo RFA Công an lực lượng ưu tú của chế độNhững xung đột giữa dân chúng với bộ máy công lực ở Việt nam ngày càng mang tính bạo lực. Gần đây nhất là vụ bạo động tại xã Bắc Sơn, Hà tĩnh. Bên cạnh đó, sự áp chế về tinh thần cũng đã và đang được sử dụng trong suốt chiều dài tồn tại của chế độ cộng sản. Nhà nước cảnh sát Xuất phát từ ý thức hệ đấu tranh […]
    • Nhà văn Colombia Gabriel Garcia Marquez qua đời 18.04.2014
      Thanh Hà  Theo RFI Nhà văn Gabriel Garcia MarquezGiải Nobel Văn học đầu tiên của châu Mỹ La Tinh Gabriel Garcia Marquez qua đời chiều ngày 17/04/2014, thọ 87 tuổi. Là một nhà báo nổi tiếng, trước khi trở thành nhà văn, trong hơn 70 năm sự nghiệp cầm bút, Marquez được coi là một trong những nhà văn nổi tiếng nhất của thế kỷ XX, là người có công nhiều nhất tro […]
    • Viết nhân đọc bài về giáo dục của Giáo sư Hoàng Tụy 18.04.2014
      Nguyễn Minh NhịTheo BVN Ông Nguyễn Minh Nhị Kính gởi GS Hoàng Tụy và các bạn là người tôi tin có cùng tâm huyết về nhiều bận tâm của dân của nước, trong đó rất bức xúc là GIÁO DỤC!Thưa giáo sư và các bạn,Tôi rất ngại "nói leo" chuyện "dạy học" trong khi tôi học chưa hết  nấc thứ 5/12 nấc thang khai trí cơ bản - bậc phổ thông, nhưng tôi tự […]
    • Bản phản đối và yêu cầu 18.04.2014
      Theo Văn Việt Những người muốn tham gia ký tên vào Bản phản đối và yêu cầu dưới đây, nhằm bày tỏ thái độ trước quyết định vô lý và vi phạm các quy định hiện hành của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội trong việc hủy bằng và phủ quyết luận văn thạc sĩ của Đỗ Thị Thoan, nhằm bày tỏ tinh thần tương ái đối với đồng nghiệp bị đối xử bất công, và nhằm bảo vệ tương lai […]
    • Phương thuốc gì cho ngành Y tế Việt Nam? 18.04.2014
      Jonathan LondonTheo blog Xin lỗi ông Ngành Y tế của Việt Nam đang rơi vào một cuộc tranh cãi lớn trong lúc cả người dân lẫn chính phủ đang đối phó với một sự bùng nổ trong số lượng ca bệnh sởi ở một số vùng, trong đó có TPHCM và Hà Nội.Từ đầu năm, sự bùng nổ này đã trực tiếp hay gían tiếp gây ra cái chết của hơn 111 trẻ em, trong đó ít nhất 25 ca tử vong trự […]
  • Khách trực tuyến

    free counters

LÊ ĐẠI CANG VÀ THĂNG TRẦM CỦA TÀI DANH


NGUYỄN TRỌNG TẠO

trieunguyen1. Con người hiếu trung.

Thú thực là cho mãi đến khi nhà nghiên cứu Nguyễn Thế Khoa, cháu ngoại 5 đời của Lê Đại Cang báo tin là sắp tổ chức hội thảo “Lê Đại Cang – Tấm gương kẻ sĩ” tôi mới chú ý đến vị danh tài này. Đọc những gì đã viết về ông, tôi thật sự khâm phục một nhân vật văn võ song toàn đầy nghĩa khí, lấy hiếu trung làm gốc, thậm chí lấy trung làm hiếu, vì nước đến trọn đời. Một cuộc đời 76 tuổi, trong đó 40 năm cống hiến cho đất nước và triều đình nhà Nguyễn, trải qua 3 đời vua: Gia Long, Minh Mệnh, Thiệu Trị, Lê Đại Cang đã được chính sử triều Nguyễn – Bộ Đại Nam thực lục ghi chép trong 6 tập: từ tập một đến tập sáu với dung lượng số trang rất lớn”. Qua đó, ta thấy ông là một ông tướng, một ông quan đại thần luôn song hành cùng vinh quang và cay đắng. Cuộc đời đầy thăng trầm, lúc làm quan to, khi bị giáng làm lính võng, thậm chí bị vu tố phải chịu án “trảm giam hậu” vẫn một lòng tin tưởng vào chính nghĩa, vì thế, nên luôn được “quý nhân phù trợ”, để rồi vẫn được trọng dụng, được cống hiến tài năng. Đọc tiểu sử Lê Đại Cang, khiến tôi nhớ Nguyễn Công Trứ, cũng là một đại thần triều Nguyễn, nổi tiếng thăng trầm. Phải chăng, đó là thăng trầm của những nhân tài dám “phá rào” để mở rộng chữ trung quân tới chữ trung dân?

 

2. Thăng trầm trong việc học.

Theo sử chép lại thì Lê Đại Cang việc học bị dang dở vì cha mẹ mất sớm, nên ông tự học là chính. Không thấy nói tới thi cử, đỗ đạt. Nhưng với một trí tuệ thông minh, ông được người đời cho là người tài giỏi. Vì thế, tuy không thi cử đỗ đạt, năm 31 tuổi (1802) ông được tiến cử và được bổ làm quan Tri huyện. Nên nhớ là triều Nguyễn, việc bổ chức Tri huyện chỉ dành cho người đỗ đạt cao. Việc bổ chức Tri huyện cho Lê Đại Cang chứng tỏ ông là người xuất chúng. Thậm chí năm 60 tuổi, ông được cử làm chủ khảo khoa thi hương ở trường thi Bắc thành, có Cao Bá Quát đỗ cử nhân. Ông được thăng nhiều chức vụ quan trọng: Kiểm sự Bộ Binh (1810). Năm Minh Mệnh thứ 2 (1821) ông làm Hiệp Trấn Sơn Tây, Cai bộ Quảng Nam, Cai bộ Vĩnh Long, Tham tri Bộ Hình (1929), Quản lý bờ đê Bắc Thành (1831), Thượng thư Bộ Binh kiêm Hữu Đô Ngự sử (1832), Tổng đốc 3 tỉnh Sơn Hưng Tuyên kiêm lãnh Hà Nội, Ninh Bình tổng đốc sự vụ, Tổng đốc hai tỉnh An Giang – Hà Tiên kiêm lãnh trách vụ bảo hộ Chân Lạp (1833).

Điều này khác với Nguyễn Công Trứ, 42 tuổi (1820) đỗ Giải nguyên và mới bắt đầu sự nghiệp làm quan. Nguyễn Công Trứ thua Lê Đại Cang 7 tuổi, cũng là người cùng thời, và sự thăng tiến cũng như hệ lụy thì rất gần cảnh ngộ.

3. Thăng trầm trong quản lý đê điều:

Trong thời gian Lê Đại Cang giữ chức quản lý bờ đê Bắc thành, 2 lần đê bị vỡ. Lần thứ nhất bị giáng 3 chức sau khi vừa được ban thưởng về thánh tích xây dựng hệ thống đê điều mới ở Bắc Thành thì 4 tháng sau đê vỡ ở Đa Hòa, Kim Quan. Ông lại chỉ huy khắc phục đê vỡ và được phục chức. Lần thứ hai do vỡ đê ở Sơn Nam, Lê Đại Cang lại bị cách chức. Trong thời gian đau đớn đó, ông đã có một thực tế để viết nên cuốn sách thống kê hệ thống đê công tư ở Bắc thành. Đây là cuốn sách mà chính sử đánh giá cao: “Chính thần Lê Đại Cương dâng sách tổng kê các đê công tư ở Bắc Thành: Đê điều các trấn Sơn Tây, Sơn Nam, Nam Định, Bắc Ninh, Hải Dương và phủ Hoài Đức thuộc hạt thành, đoạn nào đắp tự năm nào, đời nào, đoạn nào ở địa phận xã thôn nào, cùng dạng thức cao rộng bao nhiêu, sổ sách không rõ… Từ khi Lê Đại Cương chuyên coi việc đê mới đi khắp xem xét. Những chỗ đê gần sát bờ sông, thân đê sụt nứt, chiếu lệ đại công trình mà đắp đê mới, tất cả 18 sở, ngoài ra các đê mới cũ đắp từ đời trước và từ năm Gia Long thứ 2 trở lại, nhiều lần sửa đắp, phàm chỗ thế nước chảy xói nên quý làm đê công, thì theo lệ tiểu công trình mà sửa đắp, chỗ nào thế nước tầm thường nên làm đê tư thì cho dân coi giữ, chỗ nào nên bỏ thì san đi. Đến bấy giờ cứ các đê điều cho đến cống nước ở đê, họp làm sách tổng kê để phòng xem đến”. Cuốn sách quan trọng đó chỉ thể hiện trách nhiệm của ông quan với công việc quản đê, mà còn có cả lòng đam mê của một con người trước khoa học. Chính vì thế mà ông lại được phục chức và còn được bổ kiêm chức Hình tào Bắc Thành ngay sau đó, rồi kiêm cả Tổng đốc Hà Nội – Ninh Bình…

3. Thăng trầm trong chiến trận:

Rời Bắc Thành vào làm Tổng đốc An Giang – Hà Tiên, Lê Đại Cang cho xây thành củng cố quốc phòng, và đào kênh mở mang kinh tế. Nhưng bị Lê Văn Khôi dấy binh làm phản. Lê Đại Cang cùng Trương Minh Giảng, Lê Phúc Bảo, hội quân đánh giặc nhưng bị hỏa công của Khôi đánh trả quyết liệt nên thua trận. Thua trận này, ông lại bị cách chức Tổng đốc cho làm “đới lãnh binh dũng quân tiền hiệu lực” – ra trận phải đi trước lập công chuộc tội, nhưng được lưu để lập công chuộc tội. Về việc này, Vua Minh Mạng phê: “Hai đạo quan quân của Lê Đại Cương (tức Cang), là Lê Phúc Bảo không phải không nhiều, sao lại không hợp sức cùng lòng đều tiến đánh giặc, mà lại trùng trình nghe ngóng đề phòng không chu đáo, để đến nỗi có sự thua trận nhỏ này! Đáng lý ra phải trị tội nặng, nhưng nghĩ trong khi đang có việc nên chuẩn cho bọn Lê Đại Cương, Lê Phúc Bảo và các Lãnh binh đều phải đới tội lập công” và “đều được cách lưu”.Ông phải xông pha nơi đầu tên mũi đạn cùng với viện binh triều đình tái chiếm được các tỉnh đã mất, và được khôi phục chức Viên ngoại lang lãnh Án Sát sứ An Giang.

Nhưng thăng trầm trong chiến trận của Lê Đại cang đâu chỉ có thế. Sauk hi xin về hưu không thanh ở tuổi 65, Lê Đại Cang, vị “Lão đương ích tráng” lại tiếp tục sự nghiệp làm Tuần phủ An Giang kiêm Trấn Tây tham tán đại thần. Nhưng “loạn Cao Miên” nổi lên, nhiều thổ binh cũng làm phản… nên ông lại bị giáng chức làm lính trơn, thậm chí làm lính cáng võng. Uất chí, Lê Đại Cang nung nấu một tinh thần ái quốc, tự mình chiêu mộ quân lính, rèn luyện binh đao, củng cố đội ngũ để dành trận thắng. Những việc ông làm đến tai Trương Minh Giảng, người đã thay ông làm Tham tán Đại thần. Trương Minh Giảng bèn dâng sớ hạch ông về tội lạm quyền. Và cuối cùng lại thêm một oan khuất đến với ông với lời kết án của Vua Minh Mạng: “Đại Cang là kẻ bị cách chức phải sung tiền quân hiệu lực mà hành động như một viên đại tướng, không sợ phép nước, chẳng kiêng công luận, đáng làm án trảm giam hậu (giam lại, chờ sau sẽ chém)”. Ông bị giải về kinh rồi hạ ngục.

Theo tôi, đó là nỗi oan lớn nhất trong đời của một tài danh, nếu không có Vua Thiệu Trị cần người tài giỏi, chắc chắn ông đã bị chém đầu. Đúng là oan lớn, yêu nước mà phải bị hình chém? Nhưng đời ông vẫn gặp được quý nhân. Đó là điều may mắn lớn.

4. Thăng trầm của tài danh:

Sự thăng trầm kỳ lạ của những tài danh như Lê Đại Cang, Nguyễn Công Trứ… cũng là tấn bi kịch chung của những người tài giỏi, có bộ óc khác người. Công và tội với họ, đôi khi chỉ cách nhau một sợi tóc. Với những hoàn cảnh lịch sử khác nhau, có khi công là tội, hoặc tội lại là công. Soi chiếu vào lịch sử gần đây, ta thấy trường hợp “khoán 10” của bí thư Kim Ngọc là khá rõ. Từ động cơ thương dân, vì dân mà hành động của ông đem lại lợi ích cho dân cho nước, nhưng ông vẫn bị kỷ luật. Nhưng rốt cuộc, hành động đó đã mở ra một tư duy mới cho thể chế, cho xã hội. Và ông được truy tặng Huân chương Sao Vàng, được đặt tên đường là điều xứng đáng. Lê Đại Cang cũng là một trường hợp cần đánh giá lại dưới cái nhìn biện chứng lịch sử. Phải chăng, chính vua Minh Mạng thời đó cũng đã băn khoăn nấn ná khi kết án ông, nên vua không cho trảm ngay mà lại cho “trảm giam hậu”? Vì ông vừa tài vừa trung. Vì hành động củng cố quân lính không phải vì động cơ cá nhân mà vì để đánh giặc giữ nước. Xét cho cùng thì với hành động ấy, Lê Đại Cang đáng được khen thưởng mới phải.

Theo tôi, đến hôm nay, chúng ta đã có thể khẳng định được về Lê Đại Cang: Dù có nhiều thăng trầm trong sự nghiệp, nhưng với tài năng và ý chí yêu nước lớn lao, ông đã đóng góp cho lịch sử nước nhà những trang vàng đáng trân trọng và gìn giữ.

Và tôi mong sao, sẽ có con đường mang tên ông – con đường đi giữa lòng dân như ông từng lựa chọn.

Hà Nội, 4/1/2013

NTT.

About these ads

4 phản hồi

  1. “Với những hoàn cảnh lịch sử khác nhau, có khi công là tội, hoặc tội lại là công”
    -
    Em thích câu này và hình tượng ví von “cách nhau một sợi tóc” của Anh quá!
    Cảm ơn Anh Nguyen Trong Tao – Chúc Anh năm mới tràn đầy Sức khỏe và Hạnh phúc!

  2. Minh Hương: Cám ơn anh đã cho biết thêm một danh nhân

  3. Lâu rồi không gặp lại; Cùng với” Làng Quan họ quê tôi”, ” Khúc hát sông quê”của anh lại để đời. Tôi rất thích và đã hát ( dù không phải ca sĩ chuyên nghiệp) Tôi nguyên là PGĐ Sở VHTT- Đã uống và đọc thơ vơi a tại Bảo tàng tỉnh.. Rất quý trọng và ngưỡng mộ a. Chúc a
    Trọng Tạo luôn khỏe và có thêm nhiều tác phẩm để đời. Trân trọng chào anh.Hoàng Chuyên ,Đắk Lăk ĐT 0913 496 999.

  4. Đọc bài này của anh rất thích thú. Thế mới biết người xưa luôn trọng người tài và người tài luôn hóa giải được nỗi nguy. Bài học làm người ở đây chứ xa lạ nơi đâu mà hò hét nhau ầm ĩ.
    Cảm ơn nhạc sĩ đã cho đọc và hiểu thêm lịch sử dân tộc hào hùng.

Gửi phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4 221 other followers