NHỮNG NGÀY CUỐI CÙNG CỦA NHÀ VĂN LÊ VĂN TRƯƠNG (1906-1964)


TRẦN TUẤN KIỆT

Lê Văn Trương
Lê Văn Trương

(NTT: Bài này do nhà văn Thế Phong gửi lên. Những chữ trong […] có lẽ do Thế Phong thêm vào.) Lê Văn Trương là nhà văn chuyên viết tiểu thuyết, theo một số nhà nghiên cứu, ông có đến 200 tác phẩm; nhưng theo bản thống kê của gia đình ông, thì chỉ còn lưu giữ được 125 tác phẩm, gồm 96 cuốn đã in và 29 cuốn chưa in).

Đây không phải một bài viết có tính cách khêu gợi của độc giả, của anh em, văn nghệ đồng thời với Lê Văn Trương – cũng không cần phải là bài nói lên sự có mặt của mình trong giờ phút tranh sống của Lê Văn Trương. Chính tôi, người đã được hân hạnh, một cách buốn khổ; khi cùng 1 người cháu của ông tên là Phú, đưa ông lên tầng lầu thứ 3, gọi là Tri 3 Bnh vin Saigon.

Cũng không cần gì nhắc nhở đến sự nghiệp văn chương, và triết lý người hùng của ông, kẻ viết bài này ,  chỉ xin nói đến cái giờ phút đau thương của Ông mà thôi.

Khi được tin ông Nguyn V cho hay,  Lê Văn Trương sắp chết, và nhờ tôi đến xem sự thể  ra sao; tôi ngạc nhiên, gần như hốt hoảng – bởi vì – Lê Văn Trương với tôi gần gũi quá, gần gũi [ từ] mấy năm gần đây, trong căn nhà ở hẻm Bùi Viện, gần trong những giờ Lê Văn Trương say sưa kể chuyện đường rừng- trong lúc Lê Văn Trương ngâm thơ Quang Dũng.

Lê Văn  Trương viết văn, nhưng lại say thơ; và tỏ vẻ phục Vũ Hoàng Chương lắm.   Ban đêm, nếu  không đi dạo, Lê Văn Trương thường ngồi khom lưng, mân mê, đùa với mấy con mèo của ông.   Có người nói, mèo chết, Lê Văn Trương khóc tới  3 ngày, khóc, kể lể thảm thương, còn hơn [ khóc] con ông ta chết !   Rất đúng. Ông thương mèo đến đỗi, tôi nghĩ, tiền kiếp ông có lẽ là mèo cũng nên !   Nhà ông thường rộn rịp  bóng dáng những bạn thanh niên; ít khi gặp người cùng tuổi ông lui tới thăm viếng.

Và Lê Văn Trương chơi với bạn trẻ , chơi vời mèo, ngâm thơ sang sảng, [ có khi ] suốt đêm; hăng hái, say sưa; còn hơn [ c ] những người đầy sinh lực nữa.   Giọng ngâm thơ  từng đoạn vang lên, rồi trầm xuống; đôi lúc tắt nghẹn; khiến tôi nghĩ đến tiếng gầm gừ của 1 loài dã nhân- mà trước kia là loài người trong rừng rậm –  dã nhân trước kia [ cũng ] là loài người, đã từng sống oanh liệt, đã từng chơi hòa hoa, đã từng là vị ch soái cầm quân băng rừng , đã từng là một Mnh thường quân !   Những buổi xế chiều  đã hiện thân thành loài dã nhân trong rừng rú, không cần phải hối tiếc, than van chi hết !

Sau này, lý tưởng người hùng ca Ông [ Lê Văn Trương ] ít nghe ông nhắc tới , ông hay ngâm thơ nhiều hơn.   Ông đã quên nhiều và buồn nhiều, cái buồn từng trải đời người, [ ni ]  buồn của  sự từng trải đời người, [ nỗi ]  buồn củamột  tâm hn cao đp, đúng với ý nghĩ của nó.

Lê Văn Trương bng lòng vi cái Chơi ca mình– đó là  điều tôi nghĩ, ông không là một k tht bi, hay bất đắc chí , vì 1 ước vọng nào cả.   Ông không cần nghĩ đến chính trị hay nghệ thuật, triết lý, tư tưởng gì đâu – nói như thế, không có ý phủ nhận triết lý, văn chương của ông.

Nhưng lại là 1 người Khoái  * chơi,  biết chơi !   Chơi mà không biết chán.  Như 1 lần , ông nói vời tôi  trong  đêm.   Ông có tin !!! –   rủ tôi và 3 người con nuôi, dắt nhau xuống  Quán Biên Thùy ở chợ Cu Ông Lãnh ăn cháo cá.  Tôi hỏi ông có buồn không ? Trả lời rất hăng hái :
“… tao biết chơi, nên không bun, không chán, ch ti người ta không biết chơi, nên phi bun vy  thôi !  “.

Rồi  ông nói về cách chơi của ông.   Tôi tiếc không thấy được Tn Đà chơi, chỉ nghe nói ông ta chơi rất phong lưu .   Nhưng tôi đã nghe, đã thấy, đã sống vớiLê Văn Trương, nên biết thú chơi của ông lắm !   Cả đến cái việc chơi không có gì [ gi là chơi ]. [ Chẳng hn  ông ] chơi với mấy cái khoen sắt  , mấy cái roi ngựa [ ] cũng đã là thú rồi !

Và tôi không ngần ngại  nói rằng :
“.. văn chương ngh thut nào  li không th hin  nên 1 đi sng lý tưởng, và cái lý tưởng sng ca loài người, đó là  biết sng.  Và biết sng tc là phi biết chơi, cái chơi đó, chính là l sng ca đi người vy.  Cái chơi ca mt Lý Thái Bch, ca mt Tn Đà không hn là mt cái chơi tm thường .”

Lê Văn Trương già, đói và nghiện; đó là những cái tật, những thói xấu, những tôi lỗi của 1 nhà văn chăng ?   Thật ra, ông cũng chẳng coi ra gì những lời khen, chê về Ông; vì có ai hiểu thật lòng Ông đâu ?   Một kẻ nghiện  biết nhịn cơn ghiền, để lấy tiền giúp đỡ 1 kẻ đau gần chết, thì kẻ nghiện đó đáng cho chúng ta cúi đầu !    Một người nghiện mà suốt đời không 1 lời ai oán như Ông, tất khó tìm ra người thứ 2 trên đời này.

Kẻ viết bài này đã từng chứng kiến nhiều trường hợp đó, và cũng đã từng biết những trường hợp phản bội bất nhân của vài người trong lớp  [ tui ca ]  Ông.
Đau nhức là phút cui cùng, ông biết mình chết,. đem hết tinh thn đ chng vi cái chết, tht quá đi  bi đát trên giường bnh Bnh vin Saigon.
Chúng tôi đỡ ông lên tng th nhì.   Ông mt l ra , chân co rúm li- tôi s ông chết bt đc kỳ t trong tay mình.   Ông ngi da lưng vào vách [ cu ] thang, th dc.
Một lát , người y tá bo đ ông lên mau, chúng tôi, mi đúa cp 1 bên nách dìu ông đng lên.   Khi đó, thì, bt t bng ông sôi lên mép, a ra ngoài.

Ngồi  được trên giường bệnh rồi, Ông tựa vào vách tường nghỉ mệt.   Tinh thần vẫn sáng suốt .   Tôi đưa 500 đồng của Nguyễn Vỹ , Ông cầm [ ly ] và  móc cái bốp, trong toàn giấy 500 đồng, lấy  ra [ một tờ]  bảo Phú đi mua lon nước uống,  và 1 chiếc gối .   Phú [ đã đi ]  xuống đường [ nên ]  ông gọi tôi:
” Tao có tiền nhiu lm , mày đi mua giùm tao 1 cái đng h Wyler và 1 sơi giây đeo [ bng] vàng y .
Tôi lấy làm lạ, nhưng Ông nói [ rt ]  nhanh :
” Đi mua đi , ráng giúp tao lần cui, nghe li tao đi !
Ông đưa thêm [ cho ] tôi 1 ngàn , nhập với tờ 500 đồng của ông Nguyễn Vỹ, và dặn:
” Đi mau lên, tao cần đeo đ xem gi ! “

Xuống lầu, ra đường , tôi gặp Phú – anh bàn –  không nên mua – vì  số tiền này là của ông bán nhà, lấy cọc trước 10.000 đồng.  Sợ, khi lành bệnh ra, rồi không còn tiền xài, và không còn nhà để ở nữa.
Tôi và Phú trở lên.  Phú khom [ người ]  xuống ,nói với ông,  tại sao không nên mua đồng hồ ?

Lần đầu tiên,  tôi thấy Lê Văn Trương nổi giận,  ông hét lớn, làm giật mình tới cả những người đang nằm chung phòng.   Ômg la rầy anh Phú, khiến anh tái mặt, rồi quay sang, bảo tôi :
“… ráng giúp tao  lần cui, nghe li tao, ta cn có nó đ mang đi … “

Tôi nghe , rờn rợn gáy, nghĩ tới cái chết mà ông đã tự biết trước.   Ông muốn có một vật gì ở bên mình để mang theo.
Lập tức,  tôi mang tiền xuống chợ, tìm mua đồng hồ và  sợi giây vàng cho Ông.
Giữa trưa, tìm không ra tiệm bán đồng hồ  Wyler, tôi vào tiệm  vàng, mua 2 chỉ vàng, gái 1400 đồng ( vàng + tin công) .  Đó là  lần đầu tiên tôi biết được giá vàng, mỗi chỉ giá 650 đồng.

Thấy tôi đem vàng về, Lê Văn Trương bằng lòng lắm, nhưng Ông lại bảo, tôi đi mua cho [ bng] được vái đồng hồ Wyler.  Ông đưa tôi thêm tiền , tất cả là 1600 đồng, bảo đi mua cho được đồng hồ và giây mạ vàng.   Tôi xuống đường,  lại gặp Phú, lần này tôi không mua và trao tiền cho Phú, bảo đem về gửi [ lại ] Ông.
Còn tôi, mệt, đói lả, tôi kêu xe về nhà.

Phú, thì ngay sau đó, về nhà , tìm bà Trương , nhưng không gặp.

Qua ngày sau, tôi ngồi sửa bài ở tòa soạn Ph Thông, thí có người báo tin Lê Văn Trương đã chết.  Tôi không ngạc nhiên lắm, vì ông đã quá mệt mỏi.   Nhưng tôi còn nhớ, Lê Văn Trương lúc gần chết ợ Bệnh viện [ Saigon ] , tinh thần vẫn còn sáng suốt và còn [ nói ] đùa với người tiêm thuốc ( tôi không nh là bác sĩ hay y tá ) .  Khi người  đó tiêm vào làn da tay sần sùi đầy gân của ông, mấy lấn rút [ kim tiêm] ra , rồi lại tiêm vào, mà thuốc không xuống.   Ông hinh- hinhnói khao khao , giọng lúc đó  đã mệt lắm, nói những gì không nghe rõ- nhưng nét mặt thích -thúthì lộ ra, tươi tỉnh hẳn.

Nguyễn V và tôi đến thăm bà Trương.   Nguyễn Vỹ giở tờ giấy đắp [ lên ] mặt Lê Văn Trương, và đặt [ tay] lên trán ông.
Lúc đó, Lê văn Trương đã không còn mang một ý nghĩ, một nỗi buồn, vui gì ở đời nữa !   Ông chì  còn  là một  thân [ xác] không gầy guộc [ cho lm], mắt nhắm như ngủ, đôi gò má xương xẩu nhô lên, đen xạm, và làn da [ thì ]  xanh mét !

Và cũng lúc đó, bà Trươngmột người đàn bà đã sng đau kh cùng ông sut 25 năm tri ).  Bà Trương  đang kêu gào, ôm cứng xác ông, không cho người hàng xóm khâm liệm .

Tôi ra ngoải, đợi Nguyễn Vỹ, và cũng để tránh [ nhìn] cảnh đó; tôi muốn quên hết cái khung cảnh đó.
Cái khung cảnh [ ca] người chồng chết, vợ ôm xác và người con gái mệt mỏi của ông, ngồi dưới chân ông yên lặng đến lạnh người !
Hàng xóm thương tiếc Ông, họ giúp bà Trương may tang phục; chung quanh đường hẻm cạnh nhà.

Nguyễn V đứng thật lâu, rồi [ đi ]  ra.  Tôi và Nguyễn Vỹ ra [ ti ] đường, khi chia tay, Nguyễn Vỹ nói :
” Anh thấy chưa, kiếp nhà văn, là như vy đó ! “. []

TTK.

( TÁC GIẢ / TÁC PHM / TRN TUN KIT
saigon, việtnam 1973  – tr.  29 – 35 )

________

* ch khoái đây là tiếng ca ông, hay hét lên, khi làm xong 1 công vic gì.

Nguồn: Blog Thế Phong

http://thang-phai.blogspot.com/2012/11/tho-y-nhi-qua-guong-mat.html

2 phản hồi

  1. Các bạn ạ ! Tôi được nghe kể về họa sĩ Dương Bích Liên, sinh thời ông cũng khổ vô cùng, một họa sĩ tài năng, nhưng không a dua, phụ họa cho cái ác, ông sống độc thân, lúc chết rồi hàng xóm mới biết, ông sinh năm 1924, mất ngày 12 tháng 12 năm 1988. Ông qua đời do không ăn uống gì, chỉ uống rượu, rồi được khoảng20 ngày thì quy tiên !
    Có nhiều tài năng kiệt xuất, mà sinh thời rất bần hàn và cô đơn !

  2. Đặt bảng niên biểu Trương Tửu trong bảng niên biểu văn học Việt Nam thế kỷ XX với cuộc gặp gỡ Đông Tây có thể hình dung là hai dòng thác, tôi thấy chúng là đồng dạng. Chỉ khác một chút: Trương Tửu là đại biểu tiên phong của văn hoá Hán – Nôm, có thể do còn trẻ nhất đoàn nên được cắt cử cầm cờ, để vồn vã đón phương Tây (gồm Âu Mỹ và Mác xit). Thế rồi, vì yêu nước nên dĩ nhiên cụ vồn vã với cả Hán – Nôm mới lẫn phương Tây và thế là, trong khi vẫn vồn vã với cái mới, cụ bị chính hai dòng thác hè nhau định xô cụ ngã, nhưng cụ thì còn lại, sau khi hai dòng thác đã bẽ bàng đi vào quá khứ mà không được đoạn tuyệt.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s