• Chuyên mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • TEX 07.11.2018
      123
    • Phùng Gia Lộc và Nguyên Ngọc 08.09.2018
      ĐÕ NGỌC THỐNG Thế là đúng 30 năm tính từ khi bài kí “Cái đêm hôm ấy đêm gì” (1988) của Phùng Gia Lộc (PGL) xuất hiện trên tờ Văn nghệ. Ngày ấy nhà văn Nguyên Ngọc làm Tổng biên … Tiếp tục đọc →
    • Tâm sự vô lối của kẻ vô lối từ trường Viết văn Nguyễn Du 29.08.2018
      Vũ Gia Hà Tôi viết những dòng này gửi đến các bạn có ý muốn theo đuổi văn chương, báo chí. Những tâm sự này, tôi viết khi chuẩn bị ra trường vào hồi tháng 6 năm 2013, được cả … Tiếp tục đọc →
    • DƯƠNG TƯỜNG, BẢN NHÁP CHIỀU TƠ LIỄU 28.08.2018
      Nguyễn Đức Tùng Trong khi chúng ta quay đi, thế giới thay đổi. Những liên kết nhảy vọt trong thơ Dương Tường tạo ra các ảo ảnh. Đó là chuyển động nhanh từ một hình ảnh này đến hình ảnh … Tiếp tục đọc →
    • LỜI BẠT NHẠC SĨ NGUYỄN VIỆT ĐỨC 23.08.2018
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Nói đến Nguyễn Việt Đức là nhớ đến một nhạc sĩ thời đương đại, thời của chúng tôi. Hồi những năm 80 thế kỷ trước, cái người bộ đội Phòng không – Không quân yêu văn nghệ … Tiếp tục đọc →
    • Ngâm Thơ Và Nghe Ngâm Thơ Việt Nam 21.08.2018
      THẠCH CẦM Ngâm Thơ Và Nghe Ngâm Thơ Việt Nam Phần I : Ngâm Thơ I.                   Xuất xứ từ “ngâm ” và những cụm từ liên quang “ngâm nga, ngâm vịnh, ngâm thơ “. 1.     Ngâm – 吟 là từ Hán Việt. Có nghĩa … Tiếp tục đọc →
    • TÍNH ĐẶC SẮC CỦA ÂM NHẠC TRUYỀN THỐNG HUẾ 21.08.2018
      NGUYỄN TRỌNG TẠO – VIỆT ĐỨC NTT – Hơn 26 năm trước, có một cuộc hội thảo về Di sản văn hóa phi vật thể vùng Huế do UNESCO tổ chức tại Huế. Nhận lời mời của bà Giám đốc UNESCO, … Tiếp tục đọc →
    • Trần Tiến âm nhạc là ngẫu hứng 19.08.2018
      HỒ VŨ KHÁNH LINH Âm nhạc là cuộc sống Âm nhạc xuất phát từ cuộc sống, để rồi quay về phục vụ cuộc sống. Âm nhạc từ buổi sơ khai là những âm thanh độc đáo mà giản dị bật … Tiếp tục đọc →
    • ĐÊM NHẠC NGUYỄN TRỌNG TẠO VỚI GIÁNG SON “CỎ VÀ MƯA” 14.08.2018
      NGUYỄN TRUNG HỢI Nhà thơ, nhạc sĩ đa tài, đa tình Nguyễn Trọng Tạo, người con của quê hương xứ Nghệ, có thể nói anh là một người rất hiếm của Việt Nam vừa nhà thơ, vừa là nhạc sĩ. … Tiếp tục đọc →
    • Nguyễn Trọng Tạo lại hát khúc sông quê 11.08.2018
      NGUYỄN THỤY KHA (Người Lao Động, 05/08/18 04:00 GMT+71) Một việc ngỡ không thể ở một người vừa bị đột quỵ đúng nửa năm trời lại trở thành có thể: Tạo lại khởi sự một đêm thơ nhạc của mình … Tiếp tục đọc →
  • RSS Blog Quê Choa

    • Quê Choa chí dị 25.04.2021
      1. Đài thôn thông báo: A lô a lô… chiều ngày 16 tháng 5 năm 1965 em Ngô Thị Lý học sinh lớp 10 đã thắt cổ tự tử. Em Lý chết vì mắc bệnh hoang tưởng, quá sợ bị người ta hiếp. Qua vụ việc này thôn yêu cầu các gia đình có con […]
    • Tiếng kèn trompet 25.04.2021
      “ Xin hát về bạn bè tôi Những người sống vì mọi người…” (Lời một khúc ca) Khi đó anh ngư­ớc lên, ngơ ngác tr­ước. Mênh mông cát trắng. Em chỉ đứng cách anh có một quãng, sau một mô cát cao, thế mà anh chẳng thấy. Anh đi. Rồi chạy. Nhìn bóng anh cuống quýt […]
    • Đường đời không lối rẽ 25.04.2021
      Hai mươi năm trước tôi làm ở tạp chí Cửa Việt, tờ văn nghệ địa phương thôi nhưng được cả nước biết tới, thích lắm, tự hào nữa. Trước tết khoảng hai tháng bao giờ tôi cũng mò ra Hà Nội, vừa moi bài vở vửa tận hưởng mùa lá rụng và nhấm nháp chút […]
    • Những giấc mơ phải gió 25.04.2021
      Có hơn chín ngàn đêm tôi mơ thấy nàng. Khi nàng chỉ thoáng qua trong giấc mơ phù phiếm nào đó, khi nàng là nhân vật chính trong giấc mơ thật ly kỳ hấp dẫn giật gân kiểu truyện trinh thám An Nam chẳng may tôi đọc được, hoặc một giấc mơ thật ai oán […]
    • Vọng trắng 25.04.2021
      Đêm suông buông lạnh người đâu Vu vơ hương đã nhạt màu tìm chi…? (Thơ Trần Anh Thái)             Năm m­ười sáu tuổi chị tôi đẹp nhất làng Đông. Đến năm chị tôi hai mươi sáu tuổi, làng Đông vẫn không ai đẹp hơn. Tuổi ấy ở quê tôi coi như­ đã ế chồng. Thế mà […]
    • Người đàn bà đau đớn 25.04.2021
      Chị khẽ hích vai tôi ra hiệu phải kiên trì bám trụ trong cuộc nhậu tơi bời kéo dài mười sáu tiếng đồng hồ chưa có dấu hiệu kết thúc, do chồng chị- người đàn ông tuyệt hảo, người đàn ông toàn năng, người đàn ông hết sảy… đứng ra tổ chức.             Ông […]
    • Đò ơi! 25.04.2021
      Ngư­ời lái đò cắm sào đẩy con thuyền tiến thêm chừng một sải nước rồi nhảy xuống, neo thuyền vào một gốc cây bần mọc chìa ra ngoài mé nước. Nắng chư­a tắt hẳn, hãy còn vài giọt bấu víu trên những ngọn cây bần. Phía bên kia sông, một dải nước sáng vàng lấp […]
    • Truyện tình thảm thiết toàn T 25.04.2021
      Trần Thị Thu Thủy tên thật Trần Thị Thỏ, trú tại thôn Tám, Trảng Tranh, Tỉnh Thừa Thiên. Thủa thiếu thời, trí tuệ thì thường thôi, tuy thế, tính Thủy thật thà, thủ thỉ thù thì, thỏn thà thỏn thẻn, thật thương! Tới tuổi trăng tròn, Thủy tròn trặn, tư­ơi tắn, trắng trẻo, tay tròn […] […]
    • Đợi đến mùa hoa phượng 25.04.2021
      Em không thể chờ anh Mùa hoa phượng còn xa Xa hơn một đời người Em không thể chờ anh (Thơ của một nhân vật trong truyện) Vẫn ông hiệu trưởng gõ cửa nhà chị vào lúc khuya khoắt thế này. Trên tay cầm xị rư­ợu sắn, ông chui qua tấm cửa liếp, đứng giữa […]
    • Bốn mươi chín cây cơm nguội 25.04.2021
      Chỉ bước khoảng vài mươi bước chân, từ cái cổng sắt gỉ của một người bạn gái, chị đã giật mình nhận ra sai lầm của mình. Tại sao lại ngang nhiên rảo bước trên d­ờng m­a vào lúc gà sắp gáy nh­ư thế này? – Chị đứng khựng lại, ngoái cổ về phía sau […]
  • Khách trực tuyến

VỀ KHẨU HIỆU “TIÊN HỌC LỄ HẬU HỌC VĂN”


LẠI NGUYÊN ÂN        

Thế hệ tôi, sinh trưởng ở miền Bắc, đi học trường phổ thông 10 năm (từ lớp 1 đến lớp 10) vào những năm 1954-1964, thì khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” hầu như không để lại ký ức gì. Là vì ở miền Bắc thời đó, những gì được xem như gắn với “tư tưởng phong kiến” đều bị coi là lạc hậu, cần tránh xa, cần chống lại; mà “tiên học lễ hậu học văn” thì rõ ràng là tư tưởng Nho giáo, là thuộc hệ tư tưởng phong kiến rồi! Cho nên dễ hiểu là không hề thấy khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” xuất hiện trong khuôn viên bất cứ ngôi trường nào trên miền Bắc thời gian ấy; cũng hầu như không có giáo viên hay cán bộ nào trong ngành giáo dục thời ấy dám nói đến khẩu hiệu đó trước các đám đông. Tôi cũng chưa đọc thấy trong hồi ức những người lớn lên và đi học tiểu học, trung học ở miền Nam vào quãng thời gian ấy nói rằng khẩu hiệu kể trên có ghi đâu đó trong khuôn viên các ngôi trường.

Tất nhiên, đừng nghĩ rằng vì khẩu hiệu đó không “hiển thị” trong cộng đồng thì tư tưởng ngụ trong khẩu hiệu ấy không chi phối tâm thức người dạy, người học, và nói chung, tâm thức cộng đồng thời ấy.

Nhưng cần ghi nhận sự thực vừa kể về sự không hiện diện khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” trong khuôn viên trường học. Và đến sau tháng 4/1975, tình hình vừa nêu lại cũng phổ cập vào nhà trường từ vĩ tuyến 17 trở vào đến chót mũi Cà Mau.

Thế thì khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” đã “sống lại” trong ngành giáo dục Việt Nam từ bao giờ? Nó được thể hiện như ta thấy hiện nay trên rất nhiều (rất nhiều chứ không phải toàn bộ) khuôn viên các ngôi trường từ Bắc chí Nam là từ khi nào? Do ai? Do chủ trương của ngành giáo dục hay do “sáng kiến” tự động, tự phát của các trường?

Theo sự ghi nhận – như một dữ liệu nghiên cứu – của tác gia Trần Đình Hượu (1927-1995) thì vào năm 1973, nhà giáo Nguyễn Lân (1906-2003) viết bài “Có nên vận dụng phương châm “tiên học lễ hậu học văn” trong việc giáo dục thế hệ trẻ của ta ngày nay không?” (đăng tạp chí “Văn hóa nghệ thuật” ở Hà Nội, số 31, tháng 7/1973) mà động cơ viết bài này, theo lời của chính tác giả Nguyễn Lân, là do thực tế “một số trẻ em không ngoan, trong nhà thì bướng bỉnh với cha mẹ, ra đường thì hỗn láo với mọi người, đến trường thì xấc xược với thầy giáo” (trích bài báo đã dẫn). Ngay sau khi bài báo này xuất hiện, trên báo “Tiền phong” của T.Ư. Đoàn (số 2351, ra ngày 16/8/1973) có bài báo dài của tác giả Thanh Bình nhan đề “Quét sạch những tàn dư tệ hại của Khổng giáo”, với những kết luận chém đinh chặt sắt: “… chúng ta không thể dung hòa được với Khổng giáo cùng với hệ tư tưởng phản động và bảo thủ của nó”, … “chúng ta phải kiên trì đấu tranh để quét sạch nó ra khỏi mọi lĩnh vực của đời sống xã hội như quét sạch những đống rác bẩn vậy”!

Tiếp theo bài này, báo “Tiền phong” còn định ra cả một loạt bài khác nữa để công kích sự đề xuất kể trên của nhà giáo Nguyễn Lân, nhưng thủ tướng Phạm Văn Đồng đã can thiệp dừng lại. [1]

[Những năm 1970, thái độ chính thống đối với Nho giáo nói chung và các tư tưởng của nó, ngoài việc duy trì định hướng “phản phong” vốn được đề ra từ trước, có lẽ còn được tăng cường do việc cảnh giác đề phòng “cách mạng văn hóa” qua của Hữu Nghị tràn vào đồng bằng sông Hồng!]

Trở lại câu hỏi: khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” xuất hiện trở lại trong ngành giáo dục từ khi nào? Thật chi tiết về việc này, nhất là khía cạnh “là chủ trương hay do tự phát” mà khẩu hiệu này được trương cao trên khuôn viên các ngôi trường? – thì cần có xác nhận của những người ghi sử ký ngành giáo dục (hiện ở ngành này bộ này có vị trí người ghi biên niên hay không?).

Đứng ngoài quan sát như tôi và phần đông bạn đọc, thì khẩu hiệu này có lẽ đã tái xuất hiện trong nhà trường Việt Nam từ những năm 1990. Mấy năm cao trào đổi mới có một số đề xuất cải cách giáo khoa, nhất là môn Văn, sao cho bớt khô cứng, chứ chưa nêu đến quan hệ thầy trò hay việc tăng trọng môn đức dục.

Phải tới những năm 1990, bước vào thời kinh tế thị trường ít lâu, thu nhập của dân cư mấy đô thị lớn khá lên, việc đầu tư cho sự học hành của con cái dần dần được chú trọng hơn, đương nhiên các bậc phụ huynh phải chú ý tới các thầy giáo cô giáo dạy dỗ con em mình. Chuyện dạy thêm học thêm diễn ra từ lâu, bất chấp sự ngăn trở hay khuyến khích, dần dần đã tạo ra một thị trường dạy học. Không ít giáo viên cải thiện được đời sống, tức là bù được phần lương quá nhỏ bé, bằng việc dạy thêm; lại có những ông thầy kiếm được tiền tỷ, mua nhà mua đất, sắm được tiện nghi đắt tiền, nhờ dạy thêm; đấy là sự thật; cũng như cái sự thật là ở từng vùng, các vị phụ huynh đều biết với mỗi môn nào thì có những thầy nào dạy giỏi, nên đưa con em đến học. Chính là lao động của những người thầy, bất luận trên giảng đường chính khóa hay trên các phòng dạy thêm, đã nâng giá trị người thầy trong cộng đồng, trước hết là trong con mắt những người có con em đang đi học. Ta cũng còn chưa thể kiểm chứng được giá trị của những thầy giỏi này, một khi cơ chế thi cử không còn nặng nề như bấy lâu nay.

Tất nhiên những phụ huynh thuộc loại nghèo hoặc hơi nghèo sẽ có lúc phải thấy “ghê răng” khi tính đến việc đưa con em mình tới học thêm ở những ông thầy được tiếng là giỏi nhất, nhiều học sinh đỗ đạt nhất, vì những mức giá học phí không hề thấp. Chính là tất cả những điều này, đặt trong kiểu thức học và thi hiện thời, đã nâng giá người thầy, cả khía cạnh dở lẫn khía cạnh hay.

Có thể nói, tâm lý coi trọng và đề cao người thầy và lao động dạy học chính là cơ sở tâm lý xã hội khiến cho khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” từ chỗ bị cấm đoán miệt thị trong “đêm dài bao cấp”, lại bỗng chốc được nêu cao trên khuôn viên các ngôi trường vẫn được những người quản lý nó mệnh danh là “nhà trường xã hội chủ nghĩa”.

Tất nhiên, như đã nói, điều đã khiến các ban quản trị nhà trường dùng đến khẩu hiệu trên, còn là những lo ngại về tình trạng được gọi là “xuống cấp” đạo đức xã hội có vẻ như biểu hiện ngày càng nặng và đáng báo động trong nhà trường, tuy rằng ban đầu người ta chỉ nhấn mạnh chuyện học trò hư, vô lễ, chứ rất khó khăn để ghi nhận các chuyện không hay trong giới giáo viên.

***

Thế nhưng có nên tiếp tục trương cao khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” cả trên khuôn viên các ngôi trường Việt Nam hiện nay cũng như trong lời nói hàng ngày hay không?

Tôi vẫn chưa quên cảm giác gì đó rất không thoải mái mỗi khi nhìn thấy khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” được sơn vẽ sao cho kích cỡ thật lớn, lại đặt ở vị trí đáng chú ý nhất, tại các ngôi trường Việt Nam.

Vì sao vậy? Vì nó lời lẽ bằng ngôn từ Hán Việt, không phải lời lẽ thuần Việt. Vì nó gắn với những thời kỳ rõ ràng là đã qua của giáo dục Việt Nam. Vì nó ngày càng bộc lộ yếu tố vay mượn ngoại lai mà cũng ngày càng rõ là không nên tiếp tục.

Nếu bảo ta vẫn có thể dùng “tiên học lễ hậu học văn” như khẩu hiệu trong giáo dục bởi nền giáo dục ta từ ban đầu vốn chịu ảnh hưởng Trung Hoa; thì cần đáp lại rằng: đúng là giáo dục ở Việt Nam xa xưa thuở ban đầu chịu ảnh hưởng giáo dục Trung Hoa, tiếp nhận cái học của Nho giáo, trong ngàn năm Bắc thuộc và suốt 9 thế kỷ các nền quân chủ độc lập. Nhưng từ cuối thế kỷ XIX và nhất là từ đầu thế XX, nền giáo dục ở Việt Nam đã chuyển sang tiếp nhận giáo dục của châu Âu, trực tiếp là của Pháp. Cho đến ngày nay, thử nhìn xem toàn bộ học vấn mà 12 lớp thuộc hệ nhà trường phổ thông của ta cung cấp cho học sinh là nguồn từ đâu? Rõ ràng có ít ra đến 99% các tri thức là từ nguồn Âu-Mỹ! Hãy xem từng môn vật lý, hóa học, toán, thực vật, động vật, … các tri thức là lấy từ đâu? Chắc chắn không lấy từ Khổng (Nho), Đạo hay Lão Trang. Chằng riêng gì ta, giáo dục phổ thông ở Hàn Quốc, Nhật Bản, ở chính Trung Hoa, Đài Loan, cũng đều như vậy. Vậy là về giáo dục thì toàn bộ các vùng châu Á trong đó có ta đều đã “thoát Á” rồi, có còn là kiểu trường học “chi hồ giã giả”, học tứ thư ngũ kinh, học viết văn bát cổ,… nữa đâu? Chẳng riêng gì châu Á, mà khắp hành tinh chúng ta, hệ thống các tri thức dạy cho các trường phổ thông, đều có nguồn Âu-Mỹ. Vậy thì nhà trường hiện tại đâu có còn dính líu gì nhiều với Nho giáo mà toan quay lại dùng các phương châm, khẩu hiệu rút từ nó?

Cốt lõi mệnh đề “tiên học lễ hậu học văn” là nhấn mạnh việc trau dồi tư cách đạo đức bên cạnh việc học lấy tri thức và kỹ năng. Đây là một phương châm không riêng gì của giáo dục ở phương Đông. Nhưng cách diễn đạt lấy chữ “lễ” đại diện cho toàn bộ phương diện đạo đức thì rõ ràng là một quy nạp quá lệch, tỏ ra cũ kỹ, lại rất dễ phát sinh hiểu lầm và bị lạm dụng; toàn bộ phương diện tri thức và kỹ năng mà người ta cần tiếp nhận trong sự học, đem gói vào chữ “văn” thì quả là sơ giản hóa đến mức khó chấp nhận.

          Trong cuộc sống thường ngày, ngoài ý nghĩa lễ độ thông thường, “lễ” thường ám ảnh người ta ở một vài hàm nghĩa thông tục. Đối với phía người học, “lễ” dễ gợi tới sự khuất phục, – đòi hỏi học trò phải vâng phục, – điều mà càng học trò lớp trên càng khó có thể sẵn sàng thể hiện, do tư cách “người lớn” đang đậm dần lên ở các cô gái, chàng trai, họ không thể “phục” nếu người thầy không thật giỏi và không thật có tư cách. Đối với phụ huynh, “lễ” nổi bật nhất ở ý nghĩa cống nạp, – nó có cái gì đó nặng nề hơn so với sự trả công thông thường.

          Tôi biết là có bạn sẽ yêu cầu phải nêu những hàm nghĩa của “lễ” từ gốc, từ các kinh điển Nho giáo. Song đấy là lĩnh vực của giới nghiên cứu học thuật; người ngoài đời thường không đủ hiểu biết để tiếp cận như thế; họ chỉ hiểu và đụng chạm với “lễ” ở ý nghĩa thông tục mà thôi.

Cho nên, việc sử dụng lại khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” từ hơn chục năm nay, theo tôi, chỉ nên được xem là giải pháp tình thế. Đã đến lúc nên chấm dứt tình thế tạm thời này. Nếu cần khẩu hiệu, hãy gắng tìm từ những nguồn thuần Việt”; và nếu không tìm được từ nguồn “thuần Việt”, thì nên tham khảo những nguồn có quy mô thế giới, chẳng hạn từ nguồn của tổ chức UNESCO.

Trong bối cảnh thế giới hiện tại, ta cũng nên lưu ý đến những hiện tượng như các viện mang tên Khổng Tử được Trung Quốc lập ra ở các nước với tính cách những cơ quan truyền bá văn hóa Trung Quốc ở nước ngoài. Cái tên của Khổng Tử và có lẽ cả học thuyết của ngài nữa, như vậy, đang được đóng dấu đậm bản quyền quốc gia Trung Hoa. Ta nên tế nhị với chuyện này. Ta nên tự chứng tỏ rằng: từ thời hiện đại, người Việt Nam chúng ta đã đứng ngoài biên giới của nền văn hóa Trung Hoa rồi, không còn đứng trong đó nữa, như ở thời trung đại. Khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” – vốn có xuất xứ từ Khổng Tử – càng nên được chúng ta sớm chấm dứt sử dụng trong hiện tại, để từ nay chỉ nên được ghi nhận như một trong những thứ ta đã từng vay mượn thời quá khứ xa xưa.

20/7/2012

 

Chú thích

[1] Trần Đình Hượu (1995): Đến hiện đại từ truyền thống, Hà Nội: Nxb. Văn hóa, in lần 2 có bổ sung, 1996, tr. 7 – 9; Trần Đình Hượu (2001): Các bài giảng về tư tưởng phương Đông /Lại Nguyên Ân sưu tầm biên soạn/ Hà Nội: Nxb. Đại học quốc gia Hà Nội, 2001, tr. 171-172.

 

 

 

32 bình luận

  1. “Tôi cũng chưa đọc thấy trong hồi ức những người lớn lên và đi học tiểu học, trung học ở miền Nam vào quãng thời gian ấy nói rằng khẩu hiệu kể trên có ghi đâu đó trong khuôn viên các ngôi trường.”
    Thưa học giả Lại Nguyên Ân, người mà trong Nam ngoài Bắc ai cũng kính trọng, thế thì bác đọc quá ít đấy!
    Cháu nhắc lại: quá ít. Bác cần đọc văn vùng bị địch tạm chiếm nhiều hơn.
    Phan An

    • Đúng như An nói, Lại Nguyên Ân là điển hình cho rất đông những người trong thế hệ ấy. Học ít, hiểu ít, nhưng rất mạnh nói mạnh chịu trách nhiệm. Một cách sống tự tin khi vào Nam, rất đặc trưng sau 1975. Xin ông Lại bỏ công nghiên cứu thêm về nội dung giáo dục ở miền Nam trước 75, đặc biệt là về văn học, xem thử họ dạy cái gì. Tuy có chiến dịch tịch thu và đốt tất cả tài liệu sách vở của chế độ trước, nhưng chắc còn lưu truyền đâu đó. Chuyện dài, chỉ xin ông biết cho rằng: thầy dạy cấp trung học lúc ấy được gọi là Giáo sư, là tầng lớp rất có ảnh hưởng trong xã hội, được trọng vọng (chế độ CS gọi là thầy cô giáo, giáo viên). Giáo sư dạy tôi môn Văn, từ lớp đệ lục (# lớp 7), khi có từ Hán Việt, thường viết ngay trên bảng bằng chữ Hán, giải thích rõ nghĩa chữ, bộ của chữ. Nay chúng tôi không có lăn tăn gì, về chữ Lễ, chữ Văn.Chỉ biết ngơ ngẩn vì sức mạnh của cuộc Cách mạng, cuốn đi chiến tranh và cuốn đi tất cả.

    • LẠI NGUYÊN ÂN:
      Bạn PHAN AN có tìm được hình ảnh hay tài liệu hồi ức nào nói rằng ở trên tường, trên cổng hay đâu đó tại các trường học ở miền Nam thời 1954-75 có treo băng khẩu hiệu “Tiên học lễ hậu học văn” không? Nếu có xin trưng ra cho mọi người thấy. Nếu không chỉ ra được thì chưa thể nói nhận xét của LNA là sai.
      Còn chuyện trong tâm thức các nhà giáo và phụ huynh trong Nam thời đó thấm khẩu hiệu ấy lại là việc khác, vì tác giả LNA không phủ nhận việc đó.

      • Tôi cũng nghĩ như bác Đ.T.Thi và ở dưới là bác LNA. có mục đích
        tốt lành khi chê khẩu hiệu nói trên của Nho giáo Trung Hoa.
        Thế nhưng, bác LNA. đòi hỏi trưng ra chuyện cỏn con này theo
        tôi là qúa đáng…

  2. Khi đưa ra một khẩu hiệu nào đó phải xem xét mục đích đưa ra khẩu hiệu, nhằm vào những đối tượng nào và xét đến mặt hiểu quả của nó. Khẩu hiệu này đập vào mắt tôi ngay từ những ngày tôi bắt đầu biết đọc chữ, thời đó không có một giáo viên nào giảng câu đó có ý nghĩa gì, tôi hỏi mẹ, mẹ chỉ giải thích đơn giản: là học sinh giỏi thì trước hết con phải biết nói chuyện lễ phép, ngoan ngoãn, nghe lời ba mẹ … dù cách giải thích của mẹ không “cao siêu” như các nhà nghiên cứu phân tích nhưng nó không sai và một phần đã giúp tôi phát triển nhân cách.
    Nhắc đến câu chuyện cũ để muốn nói rằng, người đưa ra khẩu hiểu, treo lên tường cho vui, chứ chả thèm đá động đến việc có ai quan tâm tới nó không và có hiểu nó không, hiểu nó như thế nào cho đúng, nếu hiểu là: “Về phía người học, “lễ” dễ gợi tới sự khuất phục…Đối với phụ huynh, “lễ” nổi bật nhất ở ý nghĩa cống nạp – nó có cái gì đó nặng nề hơn so với sự trả công thông thường.” hiểu theo cách này thì quả thật đau lòng, nền giáo dục suy vong!
    Còn nếu bảo bỏ chỉ vì nó dùng âm Hán Việt thì càng xót xa hơn. Nói như vậy chẳng khác nào bác không tôn trọng lịch sử phát triển ngôn ngữ của nước nhà. Chữ Hán, chữ Nôm thì đã sao? chữ vay mượn thì đã sao? Cái nào hay thì mình sử dụng, miễn sao người ta đọc vào biết đó là tiếng Việt là được, hay bác cho rằng câu “Tiên học lễ, hậu học văn” không phải là tiếng Việt?
    Việc cần làm là bản thân người làm nhiệm vụ giáo dục phải biết và truyền tải được hàm ý của khẩu lệnh đến từng đối tượng được giáo dục, chứ không phải “tôi quăng ra đó, ai đọc được thì đọc, ai hiểu được thì hiểu, làm được thì làm”
    Nhắc đến việc truyền tải ý tưởng, nếu là học sinh cấp một mà đọc lời giải thích của bác thì chắc nó bỏ học luôn (vì thấy sự học sao mà khó quá, một câu chỉ có sáu chữ mà học hoài không hiểu thì làm sao học được những thứ cao siêu hơn).

  3. Bác bảo bỏ? Vậy bác đã tìm được câu thay thế chưa? Bác có hiểu khẩu hiểu của nền giáo dục là quan trọng như thế nào không? Theo tôi nghĩ, cái cần thấy bác không thấy hoặc cho qua, bác lại đang làm sai lệch mục đích và ý nghĩa thật sự của nền giáo dục. Bác có thấy giới trẻ ngày nay rất xa lạ với khẩu hiệu đó không? Chúng xa lạ có phải vì khẩu hiệu đó khó nhớ, khó hiểu, không thuần Việt? Bác trả lời cho chuẩn nhé!

  4. LẠI NGUYÊN ÂN : Tên của bác cũng chả có chữ nào thuần việt hết. Thay tên mới đi rồi hãy nói tới những thứ cao siêu khác rồi tính tiếp Hà Nội, Viêt Nam có nên đổi tên thuần việt hay không?
    Mà chữ Lễ bác chỉ hiểu được là lễ vật chứ không phải là lễ phép thì có lẽ bác mất gốc thật sự rồi. đúng là vẫn có người không đủ hiểu biết để tiếp cận lễ giáo.
    Bác ra đường hỏi 100 phụ huynh coi họ hiểu cái chữ tiên học lễ là lễ gì rồi hãy phát biểu thế nhá. Chỉ có ai đi bằng đầu gối nhiều quá mới hiểu ngay được được lễ trong tiên học lễ là lễ vật thôi.

  5. Càng đọc càng thấy giận!

  6. Ông anh này nghiên cứu Cụ Phan Khôi nhiều mà lại cố tình không hiểu thế nào là Lễ, thế nào là Văn ! Hài hước thật !

    Posted by 171.227.10.29 via http://webwarper.net, created by AlgART: http://algart.net/
    This is added while posting a message to avoid misusing the service

    • Xin nhớ rằng Phan Khôi là người chống phong kiến kịch liệt.

      • Chống phong kiến là chống thể chế chính trị, làm cách mạng để có tiến bộ xã hội chứ không phải xóa bỏ tất cả hệ tư tưởng, đạo đức… mà có những giá trị ngay cả thời đại sau cũng không thể có được

  7. Cái ông Lại Nguyên Ân viết tiếng Việt như thế này: “lao động dạy học”, mà đòi bỏ cái câu “Tiên học lễ, hậu học văn” thì bó tay với cái ông này. Phải khâm phục bạn nào đó đã có kiên nhẫn giải thích và trả lời cái viết này.

  8. Thưa bác Lại Nguyên Ân, chữ Lễ đã được bỏ lâu rồi. Vì bác không chịu “nhìn” kỹ đó thôi. Chữ Lễ trong nghĩa lễ phép đã được một nhúm người cao ngạo thêm vào một chữ : “Vô” để biến thành một thái độ sống khác = Vô lễ. Một xã hội đang có một nếp sống mượt mà bỗng chốc trở nên xáo trộn vì một thứ ý thức hệ trời ơi đất hỡi. Chúng tôi những năm trước 1975 ở miền nam dạo ấy cũng chỉ là những lũ học trò thò lò mũi xanh thôi. Nhưng khi đi học ngang qua một đám tang trên đường thì tất cả lũ chúng tôi, không ai bảo ai, đều đứng lại bỏ mũ khoanh tay chào vĩnh biệt một người không quen biết vừa qua đời. Gặp một buổi chào cờ trong sân một cơ quan chính phủ nào đó cả bọn cùng bỏ mũ đứng nghiêm chào. Những hình ảnh ấy hơn ba mươi năm qua chúng tôi không bao giờ thấy lại lần nữa. Vì đâu. Do ai. Vậy đó là “lễ” hay “vô lễ” (!?).

  9. Theo cách cắt nghĩa của LNÂ thì chữ “Lại” trong LNÂ có nghĩa là “vô lại”.

  10. Một vài chi tiết trong bài của anh LNA có thể chưa chính xác nhưng tôi tán thành quan điểm của anh. Tôi nhấn mạnh và bổ sung như sau:
    1. Khẩu hiệu “Tiên học lễ…” là một câu diễn đạt dưới hình thức nguyên văn Hán Việt, điều này xa lạ với đa số mọi người hiện nay, gây ra khó hiểu. Nên chú ý, nếu chỉ là các từ Hán Việt trong câu văn Việt thì đa số mọi người đều hiểu, nhưng khi nó là một câu nguyên văn Hán Việt thì số người hiểu lại rất ít. Cách đây khoảng 15 năm, tôi đã làm một cái test ở chính trường tôi dạy, hầu hết HS không hiểu, số GV hiểu chính xác cũng rất ít. Trong cuốn Tiếng Việt cho người nước ngoài (1994) của tác giả Trần Anh Kim cũng hiểu sai chữ VĂN là “văn học” (litrature)
    2. Điều đáng nói hơn là nội dung của câu này có nhiều điều sai:
    – Tách VĂN và LỄ tức là tách tư tưởng, đạo đức khỏi tri thức, văn hóa. Thử hỏi, không có tri thức, văn hóa thì làm gì có LỄ? Và nếu có cũng chỉ là thứ lễ mù quáng, nô lệ.
    – Khái niệm LỄ là một khái niệm khó xác định: theo chữ LỄ thời xưa thì không còn thích hợp, còn chữ LỄ mới ngày nay là gì thì không ai đưa ra định nghĩa được.
    3. Trong tình hình trong nhà trường hiện nay có quá nhiều bê bối về đạo đức lẫn văn hóa thì việc đưa khẩu hiệu trên chỉ để trang trí một cách giả tạo, làm cho việc giáo dục đạo đức càng trở nên nhàm. Hãy chấn chỉnh nhà trường bằng những khẩu hiệu bình thường, dễ làm.

  11. Tôi đọc các ý kiến phản hồi tại blog của anh Tạo, thấy buồn nhiều, vì nêu phần đông người Việt ta đều suy nghĩ trong tâm thức nô lệ văn hóa Trung Hoa như phần lớn ý kiến phản hồi trên đây thì tương lai không xa đất Việt ta sẽ thành đất Tàu hết mất! Lo lắm.

    Bài tôi viết, theo đề nghị của Vietnamnet, là chỉ bàn khía cạnh khẩu hiệu thôi; còn tư tưởng gồm cả đạo đức lẫn học vấn trong sự học, thì coi như đương nhiên rồi, vì giáo dục ở Tây hay Đông đều không đặt lệch hai mặt ấy.

    Vấn đề chỉ là bàn về việc dùng khẩu hiệu.

    Cái khẩu hiệu “Tiên học lễ hậu học Văn” ấy tố cáo nhiều thứ, ít nhất là : 1/ ta cổ xưa quá ; 2/ ta nô lệ Tàu, nô lệ Khổng quá, v.v….

    Mà tàu cuả Tàu đang đòi chiếm cả Biển Đông kia, trong lúc chúng ta nhất loạt quỳ rạp mình tôn cao từng câu từng lời của chính Khổng Tử, người mà cái tên đang được chính quyền TQ đem đặt cho các cơ quan văn hóa TQ ở nước ngoài.
    Lại còn phong phanh có tin đến 2020 đất VN sẽ thành một khu tự trị thuộc Tàu như Tân Cương, Tây Tạng…
    Quý vị đang chửi tôi trên kia chắc là hài lòng lắm nếu đất VN ta sẽ thuộc hẳn về tổ quốc của Khổng Tử?
    Nếu vậy, quả là tôi chẳng có gì để chia sẻ với quý vị.
    Không phải tôi mà chính quý vị nên chuẩn bị quên dần tiếng Việt, quên dần mình là người Việt đi là vừa…
    Tôi thì muốn mỗi người Việt Nam phải trở thành một công dân thế giới. Còn quý vị thì hình như chỉ muốn mọi người Việt đều trở thành thần dân của đức Khổng Tử, thần dân của nước mẹ Trung Hoa.!!!
    Thật không có gì để nói thêm.

  12. Chuyện Tàu gây hấn ở biển Đông với việc chúng ta dùng các phạm trù văn hóa Trung Hoa cổ điển là hai chuyện khác nhau.
    Chúng ta học cái Lễ, hành xử giữ lễ với nhau… là điều nên làm, chẳng có gì là sùng Trung Hoa hay lệ thuộc.
    Chả lẽ đi giầy Tây là sùng Tây, ăn kim chi là sùng Hàn à?

  13. Khẩu hiệu đó có giá trị muôn đời, là các giá trị, hằng số văn hóa, chẳng qua đâu đó, lúc này hay lúc khác người ta chưa hiểu, chưa làm đúng, chưa đạt đến…

    Đúng như anh ở trên đã nói: Từ cấp 1 nghe mẹ giải thích đã lờ mờ hiểu về lễ nghĩa. Như thế là đạt yêu cầu rồi.

    Cái chuyện biển Đông và Tàu thiếu gì lí lẽ để bảo vệ chủ quyền đất nước. Hạ cái khẩu hiệu đó chẳng khác gì ông vào Văn miếu đòi khiêng tượng Khổng Tử.

  14. Tôi là người ủng hộ quan điểm của anh Lại Nguyên Ân, cho nên tất nhiên tôi không đồng ý các comment phê phán và càng khó chịu trước những lời mạt sát vô căn cứ. Nhưng tôi nghĩ anh Lại Nguyên Ân cũng nên bình tĩnh, không vội nổi nóng mà kết tội mọi người như trên. Hãy tạm tách hai vấn đề: Dùng lời của Khổng Tử làm khẩu hiệu hay nói rộng hơn là tiếp thu văn hóa Trung Hoa với việc nhà cầm quyền Trung Hoa cộng sản (Trung Cộng) đang chà đạp lên chủ quyền của VN hiện nay (hành động mà tôi rất phẫn nộ và đã xuống đường biểu tình nhiều lần để phản đối).
    Văn hoa Trung Hoa có gì hay ta vẫn tiếp thu, không hề thành kiến. Tư tưởng của Khổng Tử, tức Nho giáo nguyên thủy có những điểm tiến bộ mà ngày nay vẫn có thể áp dụng ở những khía cạnh nhất định. Và chúng ta đặt tư tưởng của Khổng Tử bình đẳng với tư tưởng của các triết gia Đông Tây kim cổ khác khác.
    Tuy nhiên phải thấy tư tưởng của Khổng Tử không thể áp dụng 100% để biến nó thành một khẩu hiệu như trên. Và nếu cần một khẩu hiệu để giáo dục HS trong nhà trường thì không thiếu những câu hay hơn câu “Tiên học lễ…”
    Tư tưởng của Khổng Tử cũng chứa đầy mặt tiêu cực, phản động mà chính các sỹ phu Trung Quốc và Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, những người xuất thân từ cửa Khổng sân Trình đã phê phán gay gắt. Ví dụ tư tưởng tôn ty trật tự theo kiểu kẻ trên người dưới và kẻ dưới tuân thủ người trên vô điều kiện đặt trong thời đại ngày nay rõ ràng là phản động. (Cách đây hơn 200 năm, cách mạng tư sản Pháp và Mỹ đã dõng dạc tuyên bố “Mọi người đều sinh ra đều bình đẳng”)
    Mặt khác, trong bối cảnh Trung Cộng tìm cách xâm lăng VN, trong đó có xâm lăng văn hóa, chúng ta cũng cần cảnh giác. Họ sẽ lợi dụng Khổng Tử để quảng bá, áp đặt văn hóa Trung Hoa. Thậm chí họ có thể dùng Khổng Tử để ngụy biện cho chính sách bá quyền của họ.

  15. Ông Đào Tiến Thi viết, cách đây hơn 200 năm Cách mạng Tư sản Pháp và Mỹ dõng dạc tuyên bố: Mọi người sinh ra đều bình đẳng?
    Xin hỏi ông: Nước nào làm cách mạng tư sản? Nước nào tuyên bố như thế?
    Việc lợi dụng Khổng tử để ngụy biện cho chính sách bá quyền? Ông đọc được sách nào của Khổng Tử có tư tưởng bá quyền?
    Cái nguy hại của trí thức Việt hiện nay là bình luận, tranh luận mà không hiểu gì cả, đó là hệ quả của một nền giáo dục rất lỗ mỗ. Nói mà không biết, nói mà không hiểu.
    Cái nguy hại thứ hai của ta so với Nhật, Hàn… chính là chúng ta đồng nhất Nho giáo với phong kiến, lạc hậu và sản phẩm Tàu nên loại bỏ, đồng nghĩa với việc loại bỏ những hệ tư tưởng về đạo đức. Xã hội không có trật tự, không có trên dưới, không chính danh định phận, không có chuẩn mực đạo đức… chính vì như thế.

  16. Giờ thấy ông Thi tôi xem lại đoạn comment trên của ông:
    Trong cuốn Tiếng Việt cho người nước ngoài (1994) của tác giả Trần Anh Kim cũng hiểu sai chữ VĂN là “văn học” (litrature)
    2. Điều đáng nói hơn là nội dung của câu này có nhiều điều sai:
    – Tách VĂN và LỄ tức là tách tư tưởng, đạo đức khỏi tri thức, văn hóa. Thử hỏi, không có tri thức, văn hóa thì làm gì có LỄ? Và nếu có cũng chỉ là thứ lễ mù quáng, nô lệ.
    – Khái niệm LỄ là một khái niệm khó xác định: theo chữ LỄ thời xưa thì không còn thích hợp, còn chữ LỄ mới ngày nay là gì thì không ai đưa ra định nghĩa được.

    * Ông dẫn ra cuốn TV cho người nước ngoài giải thích về chữ Văn: Với người nước ngoài, chỉ cần biết nghĩa chữ văn như thế là được. Ông dùng sách cho người nước ngoài để kêt luận người trong nước không hiểu. Ông làm khoa học kiểu gì đấy?
    * Đoạn sau thì càng sai nghiêm trọng. Ông vốn là dân ngôn ngữ mà viết câu tiếng Việt cũng sai lè lè. Ý thì càng tệ. Ông hiểu gì về chữ Lễ ngày xưa mà bảo khôn phù hợp với ngày nay?
    Nếu ngày nay, ai cũng biểu, cũng biết làm theo Lễ thì xã hội đã tốt đẹp rồi.

  17. Gửi ông Việt Kiều:
    Cái giọng của ông, cái kiến thức của ông qua mấy comment trên đủ để tôi biết ông chẳng có gì để trao đổi với tôi hết. Ngay cả cái tên thật của ông, ông cũng chẳng dám nói thì tranh luận cái gì.

  18. Chữ “lễ” trong câu ấy vốn đã bị hiểu thấp, thấp đi rất nhiều. (Kể cả bác Lại Nguyên Ân)

    Nếu cần phải thay thì nên thay bằng câu: “TIÊN HỌC PHÍ, HẬU HỌC… THÊM” mới tuyệt đúng với “nền giáo dục” của ta hiện nay.

  19. Bác Đào Tiến Thi: “nếu cần một khẩu hiệu để giáo dục HS trong nhà trường thì không thiếu những câu hay hơn câu “Tiên học lễ…” Bác cho vài ví dụ hay hay tôi xem thử, chứ nói suông vậy ai mà tin. Cũng nhờ bác mà tôi biết thêm là việc học lễ và nghĩa cần phải tách rời nhau. Buồn cười!
    Xem ra Bác này chỉ đọc khẩu hiệu suông chứ không biết nó nhằm mục đích gì rồi. Ở góc độ tôi hiểu đó là phương châm của nền giáo dục VN, con người cần phải phải phát triển toàn diện về nhân cách và trí tuệ (làm gì có chuyện hiểu tách rời hai nghĩa “Lễ” và “Văn” ở đây”), đã gọi là khẩu ngữ thì phải ngắn gọn và súc tích, còn chuyện bọn trẻ hiểu sai là do người lớn, người lớn hiểu sai là do người người lớn hơn …
    Nếu như hiểu chữ “Lễ” theo kiểu tối nghĩa như vậy là do hệ lụy của một số người mà theo bạn nào nói đó nói là quen “đi bằng đầu gối”, xin lỗi nhé, những người hiểu chữ lễ theo hướng đó. Hóa ra, mấy chục năm nay nền giáo dục Việt Nam đề ra mục tiêu dạy con em chúng ta phải biết “quà cáp, hối lộ, đúc lót”, không cần biết chữ cũng được. Tôi nói như vậy có đúng không, thưa bác Lại Nguyên Ân?
    Nhờ những bậc phụ huynh thông thạo chữ nghĩa như vậy nên lớp trẻ bây giờ hoàn thiện đáng sợ, chắc là con cái của các bác ấy thăng quan tiến chức nhanh lắm, và cũng nhờ đó mà câu “có tiền sinh lễ nghĩa”, “nhất thân nhì thế” được sử dụng ngày càng rộng rãi.
    Tóm lại, bỏ quách cái khẩu hiệu đó đi. Đổi lại thành “đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn, đồng tiền đi sau là đồng tiền dại”, hay một câu thuần Việt “Muốn vào trường điềm cần kiểm tra túi tiền”, mấy đứa nhỏ nhỏ bây giờ đứa nào chẳng rành mấy vụ đó. Tôi đề suất vậy thưa bác Lại Nguyên Ân có được chăng?

  20. Ông Lại Nguyên Ân yêu cầu bỏ khẩu hiệu đó là đúng bởi vì cái khẩu hiệu đó nó chưa đủ cho việc giáo dục trẻ em. Trong giáo dục thì cần ba yếu tố: thể dục, đức dục (lễ chăng?), trí dục (văn chăng?). Nếu chỉ có lễ và văn thì thiếu hẳn thể dục, là một yếu tố vô cùng quan trọng, thậm chí ở phương Tây còn quan trọng hơn cả hai yếu tố kia. Trí dục (văn) là thứ bị đặt cuối cùng trong quá trình tu dưỡng của trẻ.

  21. Bài viết của bác LNA tôi đọc chí ít cũng 5 lần rồi, càng đọc càng thấy vui. Bác thuộc diện “Trong nhà chưa tỏ, ngoài ngõ đã thông”. Bác bàn về tri thức nhân loại mà phân biệt Châu Á, Châu Âu, bàn về văn hóa mà phân biệt quốc gia Pháp, Trung. Xin Bác lưu ý, một nhà nghiên cứu khoa học cần phải công tâm. Tri thức: cái nào hay thì tiếp thu. Văn hóa: cái nào hay thì học hỏi. Việt Nam nổi tiếng là nước có nền văn hóa đặc sắc và đa dạng,nó được hình thành và phát triển như thế nào chắc bác rõ hơn tôi? Đã đến lúc thuần Việt mọi thứ à? ồ, bác có tư tưởng cao siêu nhỉ? trước tiên bác hãy thay tên đổi hộ của mình đi đã. Phân biệt chủng tộc rạch ròi thế kia à? Hôm nay tôi mới biệt mấy chục năm nay tôi cổ xưa quá, tôi bị nô lệ Tàu, nô lệ Khổng.
    Bác nói gì đấy “nô lệ văn hóa Trung Hoa” à? ồ, hóa ra người Trung Quốc bắt ta phải sử dụng câu thuật ngữ đó à?. Bàn về chính trị là một vấn đề khác, xin Bác đừng tìm cách xuyên tạc như vậy.
    Thật quá thất vọng khi đọc phản hồi của bác. Nói chuyện như bác khổng tử chắc cũng phải sống lại để nói “tôi có bảo bọn họ đánh nước anh đâu mà anh chê bài xích tư tưởng của tôi”

  22. Tranh luận có văn hóa là tìm ra chân lí,nếu không chí ít cũng là cái chấp nhận được. Tôi toàn dẫn lại ý ông Thi để hỏi ông mà ông cứ tảng lờ như không, lại mượn chuyện tên thật, tên giả để lảng tránh.
    Tranh luận, ông cứ hỏi, tôi sẵn sàng trả lời bất cứ câu hỏi nào của ông, Tương tự, những điều ông viết, xin ông giải trình cho rõ?

  23. Mỗi người đều có ý kiến, suy nghĩ và đánh giá khác nhau, chúng ta nên tôn trọng ý kiến của nhau và trao đổi trên tinh thần hiểu biết, thiện chí.
    Tôi chỉ xin hỏi một câu: Đã gần 10 năm nay, câu “Tiên học lễ, hậu học văn” thành khẩu hiệu treo ở các trường học, vậy qúy vị thấy khẩu hiệu đó có tác dụng gì không? Học sinh có ngoan giỏi hơn lên không hay ngày càng xuống dốc?
    Thời Pháp thuộc và thời Mỹ chiếm đóng ở miền Nam, có nhà trường nào treo khẩu hiệu đó không? Xin thưa: Không! Vậy tại sao học sinh vẫn ngoan, học giỏi thế? Ở các nước Mỹ, phương Tây… họ có treo khẩu hiệu tương tự không? Không! Sao học sinh vẫn ngoan giỏi và lễ phép thế?
    Vấn đề không phải là phô trương khẩu hiệu, cốt lõi của vấn đề giáo dục là “gia đình và xã hội”, gia đình và xã hội xuống cấp thì mọi thứ xuống cấp theo!
    Tiếng Việt ngày nay, có mấy chục phần trăm là Từ Hán – Việt. Từ Hán Việt đã trở thành ngôn ngữ của người Việt từ lâu đời rồi, đó chính là vốn từ vựng không thể tách rời đươc trong tiếng Việt. Có điều, trong thời điểm “nhạy cảm”, nào là phố Tàu, ngôn ngữ Tàu giăng khắp mọi vùng và ngay cả bộ giáo dục cũng định đưa tiếng Tàu vào dạy cho học sinh từ lớp vỡ lòng… và đã gặp phản ứng của nhiều người không tán thành, thì việc treo khẩu hiệu đó ở các trường học cần phải xem xét lại thực chất của vấn đề!

    Cảm ơn NT Nguyễn Trọng Tạo đã cho đăng bài viết này, để rộng đường dư luận! Chúc NT NTT cùng gia đình vui khỏe!

  24. Lối học Nho giáo xưa chỉ chú trọng lễ và văn, quá thiếu để phát triển một con người. Nay bọn trẻ học đủ thứ thì ra đời mới sống được.

  25. Trong cuộc sống thường ngày, ngoài ý nghĩa lễ độ thông thường, “lễ” thường ám ảnh người ta ở một vài hàm nghĩa thông tục. Đối với phía người học, “lễ” dễ gợi tới sự khuất phục, – đòi hỏi học trò phải vâng phục, – điều mà càng học trò lớp trên càng khó có thể sẵn sàng thể hiện, do tư cách “người lớn” đang đậm dần lên ở các cô gái, chàng trai, họ không thể “phục” nếu người thầy không thật giỏi và không thật có tư cách. Đối với phụ huynh, “lễ” nổi bật nhất ở ý nghĩa cống nạp, – nó có cái gì đó nặng nề hơn so với sự trả công thông thường.

    Tôi biết là có bạn sẽ yêu cầu phải nêu những hàm nghĩa của “lễ” từ gốc, từ các kinh điển Nho giáo. Song đấy là lĩnh vực của giới nghiên cứu học thuật; người ngoài đời thường không đủ hiểu biết để tiếp cận như thế; họ chỉ hiểu và đụng chạm với “lễ” ở ý nghĩa thông tục mà thôi.
    …………
    Một học giả mà phân tích “lễ” và “văn” như thế này không thuyết phuc người đọc và đánh giá thấp về hiểu biết của người khác. Hơn nữa trong bài viết của tác giả thử hỏi đã dùng bao nhiêu từ Hán Việt? Nếu thuần Việt thì những từ đó tác giả dùng từ gì để bài viết không “lai Hán”. Học là tiếp thu tinh hoa của nhân loại, không vì định kiến mà nhìn sai, nói sai. Một học giả nói ra rất có tầm ảnh hưởng đến quần chúng nên cần thận trọng khi nói khi viết. Tôi thiết nghĩ ở tầm tuổi của học giả thì không ông bố bà mẹ nào, ông thầy nào lại không dạy cho con mình, trò mình câu “Tiên học lễ hậu học văn” (dẫu khẩu hiệu không trưng nơi trang trọng). Và cũng nhờ thế mà học trờ thì đó không bất Hiếu, không bất Kính. Chỉ vì cái “phản phong, bài phong” kiểu “vơ đũa cả nắm” mà hàng vạn nhà thờ tổ tiên, lăng tẩm miếu mạo, di tích … bị phá giở để sau này được xếp hạng di tích chỉ còn lại tàn tích. Thiết nghĩ tham khảo UNESCO có gọi là lai Âu-Mỹ không khi mà hiện nay một bộ phận lai căng Âu-Mỹ đang làm nhức nhối trên đường mà báo dư luận báo động..!

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: