MỘT BÀI HỌC TỪ PHẠM QUỲNH

LẠI NGUYÊN ÂN

Phạm Quỳnh (1892-1945) là một trong những nhà hoạt động văn hóa có ảnh hưởng nhất trong những năm 1920-1945 ở Việt Nam. Cái chết tức tưởi của ông, sự đánh giá miệt thị và bất công đối với sự nghiệp và di sản tinh thần của ông từ phía dư luận chính thống ở VNDCCH (1945-76) và CHXHCNVN (từ 1976) tuy cho đến nay vẫn chưa được tháo gỡ hoàn toàn, nhưng ít nhiều đã được nêu ra ở dư luận của các giới trí thức Việt Nam trong và ngoài nước.

Thiết nghĩ, tiểu sử và sự nghiệp Phạm Quỳnh, giá trị và ý nghĩa của di sản Phạm Quỳnh sẽ còn được tiếp tục làm sáng rõ hơn trong sự tiếp cận của các giới nghiên cứu sử học, văn hóa, văn nghệ hiện tại và tương lai. 

NHÂN NGÀY THƠ VIỆT NAM, NHỚ LẠI MỘT BẢN THẢO BỊ MẤT

LẠI NGUYÊN ÂN

Trong những thông báo về việc tổ chức Ngày Thơ Việt Nam năm nay, 2013, thấy có nói trong ngày này cũng sẽ kỷ niệm 70 năm Hội Văn hóa cứu quốc Việt Nam (1943-48). Nhân đây tôi nhớ một chuyện cũ.

Ấy là chuyện một bản thảo sách bị mất, mà lại là sách về hoạt động của Hội Văn hóa cứu quốc VN.

Chả là sau khi tôi và anh Hữu Nhuận công bố “Sưu tập trọn bộ TIÊN PHONG 1945-46, tạp chí của Hội Văn hóa cứu quốc Việt Nam” (sách in 2 tập, Nxb. Hội Nhà Văn, 1996), thì có một người tìm đến Nhà xuất bản Hội Nhà Văn. Đó là ông Nguyễn Thành, nhà nghiên cứu lịch sử báo chí cách mạng. Giám đốc NXB HNV là Nguyễn Phan Hách gọi tôi

VĂN HỌC VÀ LỊCH SỬ

LẠI NGUYÊN ÂN

Những liên hệ và quan hệ nhiều mặt giữa văn học và lịch sử thường được những người biên soạn từ điển thuật ngữ văn học mô tả trong những mục từ như “Văn xuôi lịch sử” (tức dạng trứ thuật lịch sử được viết gần với hình thức các thể ký của sáng tác văn học), “tiểu thuyết lịch sử” hoặc “các thể loại văn học lịch sử” (bao gồm cả tiểu thuyết, truyện, trường ca, kịch có đề tài lịch sử), “chủ nghĩa lịch sử” (một đặc điểm tư duy nghệ thuật trong sáng tác về đề tài lịch sử). 

ĐÔI ĐIỀU NHỚ LẠI VỀ VIỆC BIÊN TẬP SÁCH Ở NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN

LẠI  NGUYÊN  ÂN

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân

Kể từ khi tốt nghiệp đại học (tháng 6/ 1968), sau gần chục năm lận đận làm việc ở tỉnh ngoài, từ mùa thu 1977 tôi mới trở lại làm việc ở Hà Nội. Nơi công tác mới của tôi là nhà xuất bản Tác Phẩm Mới (từ 1990 đổi là Nhà xuất bản Hội nhà văn); tôi làm việc liên tục tại đây cho đến tận lúc về nghỉ hưu (tháng 12/2007).

Đúng 7 giờ sáng ngày 1/9/1977, tôi bước vào ngày làm việc đầu tiên tại căn phòng giữa ở tầng 2 nhà số 65 Nguyễn Du, khi ấy là trụ sở Hội nhà văn Việt Nam. Trong tòa nhà vốn là biệt thự tương đối nhỏ ấy, lãnh đạo Hội dành cho nhà xuất bản sử dụng 1 phòng tầng 1 và 2 phòng tầng 2;

NHÀ VĂN VŨ TRỌNG PHỤNG DƯỚI BÚT DANH NGỌA TRIỀU

LẠI NGUYÊN ÂN

Nhà văn Vũ Trọng Phụng

Những năm trước đây, qua một vài hồi ký hồi ức về đời sống văn chương báo chí trước năm 1945, được gọi là thời “tiền chiến”, người ta có thể nghe thoáng nói đến bút danh Ngọa Triều mà Vũ Trọng Phụng có lúc đã dùng. Điều đó nghe qua có thể tin hoặc nghi ngờ. Nhưng khi tìm đến bài vở đăng dưới bút danh đó, cụ thể là trên tờ Hà Nội Báo, 1936-37, mọi ngờ vực sẽ hầu như không còn.

Trong năm 1936, Vũ Trọng Phụng có quá nhiều thứ để kể: 2 tiểu thuyết Giông tố và Số đỏ đăng trên Hà Nội Báo, tiểu thuyết Làm đĩ đăng một phần trên tuần báo Sông Hương (Huế), tiểu thuyết Vỡ đê đăng báo Tương lai, bản dịch vở kịch Giết mẹ của Victor Hugo in thành sách riêng

CÂU CHUYỆN ĐI TÌM LẠI BẢN IN ĐẦU CỦA TẬP THƠ “GÁI QUÊ”

NHÂN KỶ NIỆM 100 NĂM SINH HÀN MẶC TỬ (22/9/1912 – 11/11/1940)

LẠI NGUYÊN ÂN

Có một việc liên quan đến số phận tập thơ Gái Quê của Hàn Mặc Tử, ấy là cho đến nay hầu như vẫn chưa tìm lại được bản in lần đầu của tác phẩm này.

Đương nhiên, không ai nghi ngờ tập sách ấy đã từng được in ra, và không ít bạn đọc, không ít nhà văn nhà thơ, nhà nghiên cứu, nhà giáo, ở Hà Nội, ở Huế, ở Sài Gòn, v.v… vào những năm 1940, 1950, 1960, 1970, 1980, … đã từng nhìn thấy, thậm chí từng sở hữu tập sách mỏng đó.

DẤU ẤN HÀN MẶC TỬ

LẠI NGUYÊN ÂN

Hàn Mặc Tử

Cách nay vừa đúng 100 năm, vào ngày 22 tháng 9 năm 1912, một gia đình viên chức đang tại nhiệm ở vùng bờ biển Quảng Bình được hưởng niềm vui chào đón sự ra đời một đứa con thứ, sẽ được đặt tên là Nguyễn Trọng Trí.

Nguyễn Trọng Trí sống trên cõi đời này vẻn vẹn 28 năm, tham gia hoạt động văn học khoảng trên 10 năm, nhưng đã khắc tạc dấu ấn riêng hồ như vĩnh viễn không phai nhạt được của mình vào nền thi ca tiếng Việt, nền văn học Việt Nam, dưới một bút danh anh tự đặt cho mình: HÀN MẶC TỬ.

VỀ KHẨU HIỆU “TIÊN HỌC LỄ HẬU HỌC VĂN”

LẠI NGUYÊN ÂN        

Thế hệ tôi, sinh trưởng ở miền Bắc, đi học trường phổ thông 10 năm (từ lớp 1 đến lớp 10) vào những năm 1954-1964, thì khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” hầu như không để lại ký ức gì. Là vì ở miền Bắc thời đó, những gì được xem như gắn với “tư tưởng phong kiến” đều bị coi là lạc hậu, cần tránh xa, cần chống lại; mà “tiên học lễ hậu học văn” thì rõ ràng là tư tưởng Nho giáo, là thuộc hệ tư tưởng phong kiến rồi!

CUỐN NHẬT KÝ BẠN TÔI

LẠI NGUYÊN ÂN

Mùa thu năm ngoái, Nxb. Văn hóa văn nghệ Tp. HCM. đã cho ra mắt cuốn “Nhật ký Thanh niên xung phong, Trường Sơn, 1965-1969” của bạn tôi: kỹ sư Trần Văn Thùy (1946-2002). Ngoài một vài bài điểm sách nhỏ trên một vài tờ báo ở Tp.HCM, một cuộc giới thiệu sách tại Trung tâm VH-NN Đông Tây ở Hà Nội, dư luận văn nghệ hầu như ít nhắc tới cuốn sách nhật ký này. Điều đó không có gì lạ.

Nhân kỷ niệm 62 năm thành lập Thanh niên xung phong (17/5/1950), tôi giới thiệu lại bài viết của tôi về cuốn nhật ký này. 

BÁO CHÍ VIỆT NAM NĂM 1932 VIẾT VỀ L. TOLSTOI và V. LENIN

Một người gặp Thác-nhĩ-tư-thái và Lê-ninh dưới địa ngục 

Vừa rồi ở Bá-lâm (Berlin), kinh đô của nước Đức, bà xơ (soeur) Faina có ấn hành một quyển sách của mình viết ra, nhan đề ‘Chín Ngày Ở Trong Thế Giới Khác’  (Neuf jours dans l’ autre monde) kể những chuyện đã trông thấy của bà trong giấc ngủ “hôn thúy” (sommeil léthargique) của bà (người Việt Nam ta kêu là đánh đồng thiếp).