Tết này, họa sĩ Lê Trí Dũng – một họa sĩ tài hoa của Hà Nội
gửi tặng tôi 2 bức tranh Hổ thật tuyệt vời.

NTTNEW: Sáng 26 Tết tôi từ Hà Nội về quê ăn Tết cùng Mẹ và gia đình. Mẹ tôi đã sang tuổi 88. Năm ngoái xã báo mừng thọ bà 90 tuổi nhưng bà bảo chưa đến 90, và Mẹ hứa sẽ cố đến tuổi đó cho các con mừng đại thọ. Mấy tháng qua bà không được khỏe. Mỗi lần chú em gọi điện báo mẹ đau là tôi liền nhờ bác sĩ ở huyện đến thăm sức khỏe cho Mẹ rồi tôi cũng vội vã về quê với Mẹ. Thấy tôi về Mẹ mừng khỏe người ra. Tôi đưa thuốc bạn bè gửi cho bà, bà đều hỏi cặn kẽ từng người. Bà nhớ bác sĩ Hóa hay gửi cao gấu, cao ngựa bạch. Nhớ bác Dzư hay gửi sâm và phong bì. Nhớ vợ chồng Văn Cầm Hải bên Mỹ, vợ chồng anh Nguyễn Tiến Lộc bên Canada thường gửi thuốc tây hảo hạng… Còn tôi thì nhớ hồi xưa mình là bộ đội, mỗi lần về mẹ lại hỏi: con có mang cho mẹ dầu cao Sao Vàng quốc phòng không? Hồi đó có thuốc gì mà quốc phòng sản xuất là mẹ đều coi như thuốc thần thuốc thánh – tin quân đội là nhất. 
Tết nay anh Lộc muốn về thăm Mẹ. Tuy anh Lộc đi thăm thú nhiều nơi sức khỏe có vấn đề, nhưng vừa bay từ Đà Nẵng ra cũng hẹn đi cùng tôi thăm Mẹ trước Tết.

Tôi về quê, có điện, có điện thoại, nhưng không có Internet nên không vào mạng được. Một tuần ở quê ăn Tết với Mẹ chắc nhớ các bạn trên mạng lắm. Vì vậy, tôi muốn dành entry này để gửi lời chúc Tết đến tất cả các bạn gần xa trên “thế giới phẳng” này.

CHÚC CÁC BẠN ĂN TẾT ĐÓN XUÂN VUI TƯƠI, AN LÀNH, HẠNH PHÚC. CHÚC GIA ĐÌNH VÀ NGƯỜI THÂN CỦA CÁC BẠN AN KHANG THỊNH VƯỢNG!


Con cháu chụp ảnh với Mẹ.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH LƯU NIỆM

 
1. Tôi vẽ Cậu (cha) tôi (1907 – 1977) * 2. Ảnh Mẹ tôi (1923 – …) “Mẹ tôi tóc bạc răng đen/ Nhớ thương xanh thắm một miền nhà quê” - Ảnh Nguyễn Đình Toán chụp tháng 4. 2003.

3. Tôi với Cậu, Mẹ, chị Yến và út Hoàn (1972)

 
4. Chị nuôi Cao Hồng Yến (chụp năm 1971). Lúc tôi còn đi học ở quê, chị luôn dành cho tôi những cuốn sách văn học mới nhất từ hiệu sách của chị. Khi tôi tặng chị tập thơ đầu tiên, chị đòi thêm 1 tập để bày lên quầy sách, ai hỏi mua cũng không bán, chỉ cho xem. Nhiều người ở huyện đã đọc được tập thơ đầu tay của tôi trong cửa hàng sách của chị * 5. Nguyễn Trọng Tạo, tháng 12/1985 do họa sĩ Thế Hùng chụp.

 
6. Ảnh chụp tại hiệu ảnh Quốc Tế (Tràng Tiền, Hà Nội) 1972, khi tôi từ tuyến lửa về HN học lớp sáng tác Kịch của Quân đội * 7. Tại phòng làm việc của tôi, Cục Chính trị Quân khu Bốn, 1982.

 
Các con tôi: 8. Hai chị em Cẩm Ly và Trọng Thi, 2003  * 9. Hai anh em Bim (Trọng Thi) và Bống (Bảo Chi) 1996.

 
10. Ảnh Cẩm Ly ngày về nhà chồng. Sau đám cưới con gái, xe đưa dâu đi khuất, tôi đi bộ từ hội trường sang báo GĐXH ngồi với Trần Quang Quý, nước mắt cứ trào ra. Quý bảo: Anh uống chén rượu cho đỡ buồn * 11. Ảnh Trọng Thi thời học lớp 11 tại trường THPT Kim Liên, Hà Nội.

12. Sinh nhật út Bống 11 tuổi, 2003.

13. Cháu ngoại có tên là Nhím. Bây giờ Nhím đã có em trai tên là Sóc. (Ảnh Nguyễn Đình Toán chụp Tết 2006)

14. Ảnh chụp với người bạn văn thân thiết, nhà thơ Nguyễn Hoa, 1982.

15. Với văn nghệ sĩ Nghệ An 1984: Ngồi: Trần Hữu Thung, Cao Thế Lữ và phu nhân, Trần Khánh. Đứng: Xuân Quang, Nguyễn Trọng Tạo, Vân Anh, Thế Vinh, Phan Hồng Khánh, Thạch Quỳ, Ngọc An.

16. Thời ốm nhom – “vẽ tôi xê dịch ba đào/ bốn mươi chín ký thấp cao chân mình”. (Ảnh anh Hoàng Chi chụp 1992)

17. Lần đầu tiên hội ngộ với các blogger phương nam – 27/10/2007. (Ảnh Đông Hòa)

18. Ghềnh Hào, 27.10.2007 (Ảnh Đông Hòa)

19. Trước bàn thờ Gia Tiên (VTH và em gái tôi)

NTTNEW: Ngôi nhà 24 Điện Biên Phủ là nơi ở của 2 nhà thơ lớn Xuân Diệu và Huy Cận (Giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT) lúc sinh thời. Hiện nay do gia đình tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ quản lý. Năm ngoái có 2 cây bị bão đổ đè bẹp tường rào, và tường rào đã được gia đình xây lại. Nhưng không hiểu vì sao bức tường rào ấy lại bị Chính quyền “cưỡng chế” đập phá đi.
 
Theo tin từ Ls. CHHV thì hồi 8 giờ 30 phút sáng 27 tháng 01 năm 2010, chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Điện Biên quận Ba Đình, Hà Nội,) Lê Văn Định đã dẫn đầu một lực lượng gồm cả công an, dân phòng… đến 24 Điện Biên Phủ, để “cưỡng chế” bức tường rào! Và nó đã bị đập phá không thương tiếc.

TS Cù Huy Hà Vũ và em gái là Cù Thị Xuân Bích ngay khi xảy ra sự cố đã “tốc” thẳng tới nơi làm việc của Tổng Bí thư Đảng Nông Đức Mạnh và Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết để trực tiếp đâm đơn tố cáo đòi nghiêm trị theo pháp luật hành vi “bất chấp pháp luật” được thực hiện bởi chính quyền phường Điện Biên (1).

Một góc của “công trường”



Rất đông dân phòng và công an khoanh tay. Kệ cho phố xá đồng đúc, trước mặt là sứ quan Đan Mạch.


Trong mấy ông này, ai là chủ tịch và ai là phó chủ tịch? 

Và theo tin tiếp theo, nhà văn Phạm Toàn cho biết:

Ấy thế rồi, đến tối thì tình hình khác hẳn. Cứ như có phép lạ từ trên trời rơi xuống. Chỉ vì hồi chiều, lại đã có một đoàn công nhân tới “cưỡng chế” ngược: họ khênh đến một cái hàng rào đã hàn sẵn và sơn sẵn để lắp vào chỗ hồi 9 giờ sáng họ mới phá cái tường ngăn. Sau đó họ rút đi, và theo lời kể của Cù Huy Hà Vũ qua điện thoại, “bây giờ sạch sẽ quá đi, chúng nó dọn từng mẩu rác, nhà em có lẽ còn lâu mới phải quét sân quét vườn!” 
Chưa có ảnh hàng rào được thay thế, nhưng nếu được như ảnh này kể cũng hơi bị đẹp…

Thì ra Chính quyền muốn thay bức tường bằng một cái hàng rào thép, chắc là cho thông thoáng. Nếu chuyện chỉ có vậy thì sao phải “cưỡng chế” và phải “kêu kiện” tận Chủ tịch nước và Tổng bí thư Đảng? Hay là vì có đơn tố cáo đến tận “chóp đỉnh” nên họ đã vội vã làm như thế?

Đúng là chuyện lạ đời đã xảy ra giữa Thủ đô Hà Nội nghìn năm Văn hiến đối với ngôi nhà của 2 nhà thơ lớn và gia đình Luật sư.

_________

(1)Đơn tố cáo khẩn cấp gia đình Ls Cù Huy Hà Vũ gửi Chủ tịch nước và Tổng bí thư Đảng:

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
————————————————————
Hà Nội ngày 27/01/2010


ĐƠN TỐ CÁO KHẨN CẤP
V/V CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG ĐIỆN BIÊN ĐẬP PHÁ TRÁI PHÁP LUẬT TƯỜNG RÀO NHÀ CỦA CỐ NHÀ THƠ XUÂN DIỆU VÀ CỐ NHÀ THƠ HUY CẬN TẠI 24 ĐIỆN BIÊN PHỦ – HÀ NỘI


Kính gửi: Chủ tịch Nước CHXHCNVN Nguyễn Minh Triết


Chúng tôi là Cù Huy Hà Vũ và Cù Thị Xuân Bích, con Nhà thơ Huy Cận và cháu ruột Nhà thơ Xuân Diệu, xin gửi tới Chủ tịch lời chào trân trọng và bằng Đơn này tố cáo với Chủ tịch về việc chính quyền phường Điện Biên, quận Ba Đình, Hà Nội đập phá trái pháp luật tường rào nhà chúng tôi và cũng là nhà của Cố Nhà thơ Xuân Diệu và Cố Nhà thơ Huy Cận tại 24 Điện Biên Phủ, Hà Nội như sau:

Vào hồi 23 giờ ngày 15/9/2009, mưa to gió lớn đã làm đổ một cây gió và một cây đùng đình trồng trong sân vườn nhà chúng tôi và hai cây này đã đè sập tường rào nhà chúng tôi và gia đình chúng tôi đã phải nhanh chóng xây lại tường rào (ảnh đính kèm) để không những bảo vệ tài sản và tính mạng của gia đình chúng tôi mà còn bảo vệ di sản văn hoá của Cố Nhà thơ Xuân Diệu và Cố Nhà thơ Huy Cận là hai danh nhân văn hoá được Đảng cộng sản và Nhà nước Việt Nam tôn vinh bằng Giải thưởng Hồ Chí Minh (đợt I).

Vậy mà Chủ tịch UBND phường Điện Biên phối hợp với Công an phường Điện Biên cho người đập phá tường rào của nhà chúng tôi vào sáng nay, 27/01/2010 (đính kèm Thông báo của UBND phường Điện Biên nhét vào cửa nhà chúng tôi chiều hôm qua), phớt lờ cảnh báo bằng văn bản của chúng tôi ngày 31/12/2009 là nếu họ đập phá tường rào nhà chúng tôi thì họ sẽ phạm “Tội huỷ hoại tài sản có tổ chức, gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại Điểm a và Điểm c Khoản 2 Điều 143 Bộ Luật Hình sự của Nước CHXHCN Việt Nam và chúng tôi sẽ trực tiếp yêu cầu Chủ tịch Nước nghiêm trị hành vi chà đạp Nhà nước pháp quyền, hại dân, vô văn hoá, phá hoại nỗ lực “ổn định chính trị” của Đảng và Nhà nước của chính quyền phường Điện Biên (văn bản đính kèm).
Kết luận lại:

1. Xây lại tường rào nhà mình bị thiên tai làm đổ là quyền bất khả xâm phạm của công dân nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản của gia đình mình và vì vậy hành vi của chính quyền phường Điện đập phá tường rào nhà chúng tôi là hành vi cố tình hủy hoại tài sản của công dân và bất nhân;
   
2. Bằng hành vi cố tình hủy hoại tài sản của công dân và bất nhân nói trên, chính quyền phường Điện Biên đã cố tình bôi nhọ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “cán bộ là đày tớ trung thành của nhân dân” và cuộc vận động rầm rộ “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do chính Đảng phát động, phủ định sạch trơn “Chính quyền của Dân, do Dân, vì Dân” và Nhà nước Pháp quyền do chính Đảng cất công xây dựng;

Để giữ uy tín cho Đảng và Nhà nước cũng như để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chúng tôi, những người giữ gìn di sản văn hóa của Cố Nhà thơ Xuân Diệu và Cố Nhà thơ Huy Cận, chúng tôi trân trọng đề nghị Chủ tịch yêu cầu các cơ quan bảo vệ pháp luật chấm dứt ngay lập tức hành vi đập phá tường rào nhà chúng tôi của chính quyền phường Điện Biên và khởi tố những người thực hiện hành vi này về “Tội huỷ hoại tài sản có tổ chức, gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại Điểm a và Điểm c Khoản 2 Điều 143 Bộ Luật Hình sự của Nước CHXHCN Việt Nam.  

Chúng tôi chân thành cảm ơn và đợi hồi âm của Chủ tịch Nước,


NGƯỜI TỐ CÁO

CÙ HUY HÀ VŨ                                           CÙ THỊ XUÂN BÍCH
ĐT: 0904350187

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Ngày 25.1.2010 báo Khoa học & Đời sống đăng bài viết này của tôi nhân 13 năm ngày giỗ thi sĩ Trần Dần, tôi rất cảm động vì đã lâu tôi mới lại viết về ông. Nhưng chẳng hiểu sao báo lại in sót một câu (được tô màu xanh dưới đây), nay tôi cho đăng lại đây nguyên bài gốc, và giới thiệu thêm với bạn đọc bài thơ NGƯỜI PHIÊN DỊCH CHÍNH MÌNH tôi viết trong ngày ông qua đời 17.1.1997. Mời bạn cùng chia sẻ.

Ngày giỗ “thi sĩ thật” Trần Dần-Tết nay báo Tiền Phong đăng bài “Thi sĩ giả – Thi sĩ  thật” của Trần Dần viết 50 năm trước mà như vừa mới viết hôm qua. Ông bảo đi hỏi vợ mà xưng là thi sĩ thì người ta hết vía, người ta nhìn từ cái tóc, cái lông mi của anh.
 
>>>Thi sĩ giả – thi sĩ thật

Vậy mà suốt đời ông chỉ lao tâm khổ tứ vì thơ. Rồi cũng hỏi được vợ, mà được vợ yêu hết lòng, cùng chịu trăm đường cay cực với chồng cho đến khi ông mất cách nay 13 năm. Nhớ thời ông vào Huế, ba buổi chiều liền ra ngồi một mình nhìn sông Hương và trở về thu được 3 chữ cho Huế là “Nhân Loại Tím”.

Ngày ông mất, tôi vừa từ Huế ra họp ở báo Văn Nghệ, anh Hữu Thỉnh giao luôn cho tôi tổ chức trang báo về ông. Đám tang ông hoa chất trên mộ cao như núi. Chúng tôi ở lại thắp nén hương cuối rồi mới cùng gia  đình ông trở về. Nhà văn Nguyễn Hữu Đang đi cùng xe với Hữu Thỉnh và tôi, lặng lẽ nuốt nước mắt. Rồi ông chép vào cuốn sổ ghi điện thoại của tôi câu đối: “Nào công, nào tội, rằng nhục, rằng vinh, thương số phận Khuất Nguyên, Nguyễn Trãi/ Vẫn nước, vẫn nhà, biết thời, biết thế, quý cuộc đời Phạm Lãi, Trương Lương”. Chắc ông cũng đang nghĩ thế về Trần Dần.

Từ đó, hàng năm cứ đến ngày 9 tháng 12 âm lịch là anh em văn nghệ lại đến nhà thắp hương tưởng nhớ Trần Dần và dự đám giỗ ông. Năm ngoái tôi đi vắng nên năm nay dù đang dự họp tổng kết của Trung tâm bản quyền Âm nhạc vẫn cứ chạy về nhà ông.

 

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo và bà Khuê * Ảnh: Nguyễn Đình Toán

Bà Khuê và mấy người con thật hiền lành và chu đáo đón khách. Nhiều văn nghệ sĩ tựu về đây. Dương Tường, Nguyễn Xuân Khánh, Đỗ Hồng Quân, Nguyễn Thụy Kha, Nguyễn Đình Toán, Đinh Quang Tỉnh, Đoàn Tử Huyến, Đà Linh, Nguyễn Anh Tuấn, các nhà báo Lương Bích Ngọc, Hòa Bình, Minh Hà… như đến cùng một lúc. Chúng tôi đến đã thấy hai nhân vật nổi tiếng là giáo sư Nguyễn Huệ Chi và nhà giáo Phạm Toàn vừa thắp hương kính lễ. Nhưng nhiều người bạn của ông không còn nữa. Chúng tôi thấy trống vắng Nguyễn Hữu Đang, Lê Đạt, Hữu Mai… là những người chí cốt. Nhà thơ Hoàng Cầm thì đang cầm cự với căn bệnh tuổi tác… Tuy vậy lại có thêm những người trẻ. Họ là những thạc sĩ, tiến sĩ vì yêu quý thơ văn của ông nên chọn làm luận án, luận văn mà trở thành thân thiết với gia đình…

Nhớ lúc sinh thời, nhà thơ Trần Dần rất thích ăn quà bánh. Ông ăn chậm như để thưởng thức từng chút ngon cầu kỳ của người kẻ chợ. Ông bảo mắt ăn màu sắc, mũi ăn hương ăn mùi, lưỡi ăn mặn ngọt chua cay, còn cái tai thì ăn âm thanh. Chả thế mà ông thích bữa ăn có bánh đa để được nghe tiếng rau ráu thật vui. Những mâm cỗ giản dị nhưng vẫn có mòn quà ông thích là bánh giò. Người bạn mới của gia đình đã tầm mua được thứ bánh giò gấc màu gạch cua thật độc đáo khiến cho mâm cỗ thêm màu sắc. 

Ngoài  đời là thế, nhưng trong sáng tạo văn học nghệ thuật, ông là một nhà cách tân không mệt mỏi. Từ năm 1946 ông đã cùng Trần Mai Châu, Đinh Hùng, Vũ Hoàng Địch, Vũ Hoàng Chương, Nguyễn Văn Tậu lập nhóm Dạ Đài chủ trương thơ tượng trưng nhưng với ý thức vượt lên trên quan niệm sẵn có để làm một cuộc tiếp biến, đưa nhóm mình theo một hướng riêng, đề cao trực giác, vô thức và tiềm thức của con người trong sáng tạo cũng như trong cảm thụ thi ca.

Nhóm vừa ra được tuyên ngôn nghệ thuật thì kháng chiến bùng nổ, ông tham gia quân đội, tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ và đã viết nên cuốn tiểu thuyết “Người người lớp lớp” nổi tiếng lúc bấy giờ. Ông cũng là một “thủ lĩnh trong bóng tối” của nhóm NVGP đề cao tự do văn nghệ nhằm tìm tòi những sáng tạo mới cho văn học. Nhưng sự đổ vỡ đã dạy ông sự kiên định với chí hướng cách tân hơn nữa. 30 năm lặng lẽ làm thơ, ông đã viết nên “Mùa sạch” và tiểu thuyết thơ “Cổng tỉnh” tạo ảnh hưởng lớn về ngôn ngữ và thi pháp nghệ thuật đối với những nhà thơ Việt Nam hiện đại. 

Bên cạnh quá nhiều nhà thơ bậc trung, Trần Dần luôn bộc lộ bản lĩnh thơ của người khai phá. Những “con chữ” của ông luôn cựa quậy cùng sự sống. “Làm thơ là làm chữ, làm con chữ” là một quan niệm được ông tận hưởng và chia sẻ trong cả quá trình sáng tạo lâu dài. Chính vì thế mà thơ ông không lẫn với người khác, và thực tế ông đã tạo ra một từ trường thơ thu hút bao người. Ông là một người đầy khát vọng về cuộc sống tốt đẹp. Đó cũng là khát vọng đi tới chân trời nghệ thuật rộng mở. Vì thế mà tâm sự của ông khiến người ta còn mãi mãi suy nghĩ và chia sẻ:

“Tôi khóc những chân trời

                                       không có

                                                   người bay

Lại khóc những người bay

                                       không có

                                                     chân trời”

Và tài năng thực sự là không thể phụ bạc, cuối cùng ông đã được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về VHNT.
 
Ngày giỗ ông năm nay, chúng tôi được bà Khuê tặng cuốn hùng ca “Đi! Đây Việt Bắc” của ông lần đầu tiên xuất bản trọn vẹn. Và tôi mở tình cờ gặp câu thơ đầy tin tưởng của ông về người chiến sĩ:

 

Hãy tin chắc

                   Rồi ta

                            Xứng đáng

Một vòng hoa đỏ nhất

                                  Phủ quan tài.

Đó cũng là niềm tin của người thi sĩ – thi sĩ thật – thi sĩ đích thực – Trần Dần.

Hà Nội 23/1/2010

 

 

 

Văn nghệ sĩ và bà Khuê trong ngày giỗ Trần Dần. Ảnh Trần Trọng Văn

 

 

NGƯỜI PHIÊN DỊCH CHÍNH MÌNH

                                                        Nhớ Trần Dần

 

Mưa rơi không cần phiên dịch

em làm sao phiên dịch đời anh

một khối đá câm

tạc thành ngôn ngữ

một đối thoại câm

thốt ra con chữ

 
anh phiên dịch chính anh người người lớp lớp

anh phiên dịch chân trời đồng nghĩa với người bay

em từ Huế

anh dịch: Nhân loại tím

giờ mồ anh hoa viếng thành núi lớn

hoa không cần phiên dịch phải không anh?

 
thi sĩ hỡi, bao giờ anh trở lại

cầm trên tay Mùa sạch mở từng trang!

Hà Nội 17.1.1997
Nguyễn Trọng Tạo

 

 

 

 

 

 

Ở Trung Quốc vào Hội Nhà Văn được phân làm ba loại để… được ưu đãi hoặc ăn lương theo bậc. Khi sang bên đó tôi hỏi họ lấy tiêu chuẩn nào để phân định bậc nhà văn? Các đồng chí lãnh đạo Hội Nhà Văn TQ giải thích là căn cứ theo số lượng chữ viết hàng năm để xét. He he. Vậy thì nhiều nhà văn ta viết sách xếp cao  hơn người mà vẫn chưa được vào Hội, thật thiệt thòi quá lắm.

Cứ mỗi lần xét kết nạp hội viên, các hội các ban phải họp đi họp lại rất nhiều để làm sao cho khỏi sai khỏi sót. Vậy mà xem chừng cũng sai sót vậy thôi, khi mà mỗi lá phiếu còn hướng tới vùng miền hướng tới phân chia thế hệ. Nhiều bạn văn ở cùng một địa phương lại thường gặp thiệt thòi là dù anh xứng đáng, nhưng khi “lên thớt” lại vô tình chia phiếu của nhau. Một số khác lại gây được cảm tình đặc biệt vời người bỏ phiếu, thậm chí có người đi xin phiếu chỉ cần nói 1 câu: “Em thấy em chưa xứng đáng đâu nhưng bác cho em 1 phiếu cho đỡ xấu hổ”. Các nhà văn ta thường dễ động lòng trắc ẩn nên mỗi người đều nghĩ “cho nó 1 phiếu cho nó đỡ xấu hổ”. Ai cũng làm thế nên đến khi kiểm phiếu mới ngã ngửa: Hóa ra “nó” được 100% số phiếu. Lại he he…

Là nói vậy chứ vào Hội Nhà Văn thì chắc chi văn sẽ hay hơn khi chưa vào hội đâu. Nhiều người vào Hội rồi lại chả thiết viết gì nữa. Nếu vào Hội Nhà Văn mà ai cũng phải viết dở đi thì chắc khối người né tránh liền.Vậy các bạn cứ vui đi, cứ coi như chưa vào Hội, và hãy viết văn làm thơ cho hay lên nhé.

Một lần nữa tôi xin chúc mừng các bạn đã vượt Văn Môn, và chúc mừng cho cả những ai chưa vượt Văn Môn đợt này.

1.Từ Phạm Hồng Hiên, sinh năm 1952, Bến Tre
2.Nguyễn Hiệp, 1961, Bình Thuận
3.Nguyễn Tiến Hoá, 1951, Hà Nội
4.Nguyễn Cẩm Hương, 1957, Thanh Hoá
5.Nguyễn Phương Liên, 1972, Hà Nội
6.An Bình Minh, 1948, TP Hồ Chí Minh
7.Nguyễn Tam Mỹ, 1962, Quảng Nam
8.Lê Phan Nghị, 1944, Phú Thọ
9.Hàn Vĩnh Nguyên, 1948, Bến Tre
10.Đỗ Doãn Quát, 1948, Hà Nội
11.Phạm Thái Quỳnh, 1949, Nam Định
12.Lê Thuần Thảo, 1944, Vĩnh Phúc
13.Đỗ Tiến Thuỵ, 1970, Quân đội
14.Phạm Vân Anh, 1980, Quân đội
15.Trần Chính, 1942, Thái Bình
16.Phan Đức Chính, 1944, Thái Bình
17.Trương Thị Kim Dung, 1956, Hà Nội
18.Phương Đài, 1932, TP Hồ Chí Minh
19.Hải Đường, 1955, Hà Nội
20.Quang Hoài, 1942, Hà Nội
21.Nguyễn Huy Hoàng, 1953, Liên bang Nga
22.Kiều Anh Hương, 1953, Hà Nội
23.Trần Ngọc Hưởng, 1951, Long An
24.Nguyễn Ngọc Hưng, 1960, Quảng Ngãi
25.Bùi Thị Xuân Mai, 1948, Hà Nội
26.Trương Minh Phố, 1949, Ninh Bình
27.Đoàn Mạnh Phương, 1964, Hà Nội
28.Việt Phương, 1928, Hà Nội
29.Nguyễn Đăng Sâm, 1942, Quảng Ninh
30.Trần Tâm, 1951, Quảng Ninh
31.Trịnh Bá Đĩnh, 1955, Hà Nội
32.Trần Huyền Sâm, 1973, Thừa Thiên Huế
33.Nguyễn Thanh Tú, 1963, Quân đội
34.Lê Đăng Hoan, 1944, Hà Nội
35.Nguyễn Chí Thuật, 1952, Hà Nội
36.Bùi Đức Khiêm, 1957, Hà Nội
37.Lê Huy Hoà, 1949, Hà Nội
38.Hoàng Trung Kiên, 1954, Vĩnh Yên
39.Phan Đình Minh, 1959, Hà Nội
40.Tô Nhuần, 1953, Hà Nội

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Khoảng 1973-1974 tôi tình cờ có được tập thơ Trong Cơn Thao Thức của Thiếu Khanh. Tập thơ đã rách bìa, và cuối tập thấy ghi in ở Đà Nẵng 1971. Khi đó cuộc chiến tranh đang hồi ác liệt, tôi là bộ đội và Thiếu Khanh chắc là “lính Cộng Hòa” – vì thơ anh là thơ của một người lính. Tập thơ của anh hấp dẫn tôi vì sự chân thật đến nghẹt thở của một người lính chiến. Từ chuyện hành quân, nổ súng, ném bom đến tin vợ sinh con khi ba đang trong trận đánh đều được anh viết chân thật và và lay động tận tâm can. Lúc đó tôi cũng đã làm thơ, đã có thơ in báo và đang chuẩn bị in một tập thơ lính. Đọc Thiếu Khanh, tôi giật mình khâm phục, ước gì viết được những câu thơ gan ruột như anh. Những câu thơ đến giờ tôi còn nhớ:

“Nếu không có con
Biết lấy ai làm chứng cho ba đã có mặt trong đời”

Chỉ có người lính chiến mới nhận ra được cái điều tưởng như đơn giản ấy. Đạn bom đã cướp đi biết bao người lính trẻ “chưa một lần được hôn” (Phùng Quán), họ thành liệt sĩ hay thành vô danh trong suốt cuộc chiến tranh dài như là họ chưa hề có mặt trong đời. Bởi vì cuộc chiến thật khốc liệt, không biết sống chết lúc nào:

“Véo vào da thịt thấy đau
Da thịt còn đau – dấu hiệu sống còn”

Và cái nghịch lý chiến tranh đã tạo nên biết bao bi kịch người lính, kể cả tình yêu mà mình luôn nâng niu trân trọng:

“Anh đi ném bom xé nát trăm miền
Rồi về dưới đó mua cành hoa nhân tạo
Sáng mồng một Tết tặng em”

Những câu thơ chua chát và cay đắng thật hiếm có trong cuộc chiến!

Nhiều lần tới Đà Nẵng, tôi hỏi thăm xem có ai biết Thiếu Khanh không. Năm 1984, nhà thơ Đoàn Huy Giao (con rể nghệ sĩ Hoàng Châu Ký) bảo tôi là có biết anh nhưng không biết Thiếu Khanh hiện đang ở đâu. Rồi lâu quá, tôi nghĩ chắc anh vượt biên hoặc đi ra nước ngoài theo diện HO. Tuy vậy, thỉnh thoảng tôi vẫn đọc những câu thơ của anh khi nói chuyện về thơ lính. Những câu thơ luôn nhận được sự đồng cảm và thán phục của công chúng.

Mãi đến đầu 2010, trên một chuyến xe chở đoàn nhà văn từ Hà Nội đi dự Đêm Thơ Quốc Tế ở Hạ Long, tôi ngồi ghế trước anh ngồi ghế sau mà không hề biết nhau. Xe gần đến Tuần Châu tôi hỏi anh tên gì? Anh rất hiền từ nói tên là Thiếu Khanh, khiến tôi ngạc nhiên vô cùng. Và khi biết tên tôi anh cũng ngạc nhiên không kém. Hóa ra sau này Đoàn Huy Giao cũng đã kể cho Thiếu Khanh là tôi đã có lần tìm anh.

Tôi đọc thuộc những câu thơ gần 40 năm của anh, và anh gật gù đọc nối tiếp. Anh bảo nhiều bài thơ xưa anh không còn nhớ nữa, nhưng những câu thơ tôi thuộc thì anh vẫn nhớ. Hóa ra anh vẫn ở Việt Nam. Sau chiến tranh anh đi làm rẫy 22 năm rồi mới xuống Sài Gòn làm nghề dịch sách văn học, sách từ điển, và vẫn thầm lặng làm thơ. Thơ của anh vẫn nồng hậu và lãng đãng chất lính hào hoa xưa. Xưa “Yêu em ta bỗng thành thi sĩ/ Thơ lính hong ngời mắt mỹ nhân“, và nay thì: “Chỉ hai đứa mình cũng đủ thành giao hưởng/ Mỗi nốt vui khởi xướng cả trăm bè”.

Chúng tôi du thuyền ra Hạ Long, ngồi cáp treo lên Yên Tử rồi chụp ảnh kỷ niệm hai người lính hai chiến tuyến xưa, nhưng thơ thì không còn ranh giới nào cả, bởi thơ là điểm gặp nhau chung nhất của con Người.

Chiều nay tôi nhận được mail và tấm hình anh gửi. Lòng cảm động như nhận thư của người yêu. “Sự gặp gỡ của hai chúng ta trong dịp này khiến tôi hết sức xúc động, nó làm cho những ngày ở Hà Nội của tôi thật có ý nghĩa mà nếu trước đó tôi không đi dự chắc là tôi không biết mình đã đánh mất một điều gì. (Tôi đã định không đi dự hội nghị này vì … sợ không kịp hoàn thành một tác phẩm đang dịch dở dang. Về tới nhà tôi vội lao vào làm việc ngay cho kịp). Tấm ảnh Tạo gửi tôi, năm người chúng ta thật đẹp, và tất cả cùng rất vui. Tôi cũng gởi cho Tạo tấm ảnh chúng ta chụp ở núi Yên Tử. Tôi nhớ chúng ta có chụp một tấm ảnh nữa trước cổng Thiền Phái Trúc Lâm (?), nhưng tôi chưa tìm ra!”

Vâng 37 năm người viết và người đọc mới gặp nhau mà như đã chơi với nhau từ lâu lắm…

Hà Nội, 21.1.2010

37 năm mới gặp nhau.

5 nhà thơ: Nguyễn Hoa, Thiếu Khanh, Hoàng Hưng, Nguyễn Trọng Tạo, Hữu Thỉnh.

THIẾU KHANH: Tên thật Nguyễn Huỳnh Điệp. Sanh năm 1942. Tại Bình Thạnh, Tuy Phong – Bình Thuận. Hiện cư ngụ tại Sài Gòn.

TÁC PHẨM ĐÃ XUẤT BẢN :

·  Thơ: Khơi Dòng (chung với Thu Lâm và Nguyên Thi Sinh, Montreal Canada 1968)

·  Trong Cơn Thao Thức (Da Vàng – Đà Nẳng, 1971). Tác phâm được in tại Đà Nẵng vì đó là quê hương người bạn đời của nhà thơ.

·  Một số tác phẩm dịch thuật, Từ Điển Cụm Từ Việt-Anh (ký Nguyễn Huỳnh Điệp).

NGUYỄN TRỌNG TẠO

Tin giáo sư Nguyễn Huệ Chi bị “mượn” ổ cứng máy tính nhưng GS không cho “mượn” nên đã bị “người quen” đọc lệnh khám nhà và thu ổ cứng rồi mời lên công an “làm việc” đã loang khắp trên mạng, trong nhân dân suốt mấy ngày qua, nhưng không thấy báo chí Việt Nam ta đưa một dòng tin nào. Điều này tôi thấy hơi lạ vì trang Web BauxiteVietNam.info hoạt động đã gần 1 năm rồi mà không thấy cơ quan quản lý nào nhắc nhở về giấy phép. Bỗng đùng một cái khám nhà “mượn” ổ cứng và “làm việc” về chuyện đó. Việc này khiến tôi nghĩ đến công an giao thông. Công an sinh ra để nhắc dân chấp hành luật pháp chứ đâu phải bẫy dân phạm luật để phạt lấy thành tích hoặc nhận tiền mãi lộ. Vậy mà Công an giao thông của ta đã được dân phong danh hiệu “Anh hùng núp” từ bao giờ không biết, nghĩa là núp vào chỗ kín để mai phục bắt người đi đường phạm luật!!!

Trong chuyện “mượn” ổ cứng và “mời” GS NHC lên xe đưa đón đến CA “làm việc” mấy ngày liền một cách đột ngột vậy có gì giống mấy “anh hùng núp” giao thông không?

Trước hết nói chuyện cái ổ cứng: Ổ cứng là cái kho dữ liệu của máy tính mà chủ nhân có thể chứa từ thượng vàng đến hạ cám. Có cái đọc có cái không đọc, có cái dùng có cái không dùng. Ổ cứng của tôi cũng vậy, tôi nhận được quá nhiều thông tin kể cả người lạ gửi vào Email. Nhiều tập tin do đã mở mail rồi nên cứ lưu tạm vào ổ cứng, lúc nào có thì giờ mới xem xem nội dung hay dở thế nào. Nếu gặp bài viết “phản động” tức anh ách thì mình cũng cần giữ để sau này có thì giờ mà phản bác lại nó. Phải giữ bằng chứng mới phản bác được. Làm thế mà tôi cũng có tội hay sao? Chả lẽ cái gì tôi cũng phải báo cáo xin ý kiến tổ chức hay CA mới được lưu vào máy? Nghe nói trong máy GS NHC có lưu tập hồi ký của ông Trần Độ là một công thần của cách mạng, thì sao nhỉ? Bọn nhà văn chúng tôi rất thích đọc các hồi ký như vậy để biết thêm những con người và xã hội thời họ sống. Nhiều cuốn tiểu thuyết đã được viết ra từ việc đọc sử của dân tộc, đọc hồi ký của những nhân vật quan trọng. Vậy thì hồi ký Trần Độ, Bảo Đại, Võ Nguyên Giáp… dân phải được đọc. Không phải cuốn sách nào cũng đúng, nhưng không có cuốn nào hoàn toàn sai. Với tôi, thêm 1% Sự Thật cũng đã quý vô cùng. GS NHC là nhà nghiên cứu khoa học xã hội, thì việc lưu giữ các cuốn sách lịch sử hay hồi ký là vô cùng cần thiết. Nếu có cả băng hình sex nữa thì cũng chả sao, vì ngày nào chúng ta chả tiếp xúc với sex dù chỉ trong ý nghĩ. Xâm nhập công khai vào ổ cứng của một người chưa xác định là có tội, cũng giống như xâm nhập vào buồng ngủ của họ. Việc đó theo tôi là phải hết sức thận trọng.

Việc giấy phép Website cá nhân nếu chưa có thì các cơ quan quản lý nên nhắc nhở công dân dừng lại để xin cấp phép rồi hoạt động tiếp, có gì mà cái bọn “người lạ” phải đánh phá kiểu tin tặc khiến môi trường rối tung? Nếu CA ta giỏi thì nên tìm bọn tin tặc để xử nó, bảo vệ cho công dân mình trên mạng giống như bộ đội phải đánh bọn “người lạ” để bảo vệ dân ta đánh bắt cá trên biển ta vậy. Nếu nhóm Bô-xit vi phạm hành chính thì bắt họ nộp phạt, tôi nghĩ chắc họ không kêu ca gì cả. Còn câu chuyện yêu nước của công dân thì luôn phải được trân trọng. Yêu nước không là độc quyền của ai cả. Nhờ yêu nước, mà chúng ta chiến thắng nhiều kẻ thù lớn nhỏ. Tôi biết GS NHC là một người luôn tâm đắc với các vốn cổ dân tộc, trong đó có truyền thống yêu nước của cha ông để lại…

Khi viết những dòng này tôi thấy buồn. Một nỗi buồn khó tả. Nhưng không thế không viết, vì có nhiều câu hỏi vẫn chưa được trả lời. 30 năm trước tôi đã viết một câu thơ được nhiều người nhắc tới:

Thời tôi sống có bao nhiêu câu hỏi
Câu trả lời thật không dễ dàng chi.

Đến thời đổi mới, nhiều câu hỏi đã được trả lời. Nhưng vẫn còn nhiều điều phải trăn trở tiếp, tôi lại viết:

Có câu trả lời biến thành câu hỏi.

Đấy là khát vọng của tôi hướng tới một xã hội tràn đầy Sự Thật, bởi tôi tin vào Sự Thật. Một người cầm bút không dám tin vào Sự Thật thì không thể viết vì dân vì nước đươc. Câu thơ tôi cũng đã tuyên ngôn điều đó: “Tôi không thể không tin gì mà viết” dù ai đó “Tin thì tin không tin thì thôi”.

Trở lại câu chuyện GS NHC, tôi hy vọng chúng ta sẽ rút ra được bài học khác, bài học hãy thận trọng với con người, và hãy trân trọng con người hơn nữa.

Hà Nội, 18.1.2010
NTT

NTTNEW: Trên trang web của Hội Nhà Văn VN vừa có bài của Nguyễn Thẩm Văn viết về tôi nhân một lúc gặp nhau tại Hội nghị Quốc tế giới thiệu Văn học VN. Tôi tiện tay xin kéo về đây để lưu giữ lại.

Lại nói về Nguyễn Trọng Tạo

Nguyễn Thẩm Văn

Gặp Nguyễn Trọng Tạo ở hành lang Hội nghị Quốc Tế giới thiệu văn học Việt Nam, được biết anh vừa trình làng tập thơ “Ký ức mắt đen” do NXB Thế Giới ấn hành, nhà thơ trẻ Nguyễn Phan Quế Mai và chuyên gia ngôn ngữ của Mỹ Hilary Watts tuyển chọn và chuyển ngữ, tôi nảy ra ý định phỏng vấn anh vài câu để đưa vào trang Web của Hội. Nhưng Nguyễn Trọng Tạo gạt đi: 

            - Cậu đến viết tường thuật nên tập trung vào những  ý kiến của các đại biểu nước ngoài, phỏng vấn tớ làm gì cho nó loãng ra. Để dịp khác anh em mình trò chuyện. 

            – Nhưng anh ở mãi trong kia, khi nào gặp được?

            – Tớ vẫn ở Hà Nội. Lúc nào gặp mà chả được. Không thì ta trao đổi qua Email. Cứ mở trang Web của tớ ra, tha hồ khai thác.

Nói xong, Nguyễn Trọng Tạo luồn tay vào bọc lấy ra chiếc máy ảnh mini, bảo tôi ngồi xuống ghế để anh chụp cho vài kiểu làm kỉ niệm. Xem ra thao tác của anh có vẻ chuyên nghiệp lắm, bắt tôi xoay bên nọ ngó bên kia, còn anh thì nheo mắt nghiêng đầu, đứng lên ngồi xuống, bấm máy xè xè tạch tạch. Tôi bật cười. Cái bố này thật lắm nghề, làm thơ, làm nhạc, vẽ tranh, viết phê bình tiểu luận, giờ lại thêm cái chân phó nháy nữa. Người ta ba trong một đã là giỏi lắm rồi, đằng này bố những năm trong một, ăn hết phần thiên hạ còn đâu.

Về đường văn Nguyễn Trọng Tạo đã quá nhiều người nói, có đến hàng trăm bài viết về anh, viết về các tác phẩm của anh trong nhiều thể loại, tôi có nói thêm thì cũng rứa. Nhưng lâu ngày gặp lại, được anh kỉ niệm vài tấm ảnh, tôi cũng muốn kỉ niệm anh vài mẩu chuyện cho vui.

Có lẽ cho đến bây giờ, Nguyễn Trọng Tạo vẫn không biết rằng anh đã vô tình cho tôi một cái truyện ngắn hay. Tuy không được in nhưng là một truyện ngắn hay, ít nhất là tôi thấy thế. Số là vào năm 1980, tôi có việc từ Quảng Ninh về Hà Nội, tá túc ở nhà anh Trúc Thông. Buổi tối anh Thông có cuộc họp đột xuất ở Đài TNVN, một mình ở nhà buồn, tôi sực nhớ Ngô Xuân Hội, bạn tôi đang theo học trường viết văn Nguyễn Du, bèn nhảy tầu điện đến chơi nhưng không gặp. Nghe nói hắn vừa sang chỗ nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo ở Vân Hồ, nơi được xem là “đại bản doanh” của gần bốn chục anh hùng hảo hán từ mặt trận về, chuyển võ sang văn, theo cụ Nguyễn Du học chữ. Lập tức tôi lần đến Vân Hồ. Nhưng có lẽ do hôm đó đi phải giờ xấu nên rất xúi, khi đến nơi thì Ngô Xuân Hội cũng lại vừa đi khỏi. Hắn đạp xe còn tôi đi tàu điện nên không gặp được nhau. Hồi đó ở ta điện thoại còn rất hiếm hoi, liên lạc với nhau không dễ chút nào. Thấy tôi đứng ngẩn ra, Nguyễn Trọng Tạo cười: Tìm người như thể tìm chim. Thôi ở đây chơi với bọn mình vậy. Anh pha nước mời tôi và gọi nhà văn Thái Vượng đang mải viết ở phòng bên sang, cùng ngồi trò chuyện. Hồi ấy Nguyễn Trọng Tạo đã rất nổi tiếng với chùm thơ “Tản mạn thời tôi sống” và “Thơ gửi một người không quen” đoạt giải báo Văn Nghệ và nghe đâu còn suýt bị “đánh” nên càng nổi. Tuy thế anh không tỏ ra nghênh ngạo mà bình dị như thường, còn có vẻ hơi bụi là đằng khác. Nói chuyện với anh rất nhộn, không cứ văn chương, chuyện gì anh kể cũng xôm trò. Một chi tiết nhỏ tình cờ nhặt được cũng thành ra một cái gì khiến người ta không thể thờ ơ, trong đó có một chuyện tôi nhớ nhất, đó là khi nghe anh kể lại chuyến đi thực tế vùng giáp biên cách đó ít ngày. Lúc bấy giờ Nguyễn Trọng Tạo đeo lon Trung úy, trông rất “kẻng”. Anh nói với Thái Vượng theo cách của các sĩ quan chỉ huy nói với nhau : “Đi xuống các đơn vị bây giờ thấy thương lính quá!”. Sau đó anh quay sang tôi bắt đầu kể chuyện. Thì ra không phải anh thương lính vì họ phải ăn cơm độn mạch, ở nhà tranh vách nứa, đó chỉ là chuyện nhỏ. Cái khổ của họ là buộc phải làm những việc phi pháp theo lệnh của mấy ngài thượng cấp, dù biết là sai nhưng anh nào cũng sợ, không dám hé răng cãi nửa lời. Nơi họ đóng quân là một khu rừng toàn gỗ quí, hàng ngày những người lính phải vào rừng đẵn gỗ, xẻ thành khí rồi chuyển cho thợ mộc, cũng là lính trong đơn vị, đóng thành các loại đồ dùng đem về cho thủ trưởng. Không phải đem về doanh trại đâu. Đem về xuôi cho gia đình họ đấy! Anh nào đóng đồ nhanh, đưa được về nhà thủ trưởng an toàn thì được nghỉ phép ngay, có khi hàng tháng mới phải lên đơn vị, còn không thì cắt suất luôn!  – Nguyễn Trọng Tạo nói và lắc đầu cười – Thế đấy! Vậy mà khi gặp bọn mình, họ báo cáo thành tích nghe ghê lắm. Toàn những tuần tra thế này, tập trận thế kia, quyết tâm bảo vệ vững chắc vùng biên cương tổ quốc, có vẻ rất  nghiêm quân luật. Thật là giả tạo,  khác hẳn so với trước, khi bọn mình còn ở trong kia.  Tôi nói: Chiến tranh đã qua rồi. Cuộc sống bắt đầu đổi khác, phức tạp hơn nhiều. Người viết bây giờ cũng phải viết khác đi anh ạ. Nguyễn Trọng Tạo gật đầu: Đúng vậy! Phải viết khác đi. Giờ mà vẫn còn tự náo nhiệt với những chiến công thì hỏng. Bạn đọc người ta sẽ không tin mình nữa.

Sau đó về nhà, tôi viết một đêm xong cái truyện ngắn mang tên “Tiếng rừng”. Đoạn đầu lấy y nguyên chuyện anh Tạo kể, đoạn sau tôi có hư cấu thêm một chút. Ấy là khi chàng lính trẻ đẹp trai chở đồ đạc về cho gia đình thủ trưởng, được “phu nhân” của ngài (cũng còn rất trẻ) cho ăn uống ngon lành rồi tra hỏi về chuyện bồ bịch của ông ta trên đó. Anh lính một mực bao che cho “sếp”, vui vẻ lái sang chuyện khác rồi xin phép ra về. Điều đó càng khiến phu nhân thêm ngờ vực và không hiểu sao bỗng dưng thấy mến chàng trai, tìm cớ giữ anh ta lại. Và rồi đêm ấy… Nhưng thôi, chuyện kể ra dài lắm,  vả lại nó chưa từng được in ở sách báo nào nên tạm thời xin khất, mục đích tôi kể ra chuyện này là để nói về một ấn tượng khó quên giữa tôi và nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo mà thôi.

Lần thứ hai tôi gặp anh là khi Nguyễn Trọng Tạo đến Quảng Ninh tham dự Ngày Thơ của tỉnh. Tại đây, bằng những bài thơ mới viết của mình, anh đã chinh phục toàn bộ khán giả và đồng nghiệp, làm cả Hội trường liên tiếp nổ ra những trận pháo tay giòn giã. Ngay sau đó tôi có làm một cuộc phỏng vấn anh cho chương trình Văn nghệ truyền hình. Khi hỏi cảm nghĩ của anh về Hạ Long, về đất và người vùng mỏ, anh đã phát biểu rất hay, rằng đây là một Hợp chủng quốc, cả về thiên nhiên lẫn con người. Nó có cái khắc nghiệt dữ dằn của vùng biên viễn, cái long lanh bí ẩn của tự nhiên và cả cái hiện đại tân kì do con người tạo dựng. Bởi thế nếu có thể viết về vùng đất này, phải làm một bản Giao hưởng lớn, một Trường ca lớn. Hôm sau, chương trình của tôi được phát sóng, được đông đảo người xem ca ngợi. Nhiều người còn gửi thư lên Đài, xin phát lại để được nghe lại phát biểu của cái chú nhạc sỹ  kiêm nhà thơ ấy. Chú ấy nói rất đúng và rất trúng. Đúng là vì đất Quảng Ninh nó đúng là như vậy, còn trúng là vì chú ấy nói lên được niềm mong đợi của người dân vùng Mỏ.

Bây giờ thì Nguyễn Trọng Tạo đã tiến rất xa trên con đường văn nghiệp. Và tuy đã ở tuổi ngoại lục tuần, xem ra anh vẫn sung sức lắm. Anh vẫn đi và viết, như những bông hoa vẫn nở đúng mùa, làm đẹp cho đời ngay cả trong những ngày giông bão. Như nhiều nhà thơ được xếp vào loại Lãng tử, Nguyễn Trọng Tạo luôn di động. Càng về sau này anh càng không chịu ngồi yên, cứ đi hết nơi này nơi khác. Đi đâu cũng kè kè chiếc laptop, cái gì chợt đến thì viết luôn vào. Và càng ngày anh càng có xu hướng viết cho riêng mình, không gửi in đâu cả. Nhưng càng đi sâu vào cõi riêng anh càng chạm đến cái chung, cái phổ quát, bởi thế thơ anh dường như không rơi vào tình trạng ít có tiếng dội của những sự kiện lớn có tầm nhân loại hoặc những mong mỏi cháy bỏng của chính nhân dân mình, như nhà thơ Vũ Quần Phương từng nhận xét về thơ trẻ mà ngược lại, càng ngày anh càng vươn tới những tầm cao. Xin trích ra đây vài lời nhận xét của một số đồng nghiệp nước ngoài khi đọc tập thơ mới được dịch của anh:

Nhà thơ Mary E. Croy (Mỹ):

 … Nhưng sự xuất sắc nhất của tập thơ này là sự phổ quát của đề tài. Trên hết, nó là sự khám phá thân phận của loài người, chứ không phải là một tác phẩm về một chủng tộc nào đó. “Mà đôi khi tôi cũng sợ làm vua” – Nguyễn Trọng Tạo đã khẳng định trong bài “Tin thì tin không tin thì thôi”. Đây là vấn đề của tất cả chúng ta – điều khiển cuộc sống và nỗ lực vươn tới sự cao thượng thường làm chúng ta sợ hãi hơn là việc sống trong những chiếc bóng… Nguyễn Trọng Tạo nhắc nhở chúng ta về sự tiếp nối của những vòng quay này trong bài thơ mà tựa đề của nó cũng là tựa đề của tập thơ: Ký ức mắt đen. Những đôi mắt đen 18 tuổi hay 18 vạn tuổi? Điều này có quan trọng không? Những đôi mắt này từ lâu rồi ra hiệu cho chúng ta giao tiếp cùng chúng và trở thành nền tảng của ngôn từ, âm nhạc và thơ ca. Chúng là những người quan sát cuộc sống của chúng ta và đồng thời bị quan sát, là người yêu và được yêu ở ngoài tầm với và chỉ có thể hiện về trên mảnh đất linh thiêng của thơ ca.  

Nhà thơ Nguyễn Đức Tùng (định cư tại Mỹ):

Phong cách trữ tình của thơ Nguyễn Trọng Tạo thoạt nhìn có vẻ đơn giản nhưng thật ra đó chỉ là sự giản dị bề ngoài. Mặc dù các bài thơ trong tập này không đầy tính trừu tượng, đối với tôi, chúng lại chứa đầy các yếu tố triết học. Âm nhạc trong thơ anh là sự kết hợp nhiều yếu tố, bao gồm các thể thơ truyền thống, các phẩm chất âm thanh đặc trưng của tiếng Việt, các thể thơ thế giới như ballad và sonnet, với sở trường của anh như một nhà soạn nhạc mà về mặt này anh cũng nổi tiếng không kém. Thơ Nguyễn Trọng Tạo viết về nhiều đề tài xã hội và lịch sử, tuy vậy ngôn ngữ của anh là một thứ ngôn ngữ nặng chất trữ tình, giữ được sự cân đối của cấu trúc.

Vốn là một người rất thị tài, bên cạnh việc thường xuyên sáng tác, Nguyễn Trọng tạo luôn để tâm theo dõi các tác phẩm của bạn bè đồng nghiệp để rồi viết về họ bằng tất cả tấm lòng mình. Đến mức nhà thơ Thanh Thảo có lần phải thốt lên: “… Anh khen Thơ vì anh yêu Thơ, trọng Thơ, khen bạn vì anh yêu bạn, trọng bạn, vì mong muốn bạn có được nhiều câu thơ hay, bài thơ hay. Đó là những lời ca ngợi Thơ, ca ngợi Tình yêu Thơ, nó vô tư và vì thế, cảm động. Nhất là khi những người làm thơ ấy cùng thế hệ với anh, thì những luận đã nhường chỗ cho những cảm, và Nguyễn Trọng Tạo vụt có những nhận xét xuất thần, những định giá xác đáng mà không cần dùng tới lý luận, thậm chí ít dùng tới lý trí phân tích là vũ khí mạnh nhất của nhà phê bình. Những cảm nhận của anh thường bất ngờ và sâu sắc hơn là những nhận định hay nhận xét thông minh của một nhà phê bình chuyên nghiệp…”

Trở lại cuộc trò chuyện giữa tôi và Nguyễn Trọng Tạo tại nơi Hội thảo. Biết anh là người hay bênh vực giới trẻ, tôi quay sang hỏi về tập thơ “Đừng múc cạn nỗi buồn” của Nguyễn Thị Ánh Huỳnh. Anh từ tốn đáp:

- Nói như ông Hảo (nhà thơ Trần Mạnh Hảo) rằng đây là tập thơ hay nhất kể từ sau 1975 đến giờ thì hơi phóng đại. Nhưng “búa” một câu “phường xã” như kiểu bác Vũ Quần Phương thì quả thực rất oan. Công bằng mà nói đó là tập thơ có nhiều sáng tạo. Sáng tạo trong cách nghĩ cách cảm, trong cả cấu trúc và ngôn ngữ nữa. Cậu hãy nghe tớ đọc câu này: Cái con nhìn thấy khi thức/nhỏ hơn nhiều lần từ giấc ngủ sinh ra… Thế nào, được chứ?

- Hay!

- Tiếp nhé: Thương lá vàng làm con ở mùa thu...

- Hay!

- Tiếp nhé: - Ngoài kia lông ngỗng đầy trời/Mùa thu rắc lối cho người tìm em…

- Hay!

- Kìa con coi ngôi sao Hôm/Đang li dị bầu trời/Để sớm mai thành đoá sao Mai.

Tôi lắc đầu:

- Không mới, mà lại hơi cầu kì.

- Này, cậu nghe đây, có một điệp khúc mà mình rất khoái, nó đầy tính nhạc: Sướng muốn chết khoảng trời xanh sau bếp/Mưa cho suối chảy trong nhà/Có khi trời xuống la đà nồi niêu/ Sướng muốn chết mùi dạ lan hương ngạt thở/Ăn ở với cà với dưa/Đẻ ra mắm muối mà chưa biết tình…

- Hai câu này thích. Nhưng nếu cứ thế mà diễn thì dẫu thế nào cũng không tránh khỏi sa vao vụn vặt.

- Đấy là tớ chỉ mới trích câu thôi. Muốn thấy hết cái hay của nó thì phải đọc toàn bài, đọc cả tập thơ mới được. Ánh Huỳnh có một bài thơ nói đêm đêm ngủ với chồng lại thấy một cậu trẻ về ôm ấp mình, hoá ra đó chính là người chồng thời anh ta còn trẻ! Tứ thơ thật lạ. Thơ Ánh Huỳnh rất có tứ. Mà tứ thơ là Vua, không có nó thì bài thơ sẽ hỏng.

Đến đây tôi cảm thấy câu chuyện bắt đầu lệch sang hướng khác, bèn kéo lại :

- Được rồi, để lúc nào đó em sẽ đọc hẳn hoi. Còn bây giờ em đang muốn nói về bác chứ không phải về Ánh Huỳnh. Nhân dịp gặp bác đây, em định làm một bài về bác để đưa vào chuyên mục “Nhà văn ta đang làm gì” trên trang Web của Hội.

- Thôi thôi… Cậu đừng có viết. Tớ có làm gì đâu mà bảo đang làm”?

- Không đang làm thì đã làm, có sao đâu.

Nguyễn Trọng Tạo có vẻ lưỡng lự, lại xua tay:

- Thôi. Đừng viết!

- Nhưng nếu em đã viết xong rồi thì sao?

Anh giương to mắt nhìn tôi:

- Viết xong rồi á? Đâu, đưa xem.

Tôi đưa tay chỉ vào đầu mình:

- Ở trong này! Nếu bác muốn xem phải đợi em gõ ra mới được.

            Và đêm về tôi cứ thế gõ ra. Tất cả những gì tôi thấy ở anh, tôi nghĩ về anh, tôi trò chuyện cùng anh về thơ anh, thơ bạn, về con người, về cuộc đời, về quá khứ và hiện tại. Tiếc rằng khi tôi viết xong thì anh đã đi rồi, đi cùng đoàn Hội nghị quốc tế đến Hạ Long, mai mốt mới về. Thôi thì tôi cứ đưa in, chắc không đến nỗi để anh phải giận.

Làng Khương, 7 – 1 – 2010.

N.T.V