• Chuyên mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • KHÔNG BIẾT NGÀY MAI ANH THÍCH MÂY HAY GIÓ… 25.04.2014
      U ám thích mây lành nắng nôi anh thích gió nấu ăn không hát, hát không nấu ăn anh thích vừa nấu ăn vừa hát thì thầm anh thích em không đảng nếu phải chọn đảng phái không đảng phái anh thích em điên điên thân xác và tâm hồn cuối cùng là đẹp anh […]
    • VIÊN TRẠI TRƯỞNG VÀ NGƯỜI TÙ CẢI TẠO 20.04.2014
      ĐỖ XUÂN TÊ Chuyện tù cải tạo tưởng như mới đây, nay nhìn lại đã hơn ba mươi năm. Mùa hè năm ấy (76), chúng tôi là số sĩ quan cấp tá được ‘tuyển chọn’ đem ra Bắc chuyến đầu tiên. Lênh đênh trên chuyến tàu Sông Hương ăn ngủ tiêu tiểu tại chỗ dưới […]
    • THƯ GIÃN: ẢNH NUDE CỦA HUYỀN THOẠI SẮC ĐẸP MARILYN MORONE 18.04.2014
      SƯU TẦM: Cùng ngắm những hình ảnh nude để đời của huyền thoại sắc đẹp Hollywood, Marilyn Monroe:     Một trong những tấm ảnh nude của Marilyn Monroe sẽ được phát hành Đây là bức ảnh nude cuối cùng Monroe chụp trước khi qua đời năm 1962   Bức ảnh được chụp vào lúc […]
    • ĐÔNG TÂY: TUẦN LỄ SÁCH VÀ VĂN HOÁ ĐỌC 17.04.2014
      CHƯƠNG TRÌNH TẠI TRUNG TÂM VĂN HOÁ NGÔN NGỮ ĐÔNG TÂY: (18/4 – 26/4/2014) Hưởng ứng Quyết định số 284/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ kí ban hành lấy ngày 21/4 hàng năm làm “Ngày Sách Việt Nam”, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây cùng với một số đơn vị, cá nhân sẽ phối […]
    • NGUYỄN HOA VÀ THƠ 14.04.2014
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Có ý kiến chê thơ Nguyễn Hoa khô khan, nhưng cũng chỉ là nói với nhau chỗ này hay chỗ khác chứ không thấy ai viết ra điều đó cả, nó chỉ giống những câu chuyện trà dư tửu hậu cảm tính thường nhật. Ngược lại, có khá nhiều bài viết về […]
    • DỊCH GIẢ LÊ BÁ THỰ RA MẮT TIỂU THUYẾT “HY VỌNG” 14.04.2014
      THANH TRÀ Tác giả: Katarzyna Michalak (Ba Lan) Người dịch: Lê Bá Thự Nhà xuất bản Hội Nhà Văn và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây ấn hành, quý II năm 2014      Lila Borowa, cô gái Ba Lan, mồ côi mẹ, bố nhà nông, nghiện rượu; Aleksei Dragonow, người Nga, mồ côi […]
    • LỜI TỰA “TRỊNH THANH SƠN TOÀN TẬP” 27.10.2013
      VŨ DUY THÔNG Bây giờ, xương thịt người ấy đã chìm khuất dưới ba thước đất, hồn vía người ấy đã cô đơn đâu đó cùng bạt ngàn trăng sao nhưng tinh huyết người ấy còn đây, những câu thơ, lời văn gan ruột một đời. Chỉ bằng những gì đã có trong tuyển tập […]
    • TỈNH ĐÔNG NGÀY TÔI VỀ 27.10.2013
      LÊ TUẤN LỘC MƯA TRONG VƯỜN TỰ LỰC VĂN ĐOÀN Mưa như là xưa lắm Vườn Thu càng buồn hơn Ta lặng lẽ trong vườn xưa mưa gõ Buồn tênh, người cũ đã xa rồi Đừng lăn tăn về vườn Thu mưa Mưa như là tiền định Mưa như là số phận Mưa lây rây […]
    • THƠ TRÁC MỘC: TÍM ĐỒNG HOANG GIÓ 27.10.2013
      NGUYỄN TRỌNG TẠO: Trác Mộc tên thật là Võ Thị Như Hải, sinh năm 1980 tại Đà Nẵng, nguyên quán Thừa Thiên Huế. Bút danh Trác Mộc xuất phát từ mệnh “Thạch Lựu Mộc” (cây lựu mọc trên đá) của tuổi Canh Thân kết hợp với chữ Trác là sự kiên nhẫn vượt lên để […]
    • DỌC MIỀN TRUNG (2) 26.10.2013
      ĐÀO THẮNG II. Kéo pháo lên đồi Trúc Lâm Chúng tôi đứng chân tại Hải Lĩnh, Tĩnh Gia để chuẩn bị chiếm lĩnh trận địa trên đồi Trúc Lâm. Các khẩu đội phải làm công sự tương đối chắc chắn, sẵn sàng chiến đấu. Đại đội phó Dương giao cho tổ trinh sát tấm bản đồ […]
  • RSS Blog Quê Choa

    • Chuyện nhỏ tháng tư 25.04.2014
      Dạ NgânTheo Văn Việt  Văn Việt:Lại sắp  đến một ngày tháng 4 mà dưới lớp hào quang một phía của nó, ta vẫn còn nghe tiếng thổn thức trái tim bao nhiêu người mẹ Việt. Đau đớn thay, gần 40 năm trôi qua, câu chuyện nhỏ mà nhà văn Dạ Ngân kể dưới đây vẫn còn là “vấn đề của hôm nay”. 40 năm sau, người “thắng”, kẻ “thua”, người sống, kẻ chết, cả hai đều là con mẹ, […]
    • Chính quyền cưỡng chế, dân Dương Nội khóc than. 25.04.2014
      Mạc LâmTheo RFA  Sáng hôm nay ngày 25 tháng 4 năm 2014 sự cố thủ của người dân Dương Nội trên cánh đồng củ họ đã bị lực lượng chính phủ dẹp tan.Ảnh bên: Ảnh chụp hôm 31 tháng 1, 2013: dân Dương Nội lập bàn thờ và dàn hỏa tự thiêu để chống công an cưỡng chế.Những gia đình cuối cùng của Dương Nội mặc dù kiên trì chống lại việc cưỡng chế khu đất họ đang canh tá […]
    • “Tuyên truyền” và dịch sởi 25.04.2014
      Gs Nguyễn Văn TuấnTheo FB Nguyen Tuan Gs Nguyễn Văn TuấnBáo Đời sống và Pháp luật cho biết hôm qua, ngài thủ tướng đã phê bình lãnh đạo Bộ Y tế về việc kiểm soát và quản lí dịch sởi. Ông nói “Nếu thời gian qua chúng ta làm tốt công tác tuyên truyền thì dịch sởi đâu lớn thế này, và cũng đâu xảy ra mất mát lớn đến thế”. Tôi ngán nhất là hai chữ “tuyên truyền”. […]
    • Bất ngờ xuất hiện tình tiết có lợi cho Dương Chí Dũng 25.04.2014
      Tâm lụaTheo Tuổi trẻ Đó là bản tuyên thệ của ông Goh Hoon Seow, giám đốc điều hành Công ty Addpower Pte Ltd, đại diện công ty trong vụ mua bán ụ nổi 83M. Theo LS Trần Đình Triển, đây là tình tiết có lợi cho Dương Chí Dũng.Trong phiên tòa ngày 22-4, luật sư Trần Đình Triển cho biết ông đã sang tận Singapore để thu thập chứng cứ này.Hồ sơ vụ án, bản án sơ thẩm […]
    • Văn hóa từ chức 25.04.2014
      Nguyễn Hưng QuốcTheo VOA Từ hai năm nay, dư luận dân chúng tại Việt Nam, đặc biệt trên các mạng truyền thông xã hội, chú ý một cách đặc biệt vào Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến. Nhiều người công khai lên tiếng kêu gọi bà từ chức với hai lý do chính: Một, sự bất lực của bà trước những sự thất bại nghiêm trọng của Bộ (ví dụ, việc ngăn chận tham nhũng trong […]
    • Một số lý do tư pháp Việt Nam cần thay đổi 25.04.2014
      Hà Huy SơnTheo BVN  Ở một nền dân chủ, pháp luật được thượng tôn. Ở Việt Nam, pháp luật là sự thể chế hóa cương lĩnh của Đảng cộng sản.1. Từ chối đơn khởi kiệnTrong thực tế tại tòa án các cấp, người khởi kiện các vụ án dân sự, vụ án hành chính nếu vì một lý do chủ quan nào đó thẩm phán có thể viện ra đủ mọi lý do để trả lại đơn khởi kiện. Người khởi kiện khô […]
    • Chuyến đi dữ ít lành nhiều? 25.04.2014
       Việt LongTheo RFA Đích thân cam kếtChiếc Air Forces One hạ cánh tại Tokyo tối thứ tư, đưa Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama đến thủ đô nước Nhật, khởi đầu chuyến công du 7 ngày tại 4 nước Á châu.Buổi tối thứ tư, hai nhà lãnh đạo Nhật-Mỹ dùng bữa tối tại nhà hàng sushi nhỏ bé 24 chỗ ngồi Sukiyabashi Jiro, nhưng nổi tiếng là ngon nhất ở Nhật, và nổi tiếng hơn th […]
    • Dương Chí Dũng và những triệu đôla 24.04.2014
      Nguyễn HùngTheo BBC   Ông Dương Chí Dũng khai đưa hối lộ 1,5 triệu đô laTrong những ngày xét xử phúc thẩm ông Dương Chí Dũng và 'đồng phạm', người ta không thấy tin tức gì về vụ xử khi vào trang nhà của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines).Đây cũng không phải là điều gì khó hiểu khi Vinalines đang muốn quên đi những vụ việc do các lãnh đạo cũ […]
    • Phương thuốc gì cho ngành Y tế Việt Nam? 24.04.2014
      Jonathan LdonTheo blog Xin lỗi ông  Ngành Y tế của Việt Nam đang rơi vào một cuộc tranh cãi lớn trong lúc cả người dân lẫn chính phủ đang đối phó với một sự bùng nổ trong số lượng ca bệnh sởi ở một số vùng, trong đó có TPHCM và Hà Nội.Từ đầu năm, sự bùng nổ này đã trực tiếp hay gían tiếp gây ra cái chết của hơn 111 trẻ em, trong đó ít nhất 25 ca tử vong trực […]
    • “Điều trị ngành y tế phải điều trị cả bộ máy” 24.04.2014
      Gò Cỏ MayTheo Gocomay's blog “Điều trị ngành y tế phải điều trị cả bộ máy”! Đó là phương thuốc cho ngành Y tế Việt Nam của tiến sỹ Jonathan London nhân dịch sởi đang diễn biến phức tạp ở nước ta. Tới nay lan ra tới 61/63 tỉnh thành với hàng ngàn ca nhiễm bệnh, trong đó hơn trăm sinh mạng trẻ nhỏ đã bị cướp đi.Những ngày qua, từng có nhiều khuyến cáo đòi […]
  • Khách trực tuyến

    free counters

CHUYỂN ĐỘNG THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI – ĐƯƠNG ĐẠI


Nhà thơ Anh Chi

Nhà thơ Anh Chi

NTT: Nhà thơ Anh Chi vừa gửi cho NTT bài viết về Thơ với vài dòng giới thiệu: “Bài tiểu luận Chuyển động thơ Việt Nam… của Anh Chi khá dài, gồm 9 phần, viết từ cuối năm 2012. Nay Anh Chi gửi nguyentrongtao.info 4  phần, đã in 4 kỳ trên báo Nhân Dân cuối tuần từ số 13 đến số 16/ 2013. Và, gửi Nguyễn Trọng Tạo nguyên bản bài Đôi điều trao đổi… với Inrasara. Lúc nào in tập Lý luận phê bình có cần cho đời sống không?, Anh Chi sẽ in bản này”. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn.

Chuyển động thơ Việt Nam hiện đại – đương đại

ANH CHI

LTS. Theo dõi sát những chuyển động của văn học Việt Nam nói chung, thi ca nói riêng, nhà thơ Anh Chi vừa hoàn thành vệt bài “Chuyển động thơ Việt Nam hiện đại- đương đại”. Báo Nhân Dân cuối tuần trân trọng giới thiệu loạt bài viết này của ông và hy vọng nhận được sự quan tâm trao đổi của bạn đọc, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học và những người quan tâm.

1. Một số nhà thơ hiện đại giũa và cuối thế kỷ 20

Tập thơ của của Văn Cao gồm những bài viết từ 1942 đến 1987, xuất bản năm 1988, là một đóng góp đáng trân trọng cho việc làm mới ngôn ngữ thơ Việt Nam hiện đại. Có thể nói, ông đã tạo nên một dòng thơ mới lạ, đa cảm, gọn mà ôm chứa nhiều ý nghĩa đời sống: “Có lúc/ một mình một dao giữa rừng đêm không sợ hổ/ Có lúc/ ban ngày nghe lá rụng sao thảng thốt/ Có lúc/ nước mắt không thể chảy ra ngoài được”. Thơ tình của Văn Cao cũng chứa đựng thật lắm lẽ đời: “Những ngày đau khổ ấy/ Khuôn mặt em/ Như mảnh trăng những đêm rừng cháy”. Bài thơ viết “những ngày đau khổ ấy” thật đẹp, và cũng cô đơn, nghẹn ngào: “Ôi khuôn mặt sáng trong và bình lặng/ Tôi được đầu tiên và còn lại cuối cùng”. Thơ rất giàu hình ảnh, và có thể nói, ông trình bày đời sống tinh thần của mình bằng bố cục tạo hình: “Tất cả tình yêu khát khao hy vọng/ Bốc lên trong lòng/ Rơi xuống những giọt nước mắt”. Và Văn Cao vẽ bằng thơ: “Trời xanh/ rơi/ vài giọt Tháp Chàm. Qua rất ít ngôn từ, người đọc cảm nhận ở thơ ông rất nhiều. Phẩm chất hàm súc trí tuệ thơ thật đặc biệt, mà hồn thơ ông là hồn Việt Nam truyền thống: “Dĩ vãng giữ trong tôi như một mùi cỏ/ Thơm ủ trong tóc người yêu”.

Năm 1990 và 1991, Nguyễn Lương Ngọc đã xuất bản hai tập thơ Từ nước Ngày sinh lại, cũng đem đến cho đời sống thơ ca một lối nói mới. Dường như coi cái mới là mục đích, nên thơ Nguyễn Lương Ngọc ít sự đời, nhiều khi cầu kỳ, tối nghĩa. Nhưng đôi khi, hồn thơ anh thật da diết: “Trong mơ đau thắt ngực/ Hình xưa lững thững về/ Tôi xanh da trời/ Em tôi thì trắng/… Hai anh em hiện hình của nắng/ Và mây lành trời ơi/ Như hồn trong mộng/ Hai anh em trôi/ Móc bay lất phất…”. Ý thơ mang mang, vô định, tình thơ lại phảng phất hồn đồng dao: “Con cắt trắng/ xếp cánh khi gặp con khướu vàng/ Con khướu vàng/ khép mỏ/ khi gặp con hạc đỏ/ Con hạc đỏ/ nức nở/ nhìn/ con hạc trắng/ Hạc trắng! Hạc trắng! Những con đã sinh ra thì đã chết/ Những con chưa chết thì chưa sinh ra”. Đọc Nguyễn Lương Ngọc, chúng tôi thấy anh có gì rất gần với thơ Cố Thành, một nhà thơ trẻ Trung Quốc sống ở Châu Âu cuối thế kỷ 20, được người đời coi là đã tạo nên lối thơ mông lung. Rất tiếc, Nguyễn Lương ngọc qua đời sớm, chưa viết được bao nhiêu.

Năm 1992, Nguyễn Quang Thiều xuất bản Sự mất ngủ của lửa, rồi được Giải thưởng Hội Nhà văn năm 1993. Ngôn ngữ thơ trong Sự mất ngủ của lửa khác hẳn thơ ca đương thời, thí dụ, những câu trong bài Câu hỏi cuối ngày:  “Trong cơn mơ đói và buồn/ Các cô gái đẹp cưỡi xe máy phóng qua/ Như dao sắc phất vào tôi tứa máu/ Tôi nấc lên một câu hỏi như người sặc khói/ Rằng nếu tôi lấy họ/ Tôi sẽ ngủ với họ thế nào”. Song, chúng tôi nghĩ, Nguyễn Quang Thiều viết Sự mất ngủ của lửa, nhiều khi chỉ để làm ra một thứ thơ khác lạ. (Chúng tôi sẽ đề cập tới vấn đề này trong bài sau).

Kế tiếp, năm 1993, Đặng Đình Hưng xuất bản tập Ô mai, và rồi, tập thơ Người đi tìm mặt của Hoàng Hưng in năm 1994, càng khác lạ hơn. Những câu của Đặng Đình Hưng: “…thể nghiệm cô đơn, thể nghiệm đâu đâu, cơn thể nghiệm ân hận, thể nghiệm trong hầm và bùn, thể nghiệm cuối cùng, thể nghiệm thèm…”; và những câu của Hoàng Hưng: “Bão loạn. Lốc dù. Xanh mí. Cốc ré. Váy hè. Tiện nghi lạc-xon. Chất chồng trô trố. Môi ngang. Vô hồn. Khoảnh khắc. Mi-ni mông lông. Cởi quần, chửi thề. Con gà quay con gà quay”… Với kinh nghiệm văn học của mình, chúng tôi nghĩ, những câu ấy không có họ hàng, dây mơ rễ má gì với thơ ca Việt Nam ta. Tuy nhiên, chúng tôi rất trân trọng cách nhìn nhận của tài năng lớn Văn Cao: “Người đời yêu những con người cố mở đường mà thất bại, yêu những con người thất bại mà dám mở đường. Bởi vì những người đó đã nghĩ đến sự tiến bộ của nghệ thuật!

Mãi đến năm 1994, Lê Đạt mới đem in tập Bóng chữ, gồm những bài thơ viết suốt gần 40 năm. Có thể thấy, Lê Đạt là thi sĩ rất kiên gan, gần bốn chục năm trời cứ dấn bước trên con đường săn tìm một thi pháp mới. Và, phương pháp săn tìm của ông là muốn loại nghĩa ra khỏi chữ. Do vậy, thơ nhiều chữ quá, tiêu biểu là bài thơ dài Ông phó cả ngựa, những chữ rất tối nghĩa và như cái xác không hồn: “Lũ vật lớn bốc/ Một đàn lốc nhốc/ Guốc khua lốc cốc/ Sớm bốn chân thò mộc/ Lộc ngộc/ Ngựa quần cộc”. Ấy là thi sĩ muốn dùng tiếng vó ngựa diễn tả ngựa gỗ do bác phó mộc làm nên, để làm mới lạ thơ. Nhưng, câu chữ thi sĩ tạo nên quá kỳ khu. Có khi kỳ khu đến kỳ cục, khi thi sĩ muốn thơ mình “mới lạ” nên đã viết những bài thơ với những câu đọc xuôi cũng thành thơ Lê Đạt, đọc ngược cũng thành thơ Lê Đạt, đơn cử: “Nó anh em gì chó đăm chiêu Kim Tự Tháp”, và đọc ngược, có vẻ còn xuôi hơn: “Kim Tự Tháp đăm chiêu chó gì anh em nó”… Rất tôn sùng G. A-pô-li-ne (Guillaume Apollinaire), bậc thầy lối thơ siêu thực Pháp, song Lê Đạt nghĩ về chữ là chủ yếu, nên ít cảm. Nhưng, thơ ông trở nên đáng trân trọng khi được xúc cảm dẫn dắt: “Mẹ già anh ngơ ngác/ Lưng còng đau gậy tre”, (bài Gốc khế); “Chiều ngậm mãi một nỗi chim rời tổ” (bài Anh ở lại). Cuối đời, thi sĩ viết bài thơ mới lạ, và dễ vào lòng người đọc: “Anh đến mùa thu nhà em/ Nắng cúc lăm răm vũng nhỏ…/ Nông nỗi heo may từ đó/ Mưa đêm tuổi nổi ao đầy/ Đồi cốm đường thon ngõ nhỏ…/ Tóc hong mùi ca dao/ Thu rất em/ Và xanh rất cao”. Thơ ấy, do xúc cảm đưa lối cho thi sĩ sáng tạo nên.

Về Kinh Bắc xuất bản năm 1994, Hoàng Cầm viết trong hai năm, 1959 và 1960. Nếu nhìn giai đoạn từ năm 1955 trở đi, các nhà thơ ta hầu như thiên hẳn về thứ thơ đơn sơ, hợp với đề tài công nông binh, mà nhà Thơ mới tiêu biểu Xuân Diệu luôn luôn cổ võ “chân chân chân, thật thật thật”, thì mới thấy ngôn ngữ thơ trong Về Kinh Bắc là hết sức mới: “Chuông chiều cởi yếm/ Chuông sớm đội khăn/ Câu kinh tê tê mười ngón tay măng…/ Gió vào trăm cửa/ Gió ra hồng da trinh nữ” (bài Đêm thủy); Em cười như lá mỏng/ Khép cửa vào chiêm bao…/ Năm năm bay ngang đầu” (bài Anh đứng đây là đâu). Bài Lá diêu bông danh tiếng, rất khó bình giải về cậu bé mười hai tuổi có mối tình với Chị tuổi đôi mươi, nhưng nhiều thế hệ người đọc đã yêu thích bài thơ, bởi khi đọc nó họ bị cuốn theo xúc cảm của tác giả mà nhập vào thiên tình sử lạ lùng ấy: “Từ thuở ấy/ Em cầm chiếc lá/ đi đầu non cuối bể/ Gió quê vi vút gọi/ Diêu bông hời…/ ới Diêu bông!” Phải là một thi tài thực sự mới viết được thơ siêu thực hay như vậy!… Có thể nói, chính do đòi hỏi nội tại trong hồn vía một thi sĩ là phải viết mới hơn những thơ đã có, nên Hoàng Cầm đã sáng tạo nên Về Kinh Bắc suốt thời gian sống trong nhiều éo le lận đận!

Xem đêm của Phùng Cung, xuất bản năm 1995, là tập thơ 200 bài ông viết từ ngày còn trẻ, đến 1995, khi đã 65 tuổi mới đem xuất bản, được dư luận chú ý nhiều về ngôn ngữ và hình ảnh thơ rất mới, (bài Đò khuya): “Trăng ngả màu hoa lý/ Tiếng gọi đò/ Căng chỉ qua sông”; (bài Bèo): “Lênh đênh muôn dặm/ nước non/ Lạc vào ao cạn/ Vẫn còn lênh đênh; (bài Mồ hôi xương): “Em vất vả/ tối ngày tất tả /Lưng áo em/ ngoang vôi trắng xóa/ Cái trắng này/ vắt tận trong xương”; (bài Nghe đêm): “Trong gối vọng tiếng ru/ Lắng tai mới rõ/ Tiếng tóc mình chuyển bạc”… Nhà thơ Quang Huy nhận xét rất sâu: “Phùng Cung xứng đáng là một trong những bậc thầy về nghệ thuật ngôn từ”. Về màu nắng, Phùng Cung viết: nắng phơi rơm, nắng bổ cau, lại cả nắng- Âu- Cơ…; về màu trời, ông thấy: xanh rau khúc, xanh cánh chấu, và còn Khát muốn chết một mảnh trời da bát; thi sĩ này nghe được tiếng tù và đầy hồn vía rúc lên đâu đó: Tiếng tù và bết gió…Có thể nói, Phùng Cung đã tạo nên một ngôn ngữ thơ mới, tinh lọc và đẹp bằng ngót cả đời người chìm nổi cùng nỗi lòng thật nhiều quặn thắt!

Những năm từ 1988 đến 1995 rất cởi mở trong việc xuất bản sách, ai có vài chục bài thơ đều dễ dàng in thành một tập thơ. Những năm tiếp theo còn xuất hiện thêm không ít các nhà thơ dấn bước vào con đường săn tìm cái mới cho thơ. Có người được dư luận chú ý ít nhiều, có người còn chưa được nhiều người đọc văn học biết đến mấy. Trước thực tế sáng tác và xuất bản thơ như vậy, một số nhà thơ và người quan tâm dường như đã cho rằng, thập kỷ cuối của thế kỷ 20, các nhà thơ đang làm cho thơ Việt Nam mới hẳn lên. Nhận xét trên có thỏa đáng không? Xin được đề cập vấn đề này trong những bài viết sau.

2. Quan trọng nhất là xúc cảm và tâm hồn nhà thơ

Trước thực tế sáng tác và xuất bản thơ như đã trình bày ở trên, một số nhà thơ và người quan tâm dường như đã cho rằng, cuối thế kỷ 20, có những nhà thơ đang làm cho thơ Việt Nam mới hẳn lên, thậm chí có người còn nghĩ, đã xuất hiện một hiện tượng “đổi mới thơ đương đại”! Nhận định đó có thỏa đáng?

Phải chăng, sau khi thấy Hội Nhà văn Việt Nam trao Giải thưởng thơ cho tập Sự mất ngủ của lửa của Nguyễn Quang Thiều như là tôn vinh sự thành công “đổi mới thơ đương đại”, một số người đã vội vàng nhận định như vậy?

Tiếp nữa, Nhà xuất bản Hội Nhà văn xuất bản tập thơ Ô mai của Đặng Đình Hưng với lời tựa: “Gọi đây là một tác phẩm thơ thì nó là thứ thơ không chút bận tâm đến những quy ước có sẵn về thơ. Và quả thật nó là thơ đến tận cùng, ở một ngôn ngữ đầy nhạc tính bên trong, nén chặt và âm vang, gợi cảm và gợi tưởng, ở chất trữ tình trí tuệ, bông đùa rớm máu. Nó là thơ của công phu “làm tiếng Việt” thứ tiếng Việt – Đặng Đình Hưng, quanh co và nhảy vọt, chắc nịch và lan man”. Đánh giá của Nhà xuất bản Hội Nhà văn như thế, chúng tôi nghĩ, Ô mai phải là một tác phẩm của một thiên tài “không chút bận tâm đến những quy ước có sẵn về thơ”. Và rồi, thực tế cho thấy, cuộc sống không chấp nhận được thứ thơ kiểu Ô mai, đó chỉ là những đoạn văn độc thoại của một người bế tắc đến mụ mẫm: “hỏi: thể nghiệm cô đơn làm gì? Chắc ông buồn lắm? đáp: cô đơn mà là buồn? Thú vị đấy. Cô đơn, tôi về tôi, ông về ông. Tiện! Cô đơn mức độ nào thì tốt? – Cô đơn cứ phải toàn phần mới sinh năng lượng. Năng lượng 1! Từ 1 mà đi. Hỏi: thể nghiệm đậm nhạt là thế nào? Nhạt có việc gì không? – đáp: ba loại nhạt: nhạt 1, nhạt 2, nhạt 3. Nhạt 3 thì cực độc- đây ông xem fích đánh số – nhạt 3 jả - thông dụng gọi là fô…”.

Còn tập Người đi tìm mặt của Hoàng Hưng nữa, cũng không thể vào người đọc với kiểu thơ “mới” đến tắc tị thế này: “Bão loạn. Mùa vàng. Te tua. Nhừ giấc/ Bão loạn. Rùng rùng. Sặc nước. Giạt tóc. Liên lục địa sầm. Tìm, chết, đi/ Bão loạn. Dứt tung tay. Óc lói. Lơ láo tù về lạc thế kỷ. Sương đầm đẫm vóc miên mai”…

Tập thơ Sự mất ngủ của lửa, đã qua 20 năm vẫn chưa vào được người đọc, dù được Hội Nhà văn trao giải thưởng. Những tập thơ sau này của anh, cùng một cách viết, cũng chưa được bạn đọc ưa chuộng. Và gần đây, 28- 6- 2012, Viện Văn học tổ chức hội thảo “Thơ Nguyễn Quang Thiều trong sự đổi mới thơ Việt Nam đương đại”, với khá nhiều bài tham luận cổ võ, ca ngợi. Nhà thơ Mai Văn Phấn viết: “Hiện thực trong thơ Nguyễn Quang Thiều thường được tái hiện như giấc mơ của người mệt mỏi, kiệt sức vì quá tải trong những cơn dư chấn; là giấc mơ của người bệnh vừa thoát khỏi cơn tai biến hiểm nghèo, hoặc như người vừa chợp mắt đã nhìn thấy những trải nghiệm trong đời thực nhưng được phóng chiếu theo những cách thức khác lạ, có thể cảm nhận được cả hơi thở nóng bỏng, sự khắc nghiệt đến kinh hoàng của đời sống trên da thịt”. Nguyễn Quang Thiều bị quá tải trong những cơn dư chấn (những chấn động sau động đất?), là người bệnh vừa thoát khỏi cơn tai biến (tim mạch?) hiểm nghèo, rồi khi làm thơ thì phóng chiếu theo những cách thức khác lạ… Cổ võ Nguyễn Quang Thiều qua một câu văn dài dằng dặc, rắc rối và khó hiểu thế, liệu có làm cho người đọc thấy từ thơ Nguyễn Quang Thiều một bài học nhân sinh sâu sắc và khiến người đọc rung cảm được không?

Thưa nhà thơ Mai Văn Phấn, những câu “Nơi bầu vú ăn vào đá sỏi/ Cứ nâu dần sau mỗi tiếng u u” là hiện thực tái hiện từ giấc mơ của người mệt mỏi, kiệt sức vì quá tải trong cơn dư chấn nào? Còn khổ thơ “Và ta chạm lời nguyền vĩ đại/ Man rợ ngân lên từ phía tối mặt trời” (Châu thổ, trang 52), là giấc mơ của người bệnh vừa thoát khỏi cơn tai biến hiểm nghèo nào?..

Một bản tham luận nữa, viết rất công phu với rất nhiều từ, lý luận có vẻ cao sang, của nhà văn Hồ Thế Hà, sau vài nghìn từ cổ võ Nguyễn Quang Thiều, đi đến kết luận: “…sẽ có những tiểu luận, những công trình dài hơi khác đề cập mới mong giải mã hết giá trị những ẩn ngữ, ẩn hình và ẩn tứ của thơ anh”. Vậy thưa nhà văn Hồ Thế Hà, khổ thơ sau đây giải mã thế nào cho người đọc hiểu ý nghĩa của nó: “Mưa vẫn xối như máu không sao cầm được. Nước đã dâng lên ngập đôi giầy của cô. Cô vẫn đứng lặng im như không có ai đứng đó. Hơi nước từ người cô bốc lên ngùn ngụt. Cô là một đám cháy trong mưa. Cô đứng đó, cây khô đứng đó. Một sự sống lặng câm dưới những đám mây mang theo cái chết, bên cạnh một cái chết thét gào đòi được phục sinh”? (Châu thổ, trang 244). Ở xứ sở nào mà mưa xối như máu? Người đàn bà dân tộc nào mà là một đám cháy trong mưa, vừa là đám cháy vừa như cây khô đứng đó, lại là một sự sống lặng câm dưới những đám mây mang theo cái chết? Chẳng nhẽ đó là làng Chùa, người đàn bà làng Chùa, “mẫu gốc” của thơ Nguyễn Quang Thiều như Hồ Thế Hà nhìn nhận? Riêng chúng tôi thấy, đoạn thơ trên của Nguyễn Quang Thiều dường như là một đoạn dịch từ một tác phẩm văn xuôi thuộc dòng hiện thực huyền ảo Mỹ la tinh… Nhưng, nếu Hồ Thế Hà và các nhà nghiên cứu đồng chí hướng với anh giải mã được thơ Nguyễn Quang Thiều để người đọc hiểu và cảm động, thì, mỗi lần Nguyễn Quang Thiều in thơ sẽ in bộ giải mã ấy kèm theo, để người đọc khỏi phải căng đầu căng óc tìm kiếm những ẩn ngữ, ẩn hình, ẩn tứ, xem nó ở đâu? nó như thế nào?…

Chúng tôi đã nghĩ rằng, Nguyễn Quang Thiều là nhà thơ tiêu biểu của thế hệ sau 1975 được người đời yêu (theo cách nhìn nhận của Văn Cao). Nhưng ở đây, chúng tôi hy vọng ở anh nhiều hơn thế, nên bày tỏ ý kiến thiết thực của mình rằng: Chân lý giản dị lắm, thơ vào được với đời sống, là thơ hay, mà theo chúng tôi thơ Nguyễn Quang Thiều chưa hay. Có câu hỏi treo lơ lửng 20 năm nay rồi, bao giờ thơ anh hay? Khi thơ chưa hay, nếu nhà thơ được cổ võ, đề cao nhiều, hãy tỉnh táo. Minh mẫn nhất là nhìn lại thơ mình, và cố tìm hiểu vì sao nó chưa hay. Được như vậy thì thật đáng mừng!

3. Vai trò và trách nhiệm của nhà lý luận phê bình

Chúng tôi lấy làm lạ, những nhà lý luận phê bình văn học, khi khen ngợi các tác giả đổi mới thơ theo hướng hiện đại chủ nghĩa cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21, thường viết lý luận “mới” một cách khó hiểu.

Chẳng hạn, ngót 20 năm trước, Nguyễn Đỗ viết về Hoàng Hưng, ngay cái tựa đề cũng khó hiểu đến buồn cười: “Nỗi ngứa ngáy tiền kiếp trong một cuộc chuyển giao tài sản hư vô và cuộc truy tìm gương mặt Hoàng Hưng”; và tuyên dương Hoàng Hưng: “Quậy ngôn từ chưa từng có: hà hát, bàng hoàng, khao khao, quậy hình tượng chưa từng thấy: bạn ơi giao hợp nơi đâu…”. Tháng 6 – 2012, Hồ Thế Hà viết về thơ Nguyễn Quang Thiều, ngôn từ mang tính lý luận, nhưng cũng rất khó hiểu, xin trích gọn một câu: “Về thi giới Nguyễn Quang Thiều, đó là sự tích hợp theo kiểu tư duy tương hợp (correspondant) – tương hợp những âm thanh, màu sắc và hình tượng, thông qua thế giới ngôn từ cũng đầy nội lực, biến ảo, lại được thể hiện qua kiểu tư duy phức hợp vừa hiện thực vừa lãng mạn; vừa tượng trưng, siêu thực, vừa hiện đại, một phần hậu hiện đại, duy cảm kết hợp duy lý, càng về sau tăng cường yếu tố tâm linh, tính dục, ảo giác…tạo thành chỉnh thể nghệ thuật đa phân, lạ hóa, khó nắm bắt ý nghĩa ngay lập tức”. Chỉ một câu, thật nhiều chữ, mà chúng tôi không biết Hồ Thế Hà tuyên dương Nguyễn Quang Thiều là nhà thơ tư duy các kiểu (tương hợp, phức hợp), nhưng xếp nhà thơ này thuộc thi phái nào, khi viết: “vừa hiện thực, lãng mạn; vừa tượng trưng, siêu thực, vừa hiện đại, một phần hậu hiện đại”? Qua văn bản mà nhà văn Hồ Thế Hà viết, thì Nguyễn Quang Thiều vừa hiện thực, lãng mạn, tượng trưng, siêu thực, hiện đại, vừa một phần hậu hiện đại. Có lẽ trên thế giới, chưa từng có một thiên tài thi ca nào lại thuộc về nhiều thi phái đến vậy!

Hãy nhìn xa ra ngoài biên giới nước Việt ta một chút, để tìm hiểu những bài học thi ca. Nếu theo giõi tiến trình thơ ca Pháp từ đầu thế kỷ 20 trở đi, sẽ thấy nền thi ca vô cùng phong phú này, cứ mỗi lần gặp một biến cố trong đời sống xã hội, lại xuất hiện một thi phái mới. Sau thi ca Lãng mạn, xuất hiện từ cuối thế kỷ 18; gần một thế kỷ sau lại có chủ nghĩa Tượng trưng; trong chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918), thì xuất hiện chủ nghĩa Siêu thực. Thi sĩ danh tiếng của nước Pháp và thế giới, Pôn Ê-luy-a (Paul Eluard) giữ vai trò rất quan trọng trong thơ Siêu thực Pháp. Ông khai thác mộng tiềm thức để khơi dậy những xúc động độc đáo có sức truyền cảm rất mạnh vào trực giác người đọc. Tập thơ Thủ đô đau khổ của ông xuất bản năm 1926 đã trở thành hiện tượng quan trọng trong đời sống thi ca, không chỉ của riêng nước Pháp, mà cả châu Âu! Bài thơ Những người giống nhau, Pôn Ê-luy-a viết năm 1932, mang một vẻ đẹp long lanh của nước mắt (nhà thơ Bằng Việt dịch): “Anh đổi thay ý định anh rồi/ khi ấy em đi qua phố/ trong cơn lốc của mặt trời/ anh gặp em và anh dừng lại/ Anh trẻ lắm – chắc em còn nhớ mãi”. Mặc dầu ôm những khổ đau, tuyệt vọng, Pôn Ê-luy-a khiến thơ Siêu thực thấm sâu vào lòng người đọc những ngọt ngào kỳ diệu: “Anh đổi thay ý định anh rồi/ miệng em đã thành xa vắng/ Em đang ngủ và anh đành im lặng/ những ngọn lửa kinh hoàng trong đêm của riêng em/ Giấc mộng của riêng em/ cánh đồng sáng trong nước mắt/ đôi ta không cùng buồn khổ như nhau/ Anh quên em từ đấy”. Những xúc cảm dồn nén từ lâu trong tâm khảm, đã bùng nổ, khiến người đọc choáng ngợp. Là Siêu thực, nhưng thơ ấy có một lôgic đẹp lạ lùng: “Anh đổi thay ý định anh rồi/ em không thể ngủ được/ trên những nấc thang biếng lười/ Những nấc thang của hoa và trái/ kéo dài vô tận mãi/ Em lại đi tìm giấc ngủ cho em/ sắc trắng mênh mông, hơi giá đầu tiên/ Em quên anh từ đấy”.

Bài thơ của Ê-luy-a, qua bản dịch xuất thần của Bằng Việt, theo chúng tôi, là một minh chứng lớn rằng, hồn thơ mới là điều quan trọng nhất. Đừng nghĩ về chủ nghĩa Siêu thực theo lý thuyết sáng tác cứng nhắc rằng, “Siêu thực gạt bỏ mọi quy tắc trong ngữ pháp và thi pháp, mọi nguyên tắc logic trong tư duy…” (trích một chút Từ điển văn học- tập 1, Nhà xuất bản Khoa học xã hội). Nghĩ thế, dễ dẫn đến gạt bỏ hồn thơ ra khỏi bài thơ, nên đã có việc Nhà xuất bản Hội nhà văn viết lời tựa ca ngợi thơ Đặng Đình Hưng (như chúng tôi đã dẫn). Từ bài học về thi ca Pháp, chúng tôi thấy, xét về hình thức, các nhà “Thơ mới” như Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử, Huy Cận, Xuân Diệu… đã rất hiểu và trân trọng các thi sĩ Lãng mạn, Tượng trưng, Siêu thực Pháp, và có chịu ảnh hưởng của họ. Nhưng, điều cốt yếu nhất là hồn thơ của các nhà “Thơ mới”. Họ luôn viết với một tâm hồn Việt Nam, cùng với sự hoàn thiện chữ Quốc ngữ đầu thế kỷ, như một phương tiện vô cùng quan trọng, khiến họ đã sáng tạo nên “Thơ mới”, làm vinh hạnh cho văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ 20! Tư duy về văn minh, khoa học mang tầm vóc nhân loại, nhưng ngôn ngữ là của mỗi dân tộc. Nhất là trong lãnh địa thi ca, ngôn ngữ thơ không chứa đựng hồn, vía của đời sống nước Việt, thì có núp bóng bất cứ chủ nghĩa, trường phái nào, nó cũng không cần thiết gì cho đời sống dân tộc ta cả. Sau Tượng trưng, Siêu thực lại xuất hiện nhiều thi phái khác: chủ nghĩa Vị lai, chủ nghĩa Hiện sinh, chủ nghĩa Hiện đại, rồi lại đến Hậu hiện đại nữa. Chúng tôi nghĩ, nếu người viết lý luận, phê bình cứ nêu tên các trường phái thơ thế giới lên, người nghe sẽ rất lạ và thấy có vẻ sang trọng, các nhà thơ yếu hồn vía sẽ dễ bị choáng ngợp, không khéo lại mất hết chút hồn vía ấy, rồi sẽ chỉ làm nên một thứ thơ không vào được đời sống đâu! Vẫn nêu lại bài học từ Pôn Ê-luy-a, trong hai thập kỷ, ông đi qua Tượng trưng, trở thành Siêu thực. Rồi vào ngày 26- 6- 1936, trong cuộc triển lãm Siêu thực tại Luân Đôn, Pôn Ê-luy-a tuyên bố: “Đã đến lúc tất cả các nhà thơ có trách nhiệm khẳng định rằng, cuộc đời mình bắt rễ vào đời sống loài người…”. Nhà thơ vĩ đại này thật hiểu và vô cùng trân trọng cuộc sống với hồn người! Thơ ta, có thêm một bài học nữa khi cuối trào lưu “Thơ mới”, năm 1940, lại xuất hiện nhóm Xuân Thu nhã tập. Tầm mức tư tưởng mỹ học của các thành viên Xuân Thu nhã tập còn hạn chế và điểm tựa xã hội còn chưa có cơ sở nền móng, nên những bài luận, là triết thuyết của họ, vừa có phần rối rắm khó hiểu, vừa có vẻ viển vông. Nhưng, những bài thơ của họ với xu thế tìm tòi hình thức mới cho ngôn ngữ thơ (dù về sau có nhiều người cho là bế tắc, là theo chủ nghĩa Đa đa), cũng có sức cuốn hút lạ lùng, nhất là trường hợp bài thơ Màu thời gian của Đoàn Phú Tứ. Đã có hơn 70 năm để nhìn nhận lại, những yếu tố mới lạ về hình thức của Xuân Thu nhã tập đã phôi pha cả, vẫn còn Màu thời gian, một bài thơ Việt Nam hiện đại bất hủ, bởi trong nó chất chứa cảm xúc của một thi nhân Việt Nam đích thực!

Trên Tạp chí Thơ số 5- 2012 , trang 23 và 24, bài Một nền thơ đang chuyển, có nhận định: “Thơ mới phủ nhận triệt để thơ cũ, tạo ra một sự đứt gãy hoàn toàn với thơ truyền thống, làm xuất hiện một nền thơ tinh khôi, chưa từng có”. Chúng tôi muốn nêu ý kiến rằng, “Thơ mới phủ nhận triệt để thơ cũ”, phủ nhận cả ca dao nữa chứ? Ca dao ta, như siêu thực đấy mà hay như hát: “Anh về mua lụa bọc trời/ mua thuyền chở núi em thời theo ngay”; cả ca dao Vân Kiều, đến thế kỷ 21 rồi mà vẫn hay, vẫn hiện đại: “Nếu em hóa ra đá, tôi đập đá mang về/ Nếu em hóa ra đất, tôi quyết mang về một nắm”, cũng phủ nhận?; và phủ nhận thơ dân gian H’Mông không, khi nó siêu đến thế này mà vẫn không làm mất thực đời: “Và đêm nay hồn anh về ngủ ở thắt lưng em”? Thơ mới triệt để phủ nhận Phạm Đình Hổ ư? Lòng đầy tâm sự nhân tình, đầu thế kỷ 19 danh sĩ Phạm Đình Hổ ôm gối nghe mưa lạnh ngoài thềm, viết “Ngoài thềm mưa tí tách/ Tàn mộng dạ bâng khuâng/ Soi gương tóc đã bạc” (Mai Hải dịch thơ). Hơn trăm năm sau thi sĩ Huy Cận viết Buồn đêm mưa: “Tai nương nước giọt mái nhà/ Nghe trời nằng nặng, nghe ta buồn buồn” để phủ nhân tiền nhân ư, mà phủ nhận được không? Phủ nhận cả thơ Cao Bá Quát (mà Xuân Diệu dịch): “Kìa bao kẻ xương đồng da sắt/ Tóc đang xanh tơ thoắt như tuyết/ Bụi xe vó ngựa hao mòn đời/ Rút hết ruột gan, còn máu huyết”? Thơ mới triệt để phủ nhận Tản Đà nữa ư, vì Tản Đà sinh năm 1889 và viết từ năm 1912, trước Thơ mới hai mươi năm mà? – Câu hỏi này chúng tôi xin nêu nhận định của thi sĩ Thơ mới Xuân Diệu luôn: “Tản Đà là người thi sĩ đầu tiên mở đầu cho thơ Việt Nam hiện đại”… Nhân bàn về chuyển động thơ Việt Nam hiện đại- đương đại, đọc nhận định của Tạp chí Thơ số 5, chúng tôi thấy ngạc nhiên, sao cứ nghĩ thơ thời sau triệt để phủ nhận thơ thời trước thế? Có phủ nhận được hồn Nguyễn Du quặn thắt khi mô tả Kiều đánh đàn “Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay”? Thơ nào hay mà chả mang hồn dân tộc. Vậy hồn dân tộc ta thời đại sau phủ nhận hồn dân tộc ta thời xưa, được không?!

4. Vận động của thơ kháng chiến chống Pháp

Có thể khẳng định rằng, thơ kháng chiến chống Pháp đã đạt được thành tựu chủ đạo ngay những năm đầu dân tộc ta bước vào cuộc chiến tranh giữ nước thần thánh. Đạt tới thành tựu cỡ như vậy, vì trào lưu thơ này có những điều kiện tiên quyết.

Trước hết, chúng tôi thấy không tán thành được với nhận định tiếp nữa của Tạp chí Thơ số 5 – 2012: “Đến lượt nó, Thơ kháng chiến chống Pháp lại phủ nhận quyết liệt Thơ mới…”. Thứ nhất, Thơ mới là thành tựu chứa đựng hồn vía dân tộc Việt ta, mà Thơ kháng chiến chống Pháp chắc chắn cũng mang nặng tấm lòng người Việt Nam. Cho rằng, hồn dân tộc những năm sau phủ nhận quyết liệt hồn dân tộc đời trước, là một nhận định cực đoan, không khoa học. Thứ nữa, Chế Lan Viên, Yến Lan, Huy Cận, Xuân Diệu, Tế Hanh, Anh Thơ có đi vào kháng chiến chứ? Họ có phủ nhận Điêu tàn, Bến My Lăng, Lửa thiêng, Thơ thơ, Hoa niên, Bức tranh quê…không? Và nữa, Trần Mai Ninh thực chất là viết từ thời Thơ mới, Tự lực văn đoàn năm 1939 có trao giải thưởng cho tác phẩm Rạng đông của ông (báo Ngày nay số 208 đăng tin). Còn bài thơ Từ biệt, ông viết năm 1939, tặng các chiến sĩ trong đội quân quốc tế, thật dữ dội, thật lay động: “Chỉ một mình mạnh vươn trên bể máu…/ Quân quốc tế hát bài ca với lệ/ Đã ngoảnh nhìn lần cuối Tây Ban Nha”, sau này, vào cuộc kháng chiến khốc liệt, sáng tạo thơ đầy đặn hơn, nhưng Trần Mai Ninh có phủ nhận quyết liệt những gì mình đã viết không? Cả trường hợp Quang Dũng nữa, đăng thơ từ năm 1937, sau này vào kháng chiến chống Pháp, tác giả hai bài thơ nổi tiếng Tây tiếnMắt người Sơn Tây, có phủ nhận quyết liệt bài Chiêu Quân viết hơn mười năm trước với câu chữ đa cảm thế này: “Tỳ bà lanh lảnh buốt cung thương…/ Lã chã trời Phiên mưa tuyết xuống/ Chiêu Quân sang Hồ, xừ hồ xang? Chúng tôi nghĩ, những câu hay để đời của Quang Dũng trong bài Mắt người Sơn Tây: “Đôi mắt người Sơn Tây/ U ẩn chiều lưu lạc/ Buồn viễn xứ khôn khuây”, cũng vẫn là sự tiếp tiến của tâm hồn ông khi viết Chiêu Quân thôi… Sao lại thích quyết liệt phủ nhận thế nhỉ! Xin nêu một gợi ý rất đáng lưu tâm: Lê Tràng Kiều, nhà lý luận phê bình hàng đầu thời Thơ mới, ngay từ tháng 4 – 1936, đã viết trên Hà Nội báo: “Thời gian đã định đoạt cái giá trị của Thơ mới…Từ bây giờ lịch sử chỉ còn ghi lại những áng thơ hay mà thôi, không còn chia ra mới, cũ nữa”. Chúng tôi nghĩ, Lê Tràng Kiều đã thật sâu xa khi nhìn nhận thơ dân tộc toàn vẹn trong một khối thống nhất, phát triển cũng để đi tới một chỉnh thể luôn đẹp đẽ hơn, của văn hóa Việt, của tâm hồn Việt Nam ta.

Lúc viết Đèo Cả, Hữu Loan chưa biết bài thơ đầu tay đó của ông lại là bài thơ mở đầu cho Thơ kháng chiến chống Pháp. Ngôn ngữ thơ ông tự do, leo thang thoải mái, nói tới sự gian lao, nói tới máu lửa, rất thực và hào hùng, cao cả: “Rau khe/ cơm vắt/ áo phai màu sa trường…/ Gian nguy/ lòng không nhạt/ căm thù trăm năm xa/ máu thiêng sôi dào dạt/ tự nguồn thiêng ông cha”. Rồi ít lâu sau, Trần Mai Ninh viết Nhớ máu với giọng thơ ngùn ngụt máu lửa, và bài Tình sông núi, xúc cảm thơ to rộng, kỳ vĩ, nhưng rất giàu mỹ cảm. Nói chính xác thì, khi Hữu Loan viết Đèo Cả, Trần Mai Ninh viết Nhớ máu Tình sông núi, Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa còn chưa phát lệnh kêu gọi Toàn quốc kháng chiến. Trên thực tế, hai nhà thơ này đã bước vào cuộc kháng chiến với một tâm hồn hùng tráng, và ba bài thơ của hai ông là những bài thơ chiến đấu sớm nhất của nước Việt Nam dân chủ, độc lập. Có thể nói, đó là lịch sử tạo nên nhà thơ và thơ ca của mình! Lúc này, Nguyễn Đình Thi còn chưa in những bài thơ tự do không vần; còn thêm một thời gian nữa mới có Nhớ của Hồng Nguyên, Tây tiếnMắt người Sơn Tây của Quang Dũng, rồi Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm…

Điểm lại như thế, thấy ngay rằng, Thơ kháng chiến chống Pháp đã đạt được thành tựu chủ đạo ngay những năm đầu dân tộc ta bước vào cuộc chiến tranh giữ nước thần thánh. Đạt tới thành tựu cỡ như vậy, trào lưu thơ này phải có hai điều kiện tiên quyết. Một là, hồn thiêng dân tộc bùng phát cao ngất trong tâm hồn thi sĩ. Điều kiện này, chính cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 rung trời chuyển đất cùng sứ mệnh phải giữ lấy đất nước độc lập mà dân tộc mới giành được, đã đem đến cho toàn dân trong đó có các nhà thơ chiến sĩ. Hai là, phương pháp nghệ thuật mới nhất của thơ Việt. Điều kiện này, họ được Thơ mới tạo tiền đề cho.

Như đã nói ở trên, Trần Mai Ninh và Quang Dũng là hai tác giả xuất hiện từ thời kỳ Thơ mới, chắc chắn đã thấm vào họ ngôn ngữ Thơ mới. Nếu Siêu thực được các thi sĩ Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử, Bích Khê tiếp thu một cách tài giỏi, sau tạo nên thơ kinh dị, thơ điên, thơ huyền diệu, thì nó cũng được Trần Mai Ninh tiếp nhận rất chọn lọc về văn hóa để viết: “Ơ, những người/ Đen như mực, đặc thành keo/ Tròn một củ/ Hay những người gầy sắt lại/ Mặt rẹt một đường gươm…”. Còn Hữu Loan, trước năm 1940, dù chưa đăng bài thơ nào, nhưng là một nhà giáo dạy văn, chắc không thể không là người yêu Thơ mới. Hoàng Cầm bắt đầu sáng tác từ 1941, sau này ông vẫn thường tâm sự: “Thời ấy, ai viết lách một chút đều yêu Thơ mới cả”. Năm 1941 Nguyễn Đình Thi đã viết một số bài giới thiệu về triết học phương Tây đương thời, và thực sự quan tâm đến văn chương, nên đã thấm vào ông những cái đẹp văn hóa của chủ nghĩa Tượng trưng, Siêu thực cùng Thơ mới. Và cả Tố Hữu, đại biểu quan trọng nhất của Thơ cách mạng và kháng chiên chống Pháp, cũng là một thi sĩ sáng tác từ trước năm 1939, chả nhẽ ngôn ngữ Thơ mới đẹp đẽ không được ông tiếp thu, một cách có chọn lọc?…

Hiện tượng Tố Hữu, đặc sắc nhất khi sáng tác thơ theo các chủ đề, đề tài. Về phương diện đó, không nhà thơ cách mạng và kháng chiến nào sánh được với ông. Thành công đỉnh cao của Tố Hữu thể hiện qua các bài thơ đề tài, chủ đề lớn của đất nước, như Sáng tháng Năm, Hoan hô chiến sĩ Điện Biên, Ta đi tới, Việt Bắc…Sau Hội thảo lớn về thơ tại Việt Bắc, nhất là sau năm 1954, Tố Hữu là ngọn cờ đầu của thơ Việt Nam. Các nhà thơ đi theo hướng của ông, thành dòng chảy chính thống. Thi sĩ lãng mạn Xuân Diệu tự coi mình là một kép xẩm, say mê cổ võ cho thơ “chân chân chân, thật thật thật”. (Còn nữa).

Nguồn: Nhân Dân cuối tuần từ số 13 đến số 16, năm 2013

About these ads

2 phản hồi

  1. Mớiđọc qua thấy đây là bài viết đỡ tán nhất trong những bài phê bình tho hiện nay. Nhưng cũng chỉ hiểu bề ngoài của thơ chứ chưa đi sâu, cắt nghĩa hiện trạng thơ hiện nay và trước đây.

  2. Bài viết có nhan đề “Chuyển động của thơ việt nam hiện đại – đương đại” nhưng tôi không thấy đuộc sự chuyển động ấy một cách có hệ thống trong bài viết. Bài viết hầu như là sự liệt kê một số tập thơ đã đuộc xuất bản gần đây mà không chỉ ra đuộc sự liên hệ giữa chúng với nhau. Xin gửi vào đây một bài viết của tôi cũng về vấn đề này để các bạn tranh luận. Bài viết đã từ rất lâu (Từ khi thơ hậu hiện đại mới manh nha hình thành) Khiaays tôi chưa có nhiều tư liệu về thơ hậu hiện đại như bây giờ. Định viết lại phần cuối nhưng không có thời gian. Xin mọi người lượng thứ

    Mấy lời dẫn
    Vừa qua bạn Kẻ Ngu có gửi cho tôi mấy bức thư. Được sự đồng ý của Kẻ Ngu ,tôi xin đăng toàn văn ba bức thư mà bạn kẻ ngu đã gửi cho tôi

    Chào Anh Nguyễn Thế Duyên.

    Anh cùng gia đình vẫn khoẻ à?.

    Gần đến Tết, anh và gia đình có chuẩn bị ăn Tết chưa ?.

    KeNgu muốn hỏi thăm anh chuyện này, anh từng đọc cổ thi và thơ hiện đại, thì theo anh thấy dòng thơ nào mới nhất hiện nay?. Và người làm thơ có nên tìm hướng khác để thóat ra khỏi cái khuôn mẫu xưa nay không à?.

    Mến chúc anh cùng gia đình năm mới nhiều niềm vui, mọi điều tốt đẹp luôn đến với đời sống.

    Chào Anh Nguyễn Thế Duyên.

    Cảm ơn anh đã gửi email hồi âm và có những lời chia xẻ rất đáng chú ý. Để hôm nào KeNgu hỏi Ban Điều Hành xem họ có cho phép mở một đề bài mới để anh em cùng nhau trao đổi quan điểm không.

    Lý do KeNgu hỏi ý kiến anh là vì gần đây KeNgu đọc báo chí cũng như đọc một số bài văn của người Việt, thấy họ hô hào cho rằng văn thơ cần phải Nổi Lọan. Nhưng càng đọc, càng thấy lọai thơ văn Nổi Lọan không có gì mới lạ, mà ngược lại thấy khá nhiều từ ngữ tục tỉu xuất hiện trong lọai thơ văn mới hiện nay.

    Đôi lời trao đổi cùng anh NTD, chúc anh cùng gia đình an lành.

    _____________________________

    Chào Anh.

    Nếu được và anh có thời gian để chia xẻ với mọi người, thì anh cứ tự nhiên cắt dẫn những gì KeNgu đã trao đổi với anh trong PM.

    Riêng KeNgu cũng trăn trở giống anh, nhưng lâu nay chưa có dịp lên tiếng.

    Tuy nói làm văn thơ là để giải trí, giết thời gian, tìm cái gì đó để cho tâm hồn nương tựa. Nhưng cũng phải đặt vấn đề văn hóa của dân tộc mình lên trên tất cả thì mới thấy được sự cao đẹp. Còn nếu như chỉ quanh quẩn trong chuyện nhục phiền cá nhân thì không bổ túc được gì cho nền văn học Việt nam.

    Đôi lời gửi đến anh Nguyễn Thế Duyên. Chúc anh cùng gia đình an lành.

    Vấn đề bạn kẻ ngu đặt ra là một vấn đề nghiêm túc mà mọi người chúng ta đều quan tâm vì vậy mới có bài viết này .Tôi mong những ai quan tâm đến vấn đề nay cùng vào đây chúng ta cùng trao đổi

    Bàn về sự nổi loạn trong thơ đương đại

    Trong nền văn học viết được chia thành hai mảng rõ rệt . Đó là thơ và văn xuôi. Trong hai mảng đó, thơ luôn được đánh giá là mảng quan trọng nhất, khó nhất. Được ví như nữ hoàng của văn học viết. Tại sao vậy? Vì thơ không nhằm mô tả những sự việc đang xảy ra mà nhiệm vụ của thơ nhằm tìm kiếm, phát hiện những điều nằm ở bên trong những sự việc đang xảy ra đó. Khi Nguyễn Bính viết

    Ai làm gió cả đắt cau
    Nửa đêm sương muối để trầu đổ non

    Thì không phải ông nói đến cái rụng , rơi của quả cau hay lá trầu mà nằm bên trong nó là sự lo lắng của cô thôn nữ cho tình yêu của mình và còn sâu hơn thế ông muốn nói đến cái mãnh liệt trong tình yêu của cô gái. Tình yêu ấy mạnh đến mức cô gái luôn cảm thấy tình yêu của mình mong manh quá. Cô luôn lo sợ rằng bất cứ cái gì cũng có thể làm đổ vỡ đi mối tình của mình. Từ một cơn gió mạnh làm rụng cau đến một trận sương muối làm lá trầu bị úa vàng. Hay khi bà Huyện Thanh quan viết

    Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo
    Đền cũ lâu đài bóng tịch dương

    Thì bà cũng không nhằm tả sự hoang tàn của mảnh đất Thăng Long đô hội trù phú một thời mà cái điều bà muốn nói đó là sự luyến tiếc, hoài nhớ. Một nỗi lòng hoài cổ chua sót, bùi ngùi của mình
    Cái cốt lõi của sự thay đổi trong thơ không nằm ở trong hình thức thể hiện của bài thơ, lục bát,thơ tự do, hay một hình thức viết nào đó mà nó nằm trong sự thay đổi trong cảm nhận của chúng ta về cuộc sống. Sự cảm nhận ấy thay đổi thơ tức khắc thay đổi theo. Hình thức thể hiện chỉ là cái áo hay một lớp son phấn . Nó có thể làm cho cô gái đẹp lên chút ít,nhưng cái áo hay son phấn không thể làm cho một cô gái từ xấu xí trở thành hoa hậu. Thơ cũng vậy. Hình thức thể hiện chỉ giúp cho người đọc cảm thấy là lạ chứ không làm cho người đọc cảm thấy hay được. Chúng ta lấy một bài thơ sau làm ví dụ
    Rao bài thơ hay nhất

    tôi đi
    đi bán chính mình
    trái tim chết lặng
    kẻ khinh người lờ
    cứ bước như một
    thằng khờ
    mồm rao bán nỗi
    bơ vơ
    cho người
    Thực chất đây là một bài thơ lục bát.nhưng được trình bầy với một hình thức khác mà thôiCòn cái cốt lõi là sự cảm nhận cuộc sống vẫn không có gì thay đổi nên bài thơ cũng không thay đổi. Nhưng bài này thì khác

    tâng lặng

    bắt chước cậu bé
    tâng cầu trên ngõ hẽm
    tôi
    tâng lặng vào đêm
    gió luồn mình vào môi
    răng rít lên
    giận dỗi
    tôi luồn tình vào
    đơn côi
    đang bị giam
    bằng vô cảm chính tôi
    đá thật mạnh
    lực trôi vào lặng
    hút và hụt
    cậu bé
    ngừng
    tâng cầu trên ngõ hẻm
    tôi
    ngừng
    mà lặng vẫn vào đêm

    Tác giả: Phan Đức Dũng

    Bài này không những hình thức của bài thơ thay đổi mà cách cảm nhận cuộc sống của tác giả cũng thay đổi. Bài thơ này thực sự là có một sự “Nổi loạn” Hãy khoan nói đến việc hay hay không hay của bài thơ này. Ở đây ,tôi chỉ muốn nói đến sự thay đổi thực sự trong thơ
    Thực ra thơ luôn có sự thay đổi nhưng có những thời điểm sự thay đổi đó trở thành một cao trào. Theo tôi, thi ca việt nam ít nhất đã có hai lần lột xác và hiện nay đang manh nha một lần lột xác thứ ba. Chúng ta cần đặt ra hai câu hỏi

    Thứ nhất :Cái gì đã làm cho thi ca việt nam lột xác

    Thứ hai :Lần lột xác này sẽ dẫn thi ca việt nam đi theo hướng nào?

    Lần lột xác đầu tiên của thơ việt nam chính là phong trào thơ mới (1930-1945) như chúng ta đã biết,phong trào thơ mới đã để lại những nhà thơ tiêu biểu nhất việt nam như Xuân diệu, chế lan viên, Huy cận v…v…
    Trước năm 1930 nước ta chỉ là một nước nông nghiệp thuần túy. Có thể nói một trăm phần trăm là nông dân với nền văn hóa chủ yếu là văn hóa làng xã , chỉ trừ một số rất nhỏ quan lại và các thợ thủ công cộng với ảnh hưởng nặng nề của nho giáo tình hình xã hội ấy kéo dài suốt hàng chục thế kỉ nên trước năm 1930 nền thi ca VN không có một sự thay đổi nào mạnh mẽ . Nhưng sau 1930 trở đi tình hình đã đổi khác.Cùng với sự ra đời của hàng loạt đô thị là một tầng lớp tiểu tư sản thành thị hình thành. Cùng với học vấn và ảnh hưởng của nền văn hóa pháp. Tầng lớp này cảm nhận cuộc sống hoàn toàn khác với tầng lớp sĩ phu trước đó và như tôi đã nói : Sự cảm nhận cuộc sống thay đổi tức khắc thơ sẽ thay đổi theo và một cuộc lột xác của thi ca đã xảy ra . Phong trào thơ mới đã thay đổi tận gốc rễ của thơ VN từ hình thức đến cách cảm nhận cuộc sống. Nó đã đưa cái “Tôi” lên đỉnh cao. Mọi nhận thức, cảm nhận cuộc sống đều thông qua cái “ Tôi” ấy và điều đó phù hợp với sự thay đổi về nhận thức của người đọc nên nó được cuộc sống đón nhận
    Cuộc lột xác thứ hai , theo tôi ,là bắt đầu từ năm1965 ,năm Mỹ mở rộng chiến tranh ra miền bắc và cuộc kháng chiến chống mỹ trở nên khốc liệt trong cả nước. Trong một cuộc chiến tranh ác liệt, cái “Tôi” trong mỗi một cá nhân con người tất sẽ bị chìm nghỉm trong cái chung của cả cộng đồng. Trong cuộc chiến đó,không một cá thể nào có thể tồn tại nếu định tách riêng ra một mình . Cái “Tôi” buộc phải chuyển thành cái ‘Ta” được hòa tan vào toàn thể cộng đồng và trở thành “Chúng ta”. Chính trong những ngày ấy, Chế Lan Viên đã viết

    Ta là ai , một câu hỏi siêu hình
    Ngọn gió hư vô thổi nghìn nến tắt
    Ta vì ai sẽ xoay chiều ngọn bấc
    Bàn tay người thắp sáng triệu chồi xanh

    Cuộc sống khắc nghiệt. mong manh sự kiện đầy ắp ,dồn dập, không gian sống được mở rộng .Tất cả những điều ấy làm nhà thơ thay đổi cách cảm nhận cuộc sống của mình và như một quy luật tất yếu thơ cũng thay đổi theo. Ở thời kỳ này, Để đáp ứng được sự dồn nén của các sự kiện và tính thời sự của các sự kiện ấy, văn xuôi đã tràn vào trong thơ. Dung lượng của các bài thơ cứ lớn dần lên. Bài thơ cứ dài dần ra và thể loại trường ca xuất hiện như là một tất yếu. Chính trong giai đoạn này, những trường ca như Trường ca chim chơ rao của Thu Bồn hay Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm đã ra đời
    Khi văn xuôi tràn vào trong thơ nó đã làm cho thơ có một diện mạo hoàn toàn mới. Thơ nói được nhiều hơn,thậm chí nó đã làm một phần nhiệm vụ của văn xuôi đó là miêu tả sự việc. Tính thời sự của thơ cũng được nâng cao nhưng tiếc rằng chính nó cũng làm giảm đi tính khái quát và sự lắng đọng của thơ
    Lần lột xác thứ nhất, phong trào thơ mới đã được các nhà nghiên cứu văn học nghiên cứu đầy đủ. Còn lần thứ hai thì chưa có một tài liệu nào. Thậm chí cũng chưa từng ai nói đến có một sự lột xác lần hai của thơ. Những điều tôi viết trên đây chỉ là sự cảm nhận và đánh giá của riêng cá nhân tôi. Sai đúng thế nào tôi mong cùng mọi người bàn luận
    Hiện nay, đang có một sự hô hào nổi loạn trong thơ đúng như bạn Kẻ Ngu nói. Sự lột xác đang manh nha hình thành. Nó chưa định hình nên để trả lời câu hỏi :Sự lột xác lần này sẽ dẫn nền thi ca của chúng ta đi về đâu ? là một điều rất khó khăn. Nhưng chúng ta có thể tiên lượng được một vài điều nó sẽ xảy ra
    Sau hai mươi năm đổi mới ,với chính sách kinh tế thị trường và sự hòa nhập thế giới không những về kinh tế mà cả văn hóa và chính trị,đất nước đã có một sự thay đổi to lớn.Trong nền kinh tế thị trường, kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ .Trong nền kinh tế ấy vai trò của cá nhân có tính quyết định vì vậy lại một lần nữa cái “Tôi” dần dần sẽ thay thế cho từ “Chúng ta”. Cái “Tôi” lên ngôi và thơ chắc chắn sẽ lại thay đổi. Chỉ có điều cái tôi lần này khác hẳn cái tôi của thời kì thơ mới.
    Nếu cái tôi của thời kì thơ mới là một cái tôi luôn thấy mình nhỏ bé trước cuộc đời thì cái “Tôi” hiện nay là một cái “Tôi” đầy mạnh mẽ luôn luôn muốn tự khẳng định mình trước cuộc sống và thậm chí nhiều lúc cái tôi ấy trở nên cuồng ngạo. Nếu như người xưa cũng ngông, cũng ngạo . Nhưng cái ngông , cái ngạo của người xưa đều dựa trên những thành tựu mà chính họ đã đạt đưộc trong cuộc đời

    Cưỡi đầu \người kể đã ba phen

    Di chúc (Nguyễn khuyến )

    Còn giới trẻ ngày nay cũng ngông nhưng mà là ngông nghênh > Họ không có đưộc bất cứ một thành tựu nào đáng kể nhưng họ vẫn ngông vẫn nghĩ mình là đệ nhất nhân . Ở trang thơ trẻ. Com tôi còn gặp một anh chàng tự khoác cho mình cái áo “Đại thi hào số1 của Việt Nam “ và anh chàng còn hùng hồn tuyên bố “Kéo cổ Nguyễn DU xuống đất” trong khi có một câu thơ rất sâu sắc của Đặng Vương Hưng

    Cả đời tìm ở đẩu đâu
    Về quê lại thấy con trâu cái cày

    Thì anh ta bình rằng “ Về quê không thấy con trâu với cái cày thì thấy cái gì ? “
    Nếu ngày xưa cô gái

    Không mơ ruộng cả ao liền
    Chỉ mê cái bút cái nghiên anh đồ

    Thì giờ đây các cô gái chỉ mê một anh đồ có cả bút nghiên lẫn ruộng cả ao liền còn những chàng trai thì không chấp nhận hai từ “Hàn sỹ” họ muốn là “Phú sỹ”
    Nếu phong trào thơ mới buồn là nét chủ đạo của thơ. Tầng lớp tiểu tư sản thành thị thấy mình bé nhỏ, bơ vơ trước thời cuộc, một nỗi buồn thời thế

    Lũ chúng ta đầu thai nhầm thế kỉ
    Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh
    Giữa biển rộng cần gì phương hướng nữa
    Thuyền ơi thuyền theo gió hãy lênh đênh

    Thì thơ trẻ hiện nay nỗi buồn thời thế đã biến mất. Tuổi trẻ hiện nay không quan tâm nhiều đến chính trị. Nhịp sống gấp gáp , Cuộn xoáy khiến cho họ không có đủ thời gian để quan tâm đến những thứ không đẻ ra tiền . Nỗi buồn nhân thế của thơ mới cũng gần như là mất có chăng chỉ còn là những tiếng thơ nhỏ lẻ và bị chìm đi vì một lí do rất đơn giản cuộc sống hiện đại và với một mô hình gia đình ít con làm cho làm cho lớp trẻ trở nên ích kỉ, họ chỉ sống vì mình không quan tâm đến mọi người . Mối quan tâm nhân thế mà mất thì nỗi buồn nhân thế làm sao có thể tồn tại. Nhưng cái buồn thân thế thì không mất. Nỗi buồn thân thế mãi mãi sẽ đồng hành cùng với thơ vì nỗi buồn thân thế luôn luôn đồng hành với con người . AI cũng phải nếm trải nhưng chua cay của sự đổ vỡ trong sự nghiệp cũng như trong tình ái

    Nếu như thời 30-45 thơ hầu như chỉ có một không gian chung là tình yêu và thơ sau năm 65 hầu như chỉ có một không gian đó là chống ngoại xâm thì tương lai không gian của thơ sẽ bị xé thành nhiều mảng nhỏ tuy tình yêu vẫn là một không gian được nhắc tới nhiều nhất trong thơ nhưng nó sẽ không còn là một không gian chủ đạo trong thời gian sắp tới. Cũng vì cái tôi lên ngôi và không gian cảm nhận của thơ bị sé nhỏ nên trường ca sẽ biến mất. Thơ sẽ trở nên ngắn hơn, cô đọng hơn và thơ sẽ trở nên kì quái hơn vì một lí do rất đơn giản lớp trẻ muốn khẳng định mình không muốn bó mình trong những khuôn khổ cũ nên con đường kì quái là một sự lựa chọn dễ dàng nhất và dễ gây ấn tượng nhất . Nhưng trong một tương lai xa thì loại thơ kì quái sẽ dần dần mất đi. Thực ra thơ kì quái không phải bây giờ mới xuất hiện. Những ngày đầu của thơ mới 30—45 nó đã từng xuất hiện nhưng rồi nó biến mất dần vì không có người đọc. Sức sống của tâm hồn việt và nền văn hóa việt là hết sức mạnh mẽ. người việt chúng ta sẽ không bao giờ chấp nhận những thứ quá lố bịch. Còn vấn đề “ Dùng nhiều từ tục tĩu”như trong thư bạn Kẻ Ngu nói. Về vấn đề này tôi xin được trao đổi như sau
    Thực ra vấn đề” Dục”trong thơ đã có từ thời bà Hồ Xuân Hương chứ không phải bây giờ mới xuất hiên. Chỉ có điều thời Hồ xuân Hương chữ dục được nhắc đến một cách gián tiếp . Nó được dùng làm biểu tượng để nói đến một khát vọng tình yêu. Một đòi hỏi về tinh thần. Môt thứ bất công trong xã hội mà người phụ nữ phải gánh chịu. Chữ dục thời bà dùng không mang nét nhục dục .Nhưng xã hội phát triển lên ,tính dục không còn mang tính tinh thần thuần túy nữa mà còn mang tính vật chất. Nó như là một sự hưởng thụ trong cuộc sống. Thời Nguyễn Bính thậm chí đến từ yêu nhau người con gái còn không dám nhắc đến

    Hình như họ biết chúng mình với nhau

    Nhưng hiện nay ,con gái sẵn sàng sống thử với một người đàn ông. Chính vì vậy nhục dục đã tràn vào văn xuôi từ lâu rồi . Các nhà văn đã tả những cảnh làm tình, thủ dâm một cách không e dè. Tất yếu nó sẽ tràn vào thơ. Ngày trước, nói đến chữ tình như một cái gì thiêng liêng cao đẹp thì sắp tới tôi nghĩ chữ tình sẽ được nói tới một cách trực diện hơn, tục hơn rất nhiều. Đây là điều tôi và nhiều người khác không muốn có nhưng tôi nghĩ chúng ta không thể thay đổi được.Tương lai thơ sẽ mất đi rất nhiều vẻ đẹp mà thơ vốn có. Đúng là một thảm họa

    Hà nội 21-1-200

Gửi phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4 222 other followers