Sông Hương hóa rượu


MAI VĂN HOAN

SONGHUONGĐỗ Phủ có lần tự nói về mình “Hạ bút như có thần !”. Các thi sĩ trong những giây phút “xuất thần” thường để lại cho đời những câu thơ bất hủ. Những giây phút “xuất thần” ấy rất hiếm hoi nên thơ hay còn lại không nhiều. Nhưng giây phút “xuất thần” ấy lóe sáng khá bất ngờ. Trường hợp Nguyễn Trọng Tạo làm hai câu thơ về Huế là một ví dụ. Nghe nói trong một cuộc rượu tại nhà bạn bè, lúc đã ngà hơi men, thi sĩ buột miệng đọc:

Sông Hương hóa rượu ta đến uống 
Ta tỉnh đền đài ngả nghiêng say 

Hôm sau, có người đọc lại hai câu thơ trên, Nguyễn Trọng Tạo gật gù khen hay mà không nhớ đó là thơ của mình. Trước khi in trên tạp chí “ Cửa Việt” và đưa vào tập “Đồng dao cho ngưòi lớn”, hai câu thơ đã có một cuộc sống riêng. Nó được xuất bản bằng miệng và lưu truyền khá rộng rãi. Tôi đã từng nâng niu trên tay chiếc bình rượu bằng sứ khá đẹp có đề hai câu thơ trên của Nguyễn Trọng Tạo.

Đọc hàng trăm bài thơ viết về Huế nhưng hiếm thấy bài thơ nào cô đọng như “ Sông Hương hóa rượu… ”. Nhà thơ tài cao, chí lớn Cao Bá Quát ngắm Sông Hương thấy dòng sông như thanh kiếm dựng giữa trời xanh. Thi sĩ đa tình, lãng mạng Nguyễn Bính thì ví sông Hương như mái tóc buông hờ của cung nga, còn Nguyễn Trọng Tạo –  theo cách gọi vui của anh Hoàng Phủ Ngọc Trường – là “người-ham-chơi” lại nhận ra “Sông Hương hóa rượu”. Trong Bình Ngô đại cáo, có đoạn Nguyễn Trãi viết:

Tướng sĩ một lòng phụ tử 
Hòa nước sông chén rượu ngọt ngào 

Hòa rượu vào nước sông chia nhau uống là một cách nói thể hiện sự gắn bó, trên dưới đồng lòng của nghĩa quân Lam Sơn trong cuộc kháng chiến chống quân Minh. “ Sông Hương hóa rượu ” là một cách  nói khác của Nguyễn Trọng Tạo để ca ngợi những vẻ đẹp, sức hấp dẫn của sông Hương nói riêng và cảnh người xứ Huế nói chung. Ở đây không phải hòa rượu vào nước sông mà nước sông tự nó đã là một thứ rượu. Trên đất nước ta có hàng trăm dòng sông nhưng không phải dòng sông nào cũng “hóa rượu” như sông Hương. “Rượu sông Hương” có chất men đặc biệt nên làm say lòng bao nhiêu du khách. Nguyễn Trọng Tạo đã đến Huế và nếm chất men ấy, thi sĩ đã say bởi chất men mà “Sông Hương hóa rượu…” ban tặng cho anh. Làm “say” một người “ham chơi” không phải dễ. Nhưng lần này thì anh say thật, say đến mức cả đền đài, lăng tẩm như đang “ngả nghiêng” trước mặt anh. Chỉ có điều người đang say ít ai chịu nhận mình say. Thi sĩ cũng vậy, anh nói: “Ta tỉnh đến đài ngả nghiêng say” nghĩa là anh gián tiếp thú nhận là mình đã say. Nghĩa là anh thú nhận anh đã mê cảnh người xứ Huế. Nguyễn Trọng Tạo đã có lần bộc lộ:

Sao cứ ước một người yêu ở đó 
Để suốt đời quê ngoại cũng quê hương

Điều ước ấy sau này đã trở thành hiện thực có lẽ một phần cũng do anh đã lỡ nếm cái chất men đăc biệt ấy như ăn phải “quả cấm” ở vườn địa đàng. “Ta tỉnh đền đài ngả nghiêng say” là cách nói chống chế hết sức thông minh. Cách nói chống chế này khiến tôi liên tưởng đến một giai thoại về nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Hôm ấy sau cơn mưa, đường trơn, nữ sĩ không may bị trượt chân ngã. Mấy gã đàn ông ngồi trong Tửu quán nhìn nữ sĩ cười khoái trá. Nữ sĩ đã ứng tác ngay lúc đó:

Giơ tay với thử trời cao, thấp 
Xoạc cẳng  đo xem đất vắn dài 

Giai thoại này có thể do người đời bịa ra rồi gắn cho nữ sĩ vì bà là một người đối đáp hết sức sắc sảo và bản lĩnh hơn người. Ở đây, Nguyễn Trọng Tạo đang say lại đổ cho “đền đài ngả nghiêng say” thì thật là hết sức bất ngờ. Anh nói tỉnh mà thực chất là say. Anh nói say mà lại rất tỉnh. Cách nói mập mờ nửa đùa nửa thật ấy tạo nên nét độc đáo mới lạ của hai câu thơ. “Ta” say là chuyện bình thường. Điều đáng nói là “đền đài” cũng say. Một chút kiêu ngạo đáng yêu của thi sĩ. Mà sao đền đài lại không “say” nếu thi sĩ thực sự là một bậc tài hoa. Xưa nay đâu chỉ là tài tử say mê giai nhân. Giai nhân cũng rất ngưỡng mộ và say  mê tài tử. “Ta tỉnh đền đài ngả nghiêng say” đã thể hiện một phần nào bản lĩnh của thi sĩ.

Tôi nhớ mãi cái ấn tượng ban đầu khi nghe Nguyễn Trọng Tạo đọc “Sông Hương hóa rượu…”. Thời ấy anh chua “kết” với Huế như bây giờ. Nghe tin anh vào Huế, tôi đèo một người bạn, trên chiếc xe đạp cọc cạch săn lùng anh khắp chốn. Khoảng hơn chín giờ đêm chúng tôi mới “bắt” được anh đang ngà ngà ở nhà Ngô Minh. Anh rót rượu mời hai chúng tôi và gật gù.

Sông Hương hóa rượu ta đến uống 
Ta tỉnh đền đài ngả nghiêng say 

Bằng trực giác, tôi mới cảm ngay cái hay của hai câu thơ. Trí nhớ lập tức ghi lại. Từ đó trong những cuộc rượu, khi đã chếnh choáng hơi men tôi lại gật gù: “Sông Hương hóa rượu…”. Cũng nhờ hai câu thơ xuất thần ấy mà tôi làm được bài thơ  “Tìm bạn” tặng anh với đoạn kết:

Nào ta cùng chạm cốc 
Nhịp thở nồng hơi men 
Thơ say mày cứ đọc 
Cho đền đài ngả nghiêng! 

Nếu một số câu thơ của Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Bính… đã may mắn được dân gian hóa thì “Sông Hương hóa rượu…” của Nguyễn Trọng Tạo cũng có cái may mắn đó. Tôi biết rất nhiều người thuộc và đọc “Sông Hương hóa rượu…” mà không hề biết tác giả. Thơ khắc vào trí nhớ và lưu truyền bằng miệng chắc chắn sẽ sống mãi với thời gian. Tôi tin “Sông hương hóa rượu…” của Nguyễn Trọng Tạo sẽ được thời gian lưu giữ trong tâm hồn những người yêu thơ, yêu Huế…

Tháng 8-1995

About these ads

2 phản hồi

  1. Giá mà tác giả bài viết này biết rằng những năm 1990, Lê Viết Tường (cây thơ lừng lẫy của khoa Văn Đại học Tổng hợp Huế), sau đó lên Tây Nguyên công tác, trở về Huế uống rượu với bạn bè bên bờ sông Hương rồi trầm mình xuống tắmvà đã mãi mãi không quay về để lại nỗi tiếc thương cho bao nhiêu bạn văn

  2. Nguyễn Trong Tạo còn có bài Rượu Tết rất hay, trong đó có câu:
    Mỏng mỏng chén rượu Vân
    Dày dày ly Bầu Đá
    Cong một hơi rượu cần
    Ôi quê mình yêu quá!

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4 298 other followers