• Chuyên mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • NGUYỄN HOA VÀ THƠ 14.04.2014
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Có ý kiến chê thơ Nguyễn Hoa khô khan, nhưng cũng chỉ là nói với nhau chỗ này hay chỗ khác chứ không thấy ai viết ra điều đó cả, nó chỉ giống những câu chuyện trà dư tửu hậu cảm tính thường nhật. Ngược lại, có khá nhiều bài viết về […]
    • DỊCH GIẢ LÊ BÁ THỰ RA MẮT TIỂU THUYẾT “HY VỌNG” 14.04.2014
      THANH TRÀ Tác giả: Katarzyna Michalak (Ba Lan) Người dịch: Lê Bá Thự Nhà xuất bản Hội Nhà Văn và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây ấn hành, quý II năm 2014      Lila Borowa, cô gái Ba Lan, mồ côi mẹ, bố nhà nông, nghiện rượu; Aleksei Dragonow, người Nga, mồ côi […]
    • LỜI TỰA “TRỊNH THANH SƠN TOÀN TẬP” 27.10.2013
      VŨ DUY THÔNG Bây giờ, xương thịt người ấy đã chìm khuất dưới ba thước đất, hồn vía người ấy đã cô đơn đâu đó cùng bạt ngàn trăng sao nhưng tinh huyết người ấy còn đây, những câu thơ, lời văn gan ruột một đời. Chỉ bằng những gì đã có trong tuyển tập […]
    • TỈNH ĐÔNG NGÀY TÔI VỀ 27.10.2013
      LÊ TUẤN LỘC MƯA TRONG VƯỜN TỰ LỰC VĂN ĐOÀN Mưa như là xưa lắm Vườn Thu càng buồn hơn Ta lặng lẽ trong vườn xưa mưa gõ Buồn tênh, người cũ đã xa rồi Đừng lăn tăn về vườn Thu mưa Mưa như là tiền định Mưa như là số phận Mưa lây rây […]
    • THƠ TRÁC MỘC: TÍM ĐỒNG HOANG GIÓ 27.10.2013
      NGUYỄN TRỌNG TẠO: Trác Mộc tên thật là Võ Thị Như Hải, sinh năm 1980 tại Đà Nẵng, nguyên quán Thừa Thiên Huế. Bút danh Trác Mộc xuất phát từ mệnh “Thạch Lựu Mộc” (cây lựu mọc trên đá) của tuổi Canh Thân kết hợp với chữ Trác là sự kiên nhẫn vượt lên để […]
    • DỌC MIỀN TRUNG (2) 26.10.2013
      ĐÀO THẮNG II. Kéo pháo lên đồi Trúc Lâm Chúng tôi đứng chân tại Hải Lĩnh, Tĩnh Gia để chuẩn bị chiếm lĩnh trận địa trên đồi Trúc Lâm. Các khẩu đội phải làm công sự tương đối chắc chắn, sẵn sàng chiến đấu. Đại đội phó Dương giao cho tổ trinh sát tấm bản đồ […]
    • DỌC MIỀN TRUNG (1) 26.10.2013
      ĐÀO THẮNG Phần I – Về xứ Thanh  I. Chào Hà Nội vào Thanh Tôi vốn là một chú lính bộ binh thuộc sư đoàn 330, một binh đoàn chủ lực miền Nam tập kết làm nhiệm vụ huấn luyện quân bổ sung vào chiến trường B. Trung đoàn tôi, đoàn Sông Đào (E46) có ba […]
    • CA BÌNH MINH – MỘT VŨ TRỤ YÊU THƯƠNG 24.10.2013
      (Thơ Lý Phương Liên, NXB Văn học – 2011) HOÀNG XUÂN HOẠ Ca ba, một ca làm việc ở các nhà máy từ 10h tối hôm trước cho đến 6h sáng hôm sau, người thợ phải thức trắng đêm với công việc do mình phụ trách. Làm ca ba là một ca vừa mệt vừa […]
    • TRUYỆN NGẮN CỦA ALICE MUNRO (NOBEL 2013): THỊ TRẤN BÊN ĐƯỜNG 23.10.2013
      Lời giới thiệu: Alice Munro sinh ngày 10 tháng Bảy năm 1931 ở Wingham, Ontario, Canada, với tên khai sinh là Alice Ann Laidlaw. Cha của bà là chủ nông trại, mẹ là cô giáo. Bà trải qua tuổi thơ ở thị trấn Clinton, nơi bà cũng thường trở về sau này. Theo học đại học […]
    • CON GÁI CẢ CỦA TƯỚNG GIÁP NÓI VỀ CHA 23.10.2013
      NTT: Giáo sư – Tiến sĩ khoa học Võ Hồng Anh (1941-2009) là con gái duy nhất của liệt sĩ Nguyễn Thị Quang Thái (em gái liệt sĩ Nguyễn Thị Minh Khai) và Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho biết, bà rất ít trò chuyện với ba, nhưng rất hiểu những suy nghĩ sâu kín của ba. […]
  • RSS Blog Quê Choa

    • Chuyện ăn thịt chó và chuyện đồng bào 17.04.2014
      5xu Theo blog 5xu Chuyện ăn thịt chó Chữ “thực dân”, xưa nay ta hiểu là “thuộc địa”. Nói chế độ thực dân Pháp, ngầm hiểu là chế độ thuộc địa. Còn nếu dịch ra tiếng Mỹ thì là colony. Nghe nói chữ này bắt nguồn từ chữ latin ở thế kỷ 13, 14 là Colonia, là từ chỉ đám dân La Mã đi chiếm đóng và sống ở ngoài La Mã. Đâm ra lâu dần làm mất hẳn cái nghĩa Thực-Dân. Tô […]
    • Khánh Ly: Sự trở về đầy sóng gió 17.04.2014
      Trần Nhật PhongTheo Văn Việt   Khánh Ly và Trịnh Công SơnTrong mấy ngày qua, dư luận trong và ngoài nước xôn xao về việc nữ danh ca Khánh Ly chính thức trình diễn tại Việt Nam. Có lẽ đây sẽ trở thành sự kiện ồn ào nhất trong sinh hoạt giải trí của năm 2014, so với sự kiện “Bụi Đời Chợ Lớn” năm ngoái, khi cuốn phim này chính thức bị cấm trình chiếu.Trong nước […]
    • Dịch sởi cần đối phó ra sao? 17.04.2014
      Mặc LâmTheo RFA  Một em bé khẩn cấp nhập viện vì biến chứng từ bệnh sởiĐã có 108 trẻ bị chết do dịch sởi gây ra và hơn 7.000 ca bệnh khác đang làm quá tải hàng chục bệnh viện lớn của hai thành phố Hà Nội và HCM. Mặc Lâm có cuộc phỏng vần về dịch bệnh này với GS Nguyễn Văn Tuấn để tìm hiều thêm về khía cạnh chuyên môn. GS Tuấn là một nhà khoa học y khoa chuyê […]
    • “Tình huống khẩn cấp” của Bộ trưởng Tiến 17.04.2014
      Bùi HảiTheo Soha.vnPhải một ngày sau khi Phó thủ tướng thị sát vùng tâm dịch sởi, bà Tiến mới tới nơi. Quãng đường từ Bộ Y tế đến viện Nhi chắc chỉ trên dưới 2km.Lời cám ơn của Phó thủ tướng Vũ Đức Đam khi thị sát tới bệnh viện Nhi Trung ương - nơi có hơn trăm sinh linh phải lìa đời vì sởi và hậu sởi – đã khiến hàng triệu người lặng đi.Ông Đam đã cảm ơn một […]
    • Có “dịch sởi” mà không công bố thì gọi là gì? 17.04.2014
      Đức AnhTheo Lao động  Trước việc Bộ Y tế không công bố dịch sởi, GS Nguyễn Thanh Liêm – Nguyên Giám đốc BV Nhi T.Ư đã đề nghị: Đừng ngần ngại công bố dịch sởi khi đã có dịch. Vậy vì lý do gì mà Bộ Y tế không công bố dịch sởi khi mà số trẻ tử vong đã lên đến hơn 100 trường hợp và đang trở thành nỗi lo sợ của nhiều cha mẹ.108 ca tử vong chưa phải con số cuối c […]
    • Ai đã thắng trong cuộc chiến Việt Nam? 17.04.2014
      Michel ChossudovskyNgọc Thu dịchTheo BVN  Lời người dịch: 30-4: Ai đã thắng trong cuộc chiến Việt Nam?Bạn có biết: Việt Nam đã từng trả nợ chiến tranh cho Mỹ? Việt Nam đã trả các khoản vay của chính quyền Sài Gòn thời chiến tranh, để đổi lấy các khoản vay mới của Mỹ và phương Tây và đó cũng là điều kiện để Mỹ gỡ bỏ lệnh cấm vận và bình thường hóa quan hệ ngo […]
    • TS Nguyễn Quang A: Tức nước vỡ bờ rất đáng ngại 17.04.2014
      Nam NguyênTheo RFA Ảnh bên:Hàng trăm người dân bắt giữ 4 viên công an tại thôn Trung Sơn, xã Bắc Sơn ngày 10/4/2014.Vụ nông dân xã Bắc Sơn, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh phản ứng chống trả công an tối 10/4 cho thấy tình trạng bất ổn xã hội ngày một gia tăng và nguyên nhân chủ yếu là chính sách thu hồi đất đai.Khó tránh bất ổn xã hội Nam Nguyên phỏng vấn Tiến […]
    • Hành khúc Tuyên giáo của Đảng 17.04.2014
      Nguyễn Quang Lập Vào FB bác Nguyễn Văn Tuấn, thấy bác khoe vừa sưu tầm được một bài hát thú vị :" Hành khúc tuyên giáo của Đảng" nhạc Tự  Đức, lời Phạm Kỷ. Chẳng biết Tự Đức, Phạm Kỷ là ai mà tài quá là tài! Lời bài hát như vầy :Ngành Tuyên giáo tình mênh mông như sông dài Ngành tuyên giáo luôn khắc ghi lời Bác Dù khó khăn cũng sát cánh bên nhau Lu […]
    • Vụ "đạo văn" lớn trong giới học thuật 17.04.2014
      Trung Hiếu- Ngọc TrâmTheo CAND   Trường Đại học Văn hoá Hà Nội.Những ngày qua, "nghi án" hàng trăm triệu đồng kinh phí Nhà nước cấp phục vụ nghiên cứu khoa học, đã bị chi sai mục đích để "tư túi", đã gây xôn xao dư luận tại Viện Văn hóa - Trường ĐH Văn hóa Hà Nội. Mặc dù Viện không có chức năng xuất bản, nhưng từ nhiều năm nay một cán bộ […]
    • Nếu dõng dạc lên tiếng thì tốt biết bao! 17.04.2014
      Quốc PhongTheo Một thế giớiChưa một lần Hà Nội công khai cho dân biết tổng kinh phí chi cho Đại Lễ hội, nói cho rõ phần nào là đầu tư chiều sâu, là không thể không làm trong tiến trình phát triển của bộ mặt Thủ đô? Đâu là chi cho phần lễ hội thực sự? Đâu là phần thuộc về ngân sách? Đâu là phần vận động theo lối xã hội hóa?Từ chuyện cũ, Đại lễ 1000 năm Thăng […]
  • Khách trực tuyến

    free counters

VUA MINH MẠNG LÀM THƠ VỀ NHÀ NÔNG


NGÔ MINH

Vua Minh Mạng

Vua Minh Mạng

Theo sách  “Chính sách khuyến nông dưới thời Minh Mạng” của Mai Khắc Ứng (NXB Văn hóa thông tin, 1996), thì hiện nay ở Thư Viện Hán Nôm (Hà Nội) còn lưu giữ Chế ngự thi tập của Nguyễn Thánh Tổ gồm 73 cuốn, đóng thành 6 tập với khoảng 3.500 bài thơ. Trong đó thơ về kinh tế, về nghề nông ,thơ mừng mưa thuận gió hòa, mừng xóm thôn được mùa.. đến 225 bài, có thể in thành tuyển tập dày trên ba bốn trăm trang. 

Minh Mạng là ông vua làm được nhiều việc lớn ,để lại nhiều dấu ấn lịch sử nhất trong các vua Triều Nguyễn. Năm 1820 khi Nguyễn Phước Đam lên ngôi ,đất nước đã thống nhất; nhưng  trải trăm năm nội chiến dằng dặc nền kinh tế kiệt quệ toàn diện, nhân dân lưu tán xiêu dạt khắp nơi. Cho nên ông tập trung sức lực trí tuệ của mình để phục hồi kinh tế và đời sông nhân dân, bắt đầu từ nông nghiệp, nông dân. Ông nói: “Nước lấy dân làm gốc, dân lấy cái ăn là Trời. Tuy có cảnh tình, mây lành, chim phụng kỳ tập, kỳ lân ra đời, chẳng bằng Được Mùa là điềm lành trên hết!”. Vua xuống chiếu miễn nợ, giảm thuế; tài trợ cho dân khẩn hoang, lập ấp ở Nam Kỳ lục tỉnh, khai hoang, lấn biển lập 2 huyện mới Tiên Sơn, Tiền Hải; đắp đê chống lụt, đào sông Vĩnh Tế, Vĩnh Điện, Vĩnh Định, Cửu An, Phổ Lợi ; khuyến khích trồng dâu nuôi tằm, đúc đồng, làm gốm, mở rộng giao thương buôn bán v.v… Về tư tưởng ông cho đúc Cửu Đỉnh khẳng định chủ quyền đất nước , khắc tạc 153 hình ảnh núi sông, sản vật giàu có ở ba miền. Ông tổ chức Lễ tế Đàn Nam Giao rầm rộ để cầu cho quốc thái dân an; đứng chủ lễ Tịch Điền (vua làm gương cày ruộng đầu xuân), lập Đàn Xã Tắc để thờ Thần Đất và Thần Ngũ cốc.. Nhờ thế nước Đại Nam thời Minh Mạng là thời thịnh trị  !

Điều cảm động nhất là suốt 20 năm ngự trên Ngai vàng (1820 – 1840) vua Minh Mạng làm rất nhiều thơ về “đề tài” kinh tế  ! Thơ của các nhà Nho học xưa đa phần thường là thơ ngâm vịnh cảnh mây gió trăng hoa tuyết  núi sông. Thơ của một vị Hoàng Đế phong kiến lại càng xa lạ với cuộc sống đời thường của dân chúng. Nhưng với Minh Mạng thì khác. Ông vẫn làm nhiều thơ ngâm vịnh. Nhưng có thể nói thi tứ của nhà vua hàng ngày đều hướng về sự được mất của mùa màng, kinh tế đất nước.

Vào Mùa Xuân năm Minh Mạng thứ 9 ( 1828) ,sau khi đích thân cày 3vòng đi 3 vòng về trong lễ Tịch Điền, nhà vua xúc động nhận ra rằng “việc cày cấy khó khăn hơn các nghề khác. Nên giáng ân chỉ chọn năm Minh Mạng thứ 10 trừ bớt ba phần mười thuế lúa má … ”. Và nhà vua cảm khái thơ rằng: Bỉnh lỗi tam thôi than vị quyện / Tùng canh cửu phản hãn như tương / Nhân tư cần khổ lao thiên mẫu… (Ta cày ba đường thì chưa thấy mệt / Quan cày theo chín đường thì mồ hôi đầm đìa / Từ đó mới biết người nông phu nhọc nhằn thế nào  khi cày hàng ngàn mẫu ruộng… (dịch nghĩa) . Thơ Minh Mạng có câu tâm huyết như tuyên ngôn:

Nguyên vị ưu nông sự

Lương giai thức ngả tình

(Toàn tâm trí (của tôi) là lo nghĩ về việc nông . Mong tất cả hãy hiểu cho lòng thành của tôi !). Lại có câu như kinh cầu nguyện :

Nguyện đế giám thành nguyên lũ tích

Gia gia hàm vinh vạn thương sương

(Xin trời chứng giám cho lòng thành cho năm nào cũng đầy thóc. Nhà nhà ca hát vì có vạn kho thóc dự trữ). Có bài thơ tả cuộc sống đang lên , mà sâu xa như một ý nguyện quốc sách:Địa các cao phỉ tỷ / Nhân hưng liêm nhượng khoa / Lư diêm mưu đoạt thiểu / Quyến mẫu lực cần đa “ , dịch thơ :

Đất đai màu mỡ mùa sây

Thuế nghiêm và thấp dân cày khá lên

Xóm thôn ít kẻ mưu quyền

Ruộng đồng làm lụng dai bền sức dân

Nghe các quan tỉnh tâu giá lúa không tăng , mỗi phương ( số đo) dừng ở chừng trên một quan , Vua mừng làm bài thơ Mễ Giá, Trích dịch nghĩa:

Lúc lúa cũ đã hết, vụ lúa sau chưa thu hoạch, giá lúa thường cao

Rất mừng vì giá lúa năm nay lại bình thường …

…Chỉ cầu hàng năm mưa gió đúng lúc

Để giá lúa một đấu ba tiền như thời Đào, Đường !

Ở một bài thơ 8 vận mừng được mùa khác , vua Minh Mạng viết rất sảng khoái: Vốn mong được lúa nhiều / Được mùa thường làm thơ … / … Vụ thu lúa đầy đồng / Vụ đông tràn đầy xóm / Người xem vui giương mắt ngó / Nông phu mệt miệng cười … / … Lúa như mây vàng khắp cánh đồng / Nhưng mây vàng không sánh được (với lúa)! Chỉ được tin mấy xã ở vùng biển Quảng Yên (Quảng Ninh ngày nay ) được mùa, vua cũng làm thơ mừng: “Thật là trời xanh thưưng dân . Khiến vùng ít đất đai mà thường được màu . Ây là một tấc đất còn quý hơn một tấc vàng!

Đặc biệt, ở Hiếu Lăng (Lăng Minh Mạng ) nhà vua cho khắc trên 500 câu thơ, đối, từ… chữ Hán vào các ô chữ  trong từng dải liên ba, cổ diềm ở 4 công trình chính của Lăng như Nhà Bia, Hiển Đức Môn, Minh Lâu, Điện Sùng Ân. Nhà văn hóa Mai Khắc Ứng đã giải mã được cách lắp ghép các câu thơ thành bài thơ. Trong đó có hàng trăm bài thơ về cuộc sống kinh tế ,nông nghiệp ,nông thôn  . Đây là bài thơ tả cảnh buôn bán sầm uất ở thôn quê , khắc ở Minh Lâu: “Thông cù bách hóa tập / Tỉ ốc vạn nhân gia / Thủy ảnh chiếu song thượng / Sơn quang nhập hạm tà

 Đường thông hàng hội tụ

Nhà mọc mái đua chen

Bóng nước soi song cửa

Ánh núi lùa tận hiên.

Một bài thơ khắc ở Điện Sùng Ân ,nhà vua viết: “Kho còn đầy thóc mùa thu / Đồng đà mơn mỡn lúa ngô mùa hè / Khóc than giờ chẳng còn nghe / Nghe người đập đất hát về nhà nôngỞ Nhà Bia có khắc bài thơ thất ngôn đầy khoái cảm: Duyên đồ cục mục hoàng vân bổ / Mãn dã ngu tâm ngọc lạp doanh / Tái lộ dân nhân giai hỉ sắc / Hoạch điền dũng phụ dật ca thanh,  dịch thơ:

Lúa tựa mây vàng bủa tận xa

Gạo thơm đồng rộn tiếng hò ca

Trên đường chuyển vận người như hội

Thu hoạch mùa vui với  mọi nhà 

Đọc thơ  Minh Mạng , ta thấy dường như trái tim ông đập nhịp với những được mất nơi cánh đồng thôn dã. Thơ của một vị Hoàng đế Nho học cách đây 160 năm mà đầy ắp những hình ảnh “cánh đồng”, “kho thóc”, “người đập đất”, “mùa”, “thuế”, “hàng hóa”.v.v… thật là đáng kính trọng và thán phục. 

——-

Thơ dẫn trong bài do nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo và Mai Khắc Ứng dịch năm 1996

About these ads

Gửi phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4 221 other followers