• Danh mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • GIẤC MƠ KHÔNG HOÀN HẢO 31.10.2014
      NGUYỄN TRỌNG TẠO GIẤC MƠ KHÔNG HOÀN HẢO Thấy em cười rung rinh khe Nước Sốt Trời nắng chang nụ cười tắm hồn anh Thấy em cười áo hồng mũ đỏ Biển Cửa Lò dâng một sắc non xanh Thấy em cười rực làng quê lúa chín Từ trời cao vọng xuống mái nhà mình […]
    • THƠ HOÀNG THỊ VINH: X MỘNG Y 13.10.2014
      HOÀNG THỊ VINH Tôi đã là tôi không phải mười, hai mươi năm trước! Những người đàn bà khác tôi – giống tôi hôm nay rủ nhau về thăm tôi?! Trăng muộn ló nửa mặt, dưới ánh đèn hoa kỳ bên gốc dâu da, có ba bài X Mộng Y như sau: MỘNG DU Nhoe […]
    • TADEUSZ ROZEWICZ: MẦU MẮT VÀ NHỮNG CÂU HỎI 26.04.2014
      TADEUSZ ROZEWICZ, NHÀ THƠ LỚN CỦA BA LAN VÀ THẾ GIỚI, ĐÃ QUA ĐỜI NGÀY 24.04.2014, THỌ 93 TUỔI. XIN GIỚI THIỆU CÙNG CÁC BẠN CHÙM THƠ CỦA ÔNG MẦU MẮT VÀ NHỮNG CÂU HỎI Có phải người yêu của tôi có đôi mắt xanh ánh bạc Không. Có phải người yêu của tôi có […]
    • KHÔNG BIẾT NGÀY MAI ANH THÍCH MÂY HAY GIÓ… 25.04.2014
      U ám thích mây lành nắng nôi anh thích gió nấu ăn không hát, hát không nấu ăn anh thích vừa nấu ăn vừa hát thì thầm anh thích em không đảng nếu phải chọn đảng phái không đảng phái anh thích em điên điên thân xác và tâm hồn cuối cùng là đẹp anh […]
    • VIÊN TRẠI TRƯỞNG VÀ NGƯỜI TÙ CẢI TẠO 20.04.2014
      ĐỖ XUÂN TÊ Chuyện tù cải tạo tưởng như mới đây, nay nhìn lại đã hơn ba mươi năm. Mùa hè năm ấy (76), chúng tôi là số sĩ quan cấp tá được ‘tuyển chọn’ đem ra Bắc chuyến đầu tiên. Lênh đênh trên chuyến tàu Sông Hương ăn ngủ tiêu tiểu tại chỗ dưới […]
    • THƯ GIÃN: ẢNH NUDE CỦA HUYỀN THOẠI SẮC ĐẸP MARILYN MORONE 18.04.2014
      SƯU TẦM: Cùng ngắm những hình ảnh nude để đời của huyền thoại sắc đẹp Hollywood, Marilyn Monroe:     Một trong những tấm ảnh nude của Marilyn Monroe sẽ được phát hành Đây là bức ảnh nude cuối cùng Monroe chụp trước khi qua đời năm 1962   Bức ảnh được chụp vào lúc […]
    • ĐÔNG TÂY: TUẦN LỄ SÁCH VÀ VĂN HOÁ ĐỌC 17.04.2014
      CHƯƠNG TRÌNH TẠI TRUNG TÂM VĂN HOÁ NGÔN NGỮ ĐÔNG TÂY: (18/4 – 26/4/2014) Hưởng ứng Quyết định số 284/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ kí ban hành lấy ngày 21/4 hàng năm làm “Ngày Sách Việt Nam”, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây cùng với một số đơn vị, cá nhân sẽ phối […]
    • NGUYỄN HOA VÀ THƠ 14.04.2014
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Có ý kiến chê thơ Nguyễn Hoa khô khan, nhưng cũng chỉ là nói với nhau chỗ này hay chỗ khác chứ không thấy ai viết ra điều đó cả, nó chỉ giống những câu chuyện trà dư tửu hậu cảm tính thường nhật. Ngược lại, có khá nhiều bài viết về […]
    • DỊCH GIẢ LÊ BÁ THỰ RA MẮT TIỂU THUYẾT “HY VỌNG” 14.04.2014
      THANH TRÀ Tác giả: Katarzyna Michalak (Ba Lan) Người dịch: Lê Bá Thự Nhà xuất bản Hội Nhà Văn và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây ấn hành, quý II năm 2014      Lila Borowa, cô gái Ba Lan, mồ côi mẹ, bố nhà nông, nghiện rượu; Aleksei Dragonow, người Nga, mồ côi […]
    • LỜI TỰA “TRỊNH THANH SƠN TOÀN TẬP” 27.10.2013
      VŨ DUY THÔNG Bây giờ, xương thịt người ấy đã chìm khuất dưới ba thước đất, hồn vía người ấy đã cô đơn đâu đó cùng bạt ngàn trăng sao nhưng tinh huyết người ấy còn đây, những câu thơ, lời văn gan ruột một đời. Chỉ bằng những gì đã có trong tuyển tập […]
  • RSS Blog Quê Choa

    • Thêm 2 blogger Việt Nam bị đề nghị truy tố vì điều 258 31.10.2014
      Trà Mi/ VOAÔng Nguyễn Hữu Vinh, người sáng lập trang anh Ba SàmThêm hai blogger trong nước bị đề nghị truy tố về tội danh ‘lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích nhà nước’ bất chấp sự chỉ trích và phản đối mạnh mẽ đối với điều luật 258 Bộ luật Hình sự Việt Nam mà cộng đồng quốc tế cho là vi phạm các quyền tự do căn bản của công dân.Cơ quan an ninh […]
    • Dân năn nỉ, "quan" có nghe?... 31.10.2014
      Hà Văn Thịnh/ Một thế giớiĐọc bài “71.000 dân năn nỉ tỉnh đừng xây thủy điện...” (Motthegioi, 09:42, 30.10.2014), có lẽ không ai không thấy nao lòng. Chưa bao giờ trong lịch sử nước nhà lại xảy ra chuyện tất cả dân cư trong một huyện – bao gồm từ lãnh đạo đến người dân bình thường lại đồng lòng đến thế khi kêu cứu, có nghĩa là, sự việc đã trở nên cấp bách lắ […]
    • Giải trình dự án sân bay Long Thành mù mờ 31.10.2014
      Nam Nguyên/ RFAMô hình dự án xây dựng Sân bay Quốc tế Long Thành.Chính phủ Việt Nam vẫn cố gắng tạo niềm tin công chúng về siêu dự án Cảng Hàng không Quốc tế Long Thành, mặc dầu Quốc hội xác định không tiến hành việc biểu quyết về chủ trương đầu tư siêu dự án này trong kỳ họp thứ 8 khóa 13 kéo dài từ 20/10 đến 28/11/2014.Thảo luận chứ không biểu quyết? Sáng […]
    • Không thể phớt lờ quyền tự ứng cử của công dân 31.10.2014
      Thụy My/ RFIToàn cảnh QH khóa 13 kỳ họp thứ 8, khai mạc tại Hà Nội ngày 20/10/2014.Ngày 28/10/2014, một số tổ chức dân sự với vai trò khởi xướng trong đó có Hội Nhà báo Độc lập, đã ra Tuyên bố về quyền tự ứng cử của công dân. Tuyên bố này được đưa ra vào thời điểm đang diễn ra kỳ họp thứ 8 của Quốc hội khóa XIII (20/10 đến 28/11/2014), với hai phần ba thời l […]
    • Tiền nhân đã dạy: "Khôn thì sống, mống thì chết" 31.10.2014
      Ngọc Quang/ GDVN Luật sư Trương Trọng Nghĩa -Ảnh: TTBC.NQL: Phát biểu của hai ĐB Lương Trọng Nghĩa và Huỳnh Ngọc Đáng hôm nay tại QH được dân mạng rất khen ngợi. Tiếc là không tìm được bản gốc.   May tìm được Clip phát biểu của ĐB Lương Trọng Nghĩa (Xem tại đây!)Nếu chúng ta giao quyền, giao tài sản cho những người kém cỏi về năng lực và đạo đức, lại tham la […]
    • Ai cũng có quyền tự do tư tưởng 31.10.2014
      Thông cáo báo chí của ủy Ban Nhân quyền CHLB Đức về vụ án Ba Sàm và nhân quyền tại VNNghị sĩ Sabine Bätzing-Lichtenthäler (UB Nhân quyền QH Đức)/Dân luận "Tự do tư tưởng là một quyền mà ai cũng phải được có", bà Sabine Bätzing-Lichtenthäler tuyên bố. Là thành viên Ủy ban Nhân quyền Quốc hội Đức, bà không ngừng đấu tranh cho những nhà họat động nhân […]
    • Đôi lời về sự tụt hậu của người Việt 31.10.2014
      Còm sỹ TamHmong/ Blog Hiệu Minh Thấy nhiều phản hồi về nhân cách của người Việt trong bài viết của tác giả Nguyễn Quang Thiều và đọc comment của chị TM (Gordon Thúy), tôi, còm sỹ TamHmong, muốn có đôi lời.Trong comment, chị TM viết “Khi rời VN ra nước ngoài sinh sống tôi không hề mang theo hành trang nhân cách cồng kềnh nào cả, không tự tôn cũng không tự ti, […]
    • Blogger Ba Sàm - Nguyễn Hữu Vinh sắp bị án tù 31.10.2014
      TN/ Người ViệtẢnh bên: Ông Nguyễn Hữu Vinh (blogger Ba Sàm) bị nhà cầm quyền CSVN bắt ngày 5/5/2014 khi Việt Nam và Trung Quốc đang căng thẳng vì giàn khoan HD981 của Trung Quốc ở phía nam quần đảo Hoàng Sa. (Hình: Internet)Blogger Nguyễn Hữu Vinh có thể sắp bị kết án tù về một số bài của nhiều người viết trên một số blogs nên bị quy chụp tội “lợi dụng các q […]
    • Dự án cáp treo xuyên động Sơn Đoòng - phát triển du lịch hay hủy hoại thiên nhiên? 31.10.2014
      Dân luận tổng hợp/ Dân luận Vừa qua, trên các trang báo lề phải đã đưa tin UBND tỉnh Quảng Bình vừa cho phép Tập đoàn Sun Group khảo sát để xây dựng tuyến cáp treo đưa du khách tham quan hang Sơn Đoòng trong vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.  Theo dự kiến, tuyến cáp treo này dài hơn 10km, điểm xuất phát từ trước cửa động Tiên Sơn, có các ga tại động Phong N […]
    • “Quyền im lặng” là một thước đo về dân chủ của một xã hội 31.10.2014
      Ls Hà Huy Sơn/ BVN Lời bình của BVN:Có vị đại biểu Quốc hội nói “Quyền im lặng” không phải là quyền con người thì thật đáng tiếc – HHS.Thưa anh Sơn, chúng tôi xin thêm một chữ sic sau chữ “đáng tiếc”, anh hiểu vì sao rồi chứ? Xin anh thứ lỗi, sự lịch sự vốn là thói quen đáng kính của anh trong trường hợp này hình như... dùng không đúng chỗ thì phải.Bauxite V […]
  • Khách trực tuyến

    free counters

LÊ ĐẠI CANG – THỜI ĐẠI VÀ LỰA CHỌN


NGUYỄN THỤY KHA

Trong lịch sử, có những trùng lặp tưởng là ngẫu nhiên giữa những mốc sự kiện thời đại với những mốc sự kiện thời đại với những mốc sự kiện của một đời người, nhưng có khi lại chẳng hề ngẫu nhiên. Điều đó, rất đúng với cuộc đời của danh nhân văn võ song toàn đất thang mộc Bình Định – Lê Đại Cang. 

          Trùng lặp đầu tiên là năm Lê Đại Cang ra đời Tân Mão 1771 cũng là năm Tây Sơn dấy nghĩa. Trùng lặp thứ hai là năm ông 21 tuổi – năm Nhâm Tý 1792, năm mà Lê Đại Cang phải chịu tang song thân, cũng là năm cả nước chịu tang Hoàng đế Quang Trung. Trùng lặp thứ ba là năm ông 31 tuổi – năm Nhâm Tuất 1802 – khi Lê Đại Cang được thăng tri huyện Tuy Viễn thì cũng là năm kết thúc lịch sử nội chiến ở Việt Nam trong giai đoạn từ 1771 đến 1802 – một lịch sử nội chiến với đầy biến động để khi khép lại thì đã thống nhất bờ cõi thành một đường thái cực từ Mục Nam Quan đến Mũi Cà Mau trong quốc hiệu chính thức mang tên Việt Nam. Còn phủ Quy Nhơn quê ông được đổi là Bình Định.

          Theo “Lê thị gia phả” – một áng văn chương duy nhất còn sót lại của sự nghiệp văn chương Lê Đại Cang, cụ thân sinh ra ông – Cụ Thiệu Long (tên húy là Hậu) – một hàn lâm viện thi đốc học sĩ tuy quê hương ở đất Quy Nhơn “từ nhỏ đã anh tú, theo anh là Bá Nho học nghề, lớn lên ra kinh đô Huế sống với anh Khánh Phong, đọc sách tìm chân lý, thông đại nghĩa, lại viết chữ hay nữa”. Cụ lấy vợ ở Huế và dựng nhà cạnh Tịnh xá Đức Tông của người anh. Vậy là Lê Đại Cang sinh ở Huế. Cũng theo “Lê thị gia phả”, mùa thu năm Bính Thân 1776, gia đình ông về cửa chùa huyện Đăng Xương (nay là huyện Triệu Phong tỉnh Quảng Trị), rồi đến năm Bính Ngọ 1786 mới trở về nhà cũ ở Dương Xuân (nay thuộc Tuy Phước, Bình Định). Chính thời đại nội chiến khốc liệt này đã khiến gia đình ông nay đây mai đó, con cái thất học, chỉ có thể tự học mà thôi. Nhưng cũng chính do thời đại này mà khi trở về quê nhà, Lê Đại Cang được học người thày đầu tiên là Nguyễn Tử Nghiễm – quan thị giảng thời Tây Sơn. Nhưng quan trọng và duyên ngộ nhất là ông được học văn của Thượng Thư Bộ Lễ Đặng Đức Siêu. Đặng Đức Siêu là một danh nhân lớn (có tên trong từ điển Văn hóa Việt Nam), người Bồng Sơn, phủ Quy Nhơn (nay là huyện Bồng Sơn, tỉnh Bình Định). Và cũng ở đó, ông đã được thụ giáo võ nghệ của các võ sư thâm hậu đất thang mộc. Quê hương đất võ, trời văn đã hun đúc lên con người Lê Đại Cang văn võ song toàn. Cũng theo “Lê thị gia phả”, Lê Đại Cang tâm sự: “Năm 21 tuổi, cha mẹ đều ngã bệnh, tôi hầu hạ thuốc thang chạy chữa nhưng vô phương, cha mẹ nối nhau qua đời. Cha mẹ mất lúc cả nhà đang sống rất đạm bạc, ra khe nước suối, lạt lẽo như vị nước mùa thu”. Lê Đại Cang nghỉ học thày, chỉ ôn sách cũ, sống bằng nghề dạy học. Song chính trong mười năm ấy, vừa chứng kiến cảnh mẹ cha qua đời, cảnh người anh hùng áo vải Quang Trung như vì tinh tú vụt tắt, để lại một triều đại chứa chất nhiều phe phái mâu thuẫn, vừa ngẫm nghĩ về lực lượng chúa Nguyễn mới mẻ, trong vô thức đi tìm vượt thoát khỏi vòng kiềm thúc của truyền thống cổ hủ, bắt đầu giao hòa với văn minh phương Tây tiến bộ, Lê Đại Cang ngẫm nghĩ lời căn dặn của cha, với quyết định ở tuổi “tam thập nhi lập” đã sẵn sàng nhận chức tri huyện Tuy Viễn, để bắt đầu một hành trình đầy trắc trở trên con đường làm quan phục vụ triều đại mới đến tận cùng sức lực. Đó là sự lựa chọn đúng đắn mà ông đã nhận ra từ Hậu quân Lê Chất, Bình Tây tướng quân Nguyễn Huỳnh Đức, Huỳnh bộ tham tri Nguyễn Hoài Quỳnh – những người tiến cử ông.

          Trong suốt 45 năm làm quan trải qua 3 triều Nguyễn: Gia Long, Minh Mạng và Thiệu Trị, những đóng góp của Lê Đại Cang đánh đông dẹp bắc và đào sông, mở đất ở cả ba miền Nam Bắc, nhất là ở Hà Nội và miền biên viễn Cực Nam tổ quốc, đã được lịch sử ghi nhận đầy vinh quang. Giữ đê Bắc, bình giặc Nam, từ tri huyện quê nhà đến quyền Tổng trấn Bắc thành, Tổng đốc Sơn – Hưng  – Tuyên, Tổng đốc An – Hà, Trấn Tây tham tán đại thần, Lê Đại Cang trong cuộc đời có một số phận có gì tương tự như Hoàng đế Quang Trung. Người đánh tan quân Xiêm ở Rạch Gầm – Xoài Mút, người dẹp đuổi quân Xiêm ra khỏi Phnông-pênh. Người đại phá quân Thanh ở Thăng Long, người hai lần thuần phục sứ Thanh tại phòng tiếp sứ ở Hà Nội. Người lấy Ngọc Hân công chúa – con vua Lê làm Bắc cung hoàng hậu. Người lấy Ngọc Phiên quận chúa cháu vua Lê làm thiếp. Họ đều xứng danh kiệt hiệt đất thang mộc tuy ở các cấp độ khác nhau trong vị trí lịch sử.

          Cũng do vị trí lịch sử, một người xuất chúng siêu phàm có công tạo ra một thời đại vẻ vang, mở đường cho thời đại sau bắt đầu công cuộc giao hòa thế giới, thì lại vì quá sức mà mắc bệnh chết sớm. Còn người kia, do bị ám ngữ bởi tư tưởng độc tài và bành trướng của Minh Mạng, thì đã kịp tự giác ngộ mình trong một giải thoát khác. Suốt cuộc hành trình liên tục gần nửa thế kỷ, Lê Đại Cang đã lựa chọn tâm thế tĩnh trong động để có thể dâng hiến toàn bộ năng lực mình đến tận cùng. Vừa ra trận, vừa chỉ đạo xây dựng kinh tế, ông vừa để lại những tập thơ văn và tập “Lê thị gia phả” độc đáo. Thơ của ông tuy đã bay theo làn khói thuốc lá của một cuộc chiến tranh ở một thời đại sau, nhưng tập “Lê thị gia phả” đã cho ta soi chiếu từ một dòng họ để nhận ra mọi tác động lịch sử suốt chiều dài mấy ngàn năm đến từng số phận con người. Có lẽ vì là con dân một đất nước liên miên chiến tranh, chứng kiến bao cảnh loạn ly chết chóc, mà con người thường tìm đến sự giải thoát bằng tâm linh. Dòng họ Lê của Lê Đại Cang bao người vào cửa Phật để xa lánh sự đời? Bao người theo đạo Lão để nhập thế cứu đời. Ngay Lê Đại Cang, khi cuối đời lập ra chùa Giác Am và trở thành Giác Am cư sĩ thì chính cả sự nghiệp của ông, với cách ứng xử lúc lên voi, lúc xuống chó thì lại có gì đó rất vô vi từ vô thức. Ông vẫn là người trong Lão, ngoài Khổng, rồi Phật.

          Thật không dễ gì mà sứ giả nhà Thanh sau khi tiếp xúc, đàm phán đã tặng ông hai câu đối trên liễng sứ: “Đông Sơn khí khái – Bắc hải phong lưu” và “Tọa đối hiền nhân tửu – Sơn tàng thái sử thơ”. Có lẽ ngoài khí phách và phong nhã của ông chính là đôi câu liễng khảm trai “Nhứt họa nhứt thi” của ông treo trong phòng tiếp sứ Thanh: “Miến lan vị cảm tư quân tử – Kiến trúc hà tu vấn chủ nhân” mà sứ Thanh đã đọc được mà kiêng nể. Một Lê Đại Cang năm Tân Sửu 1841 tiếp sứ Thanh hào khí có kém gì một sư Khuông Việt năm Đinh Hợi 987 tiếp sứ Tống, cũng như Trần Huy Liệu thời đại Hồ Chí Minh khi Trần Nghị hỏi: “Các ông có sợ chúng tôi không?” thì nhận được câu trả lời: “Sợ hay không thì cứ nhìn lại lịch sử”. Cứ thế, các bậc trí giả mọi thời đại Việt Nam đều như cái đòn khiêng võng kiên nhẫn đưa các thời đại đi qua lịch sử. Còn riêng nó thì trở về im lặng ở góc từ đường.

Lê Đại Cang xứng đáng được tôn vinh như một danh nhân lịch sử đáng tự hào của mảnh đát địa linh nhân kiệt Bình Định và của đất nước ta..

About these ads

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4 298 other followers