• Danh mục

  • Các bài viết nổi bật

  • RSS Hội Ngộ Văn Chương

    • TADEUSZ ROZEWICZ: MẦU MẮT VÀ NHỮNG CÂU HỎI 26.04.2014
      TADEUSZ ROZEWICZ, NHÀ THƠ LỚN CỦA BA LAN VÀ THẾ GIỚI, ĐÃ QUA ĐỜI NGÀY 24.04.2014, THỌ 93 TUỔI. XIN GIỚI THIỆU CÙNG CÁC BẠN CHÙM THƠ CỦA ÔNG MẦU MẮT VÀ NHỮNG CÂU HỎI Có phải người yêu của tôi có đôi mắt xanh ánh bạc Không. Có phải người yêu của tôi có […]
    • KHÔNG BIẾT NGÀY MAI ANH THÍCH MÂY HAY GIÓ… 25.04.2014
      U ám thích mây lành nắng nôi anh thích gió nấu ăn không hát, hát không nấu ăn anh thích vừa nấu ăn vừa hát thì thầm anh thích em không đảng nếu phải chọn đảng phái không đảng phái anh thích em điên điên thân xác và tâm hồn cuối cùng là đẹp anh […]
    • VIÊN TRẠI TRƯỞNG VÀ NGƯỜI TÙ CẢI TẠO 20.04.2014
      ĐỖ XUÂN TÊ Chuyện tù cải tạo tưởng như mới đây, nay nhìn lại đã hơn ba mươi năm. Mùa hè năm ấy (76), chúng tôi là số sĩ quan cấp tá được ‘tuyển chọn’ đem ra Bắc chuyến đầu tiên. Lênh đênh trên chuyến tàu Sông Hương ăn ngủ tiêu tiểu tại chỗ dưới […]
    • THƯ GIÃN: ẢNH NUDE CỦA HUYỀN THOẠI SẮC ĐẸP MARILYN MORONE 18.04.2014
      SƯU TẦM: Cùng ngắm những hình ảnh nude để đời của huyền thoại sắc đẹp Hollywood, Marilyn Monroe:     Một trong những tấm ảnh nude của Marilyn Monroe sẽ được phát hành Đây là bức ảnh nude cuối cùng Monroe chụp trước khi qua đời năm 1962   Bức ảnh được chụp vào lúc […]
    • ĐÔNG TÂY: TUẦN LỄ SÁCH VÀ VĂN HOÁ ĐỌC 17.04.2014
      CHƯƠNG TRÌNH TẠI TRUNG TÂM VĂN HOÁ NGÔN NGỮ ĐÔNG TÂY: (18/4 – 26/4/2014) Hưởng ứng Quyết định số 284/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ kí ban hành lấy ngày 21/4 hàng năm làm “Ngày Sách Việt Nam”, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây cùng với một số đơn vị, cá nhân sẽ phối […]
    • NGUYỄN HOA VÀ THƠ 14.04.2014
      NGUYỄN TRỌNG TẠO Có ý kiến chê thơ Nguyễn Hoa khô khan, nhưng cũng chỉ là nói với nhau chỗ này hay chỗ khác chứ không thấy ai viết ra điều đó cả, nó chỉ giống những câu chuyện trà dư tửu hậu cảm tính thường nhật. Ngược lại, có khá nhiều bài viết về […]
    • DỊCH GIẢ LÊ BÁ THỰ RA MẮT TIỂU THUYẾT “HY VỌNG” 14.04.2014
      THANH TRÀ Tác giả: Katarzyna Michalak (Ba Lan) Người dịch: Lê Bá Thự Nhà xuất bản Hội Nhà Văn và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây ấn hành, quý II năm 2014      Lila Borowa, cô gái Ba Lan, mồ côi mẹ, bố nhà nông, nghiện rượu; Aleksei Dragonow, người Nga, mồ côi […]
    • LỜI TỰA “TRỊNH THANH SƠN TOÀN TẬP” 27.10.2013
      VŨ DUY THÔNG Bây giờ, xương thịt người ấy đã chìm khuất dưới ba thước đất, hồn vía người ấy đã cô đơn đâu đó cùng bạt ngàn trăng sao nhưng tinh huyết người ấy còn đây, những câu thơ, lời văn gan ruột một đời. Chỉ bằng những gì đã có trong tuyển tập […]
    • TỈNH ĐÔNG NGÀY TÔI VỀ 27.10.2013
      LÊ TUẤN LỘC MƯA TRONG VƯỜN TỰ LỰC VĂN ĐOÀN Mưa như là xưa lắm Vườn Thu càng buồn hơn Ta lặng lẽ trong vườn xưa mưa gõ Buồn tênh, người cũ đã xa rồi Đừng lăn tăn về vườn Thu mưa Mưa như là tiền định Mưa như là số phận Mưa lây rây […]
    • THƠ TRÁC MỘC: TÍM ĐỒNG HOANG GIÓ 27.10.2013
      NGUYỄN TRỌNG TẠO: Trác Mộc tên thật là Võ Thị Như Hải, sinh năm 1980 tại Đà Nẵng, nguyên quán Thừa Thiên Huế. Bút danh Trác Mộc xuất phát từ mệnh “Thạch Lựu Mộc” (cây lựu mọc trên đá) của tuổi Canh Thân kết hợp với chữ Trác là sự kiên nhẫn vượt lên để […]
  • RSS Blog Quê Choa

    • Ba kịch bản cho tương lai Việt Nam 20.08.2014
      Đặng Xương Hùng/Thông luận« Có những thời điểm mà lịch sử chạy nhanh hơn bình thường. Tôi thậm chí dám khẳng định rằng có khả năng Việt Nam bước vào giai đoạn chính trị có tính quyết định nhất kể từ sau 1975 ». Đây là nhận định khá lý thú, đáng được quan tâm của Giáo sư Jonathan London, trường Đại học Hồng Công.Tuy nhiên, tương lai Việt Nam sẽ đi về đâu, vẫn […]
    • Kiến tạo có nghĩa không ôm đồm 20.08.2014
      Thời báo Kinh tế Sài Gòn  NQL: Bài viết hay, nhưng thiển nghĩ nói như đấm vào tai còn chẳng ăn ai, nói năng ngọt ngào lịch lãm thế này liệu có ăn thua gì không? Xây dựng một bộ máy nhà nước tinh gọn, có hiệu quả; phát huy mạnh mẽ chức năng kiến tạo, phát triển của Nhà nước là ước mơ về một nhà nước hiện đại, văn minh và sáng tạo của tất cả mọi người. Thế như […]
    • Đảm bảo quyền tự do kinh doanh của dân 20.08.2014
      V.V. Thành/ Tuổi trẻTT Nguyễn Tấn Dũng chủ trì cuộc họp - Ảnh: Chinhphu.vnLời bình của Huy Đức:Tám năm sau khi ngồi trên ghế Thủ tướng, lần đầu tiên thấy ông Nguyễn Tấn Dũng chủ trì một cuộc họp và chỉ ra điều cốt lõi mà nền kinh tế đang cần. Tuy nhiên, để làm được điều này và để có thể loại bỏ hết hàng loạt giấy phép mọc ra như "đầu Phạm Nhan" kể […]
    • Nợ: quả bom nổ chậm của Việt Nam 20.08.2014
      Elisabeth Rosen/The Diplomat Lê Quốc Tuấn dịch / FB Tuan Le Đối với Việt Nam, vấn nạn nợ nần giúp nhắc nhở rằng nhà nước nên giới hạn ảnh hưởng vào doanh thương. Việt Nam có thể thấy mình khó đạt được mục tiêu tăng trưởng 5,8 phần trăm trong năm nay nếu nợ xấu tiếp tục kềm hãm nền kinh tế.Ngân hàng trung ương đã có những động thái để làm giảm tỷ lệ nợ, nhưng […]
    • Chúng ta chỉ sợ nhân dân mất niềm tin vào Đảng, Nhà nước, chế độ 20.08.2014
      Chủ tịch Trương Tấn Sang/ Một thế giới  Chủ tịch nước Trương Tấn Sang. Ảnh TTXVNLời bình của Dân Choa: Năm nay nhân ngày khởi nghĩa CM Tháng Tám, 19/8, không thấy nơi nào tổ chức kỉ niệm để ôn lại tinh thần CM quật khởi năm xưa. Chỉ thấy ông chủ tịch nước Trương Tấn Sang có một bài mà thôi.Trong bài viết ôn lại thành quả của đất nước, kể từ năm 1945 đến nay, […]
    • Hãy bắt đầu từ “Top 10” đại học Việt Nam 20.08.2014
      Lê Chân Nhân/Dân tríSự vắng bóng của đại học Việt Nam trong 500 trường đại học tốt nhất thế giới năm 2014 (Academic Ranking of World Universities) vừa được Đại học Giao thông Thượng Hải – Trung Quốc công bố, một lần nữa làm chạnh lòng những người thao thức với nền giáo dục nước nhà. Người Việt hiếu học, yêu chữ, ít nhất có một lần mơ về “Top 500”, lãng mạn h […]
    • Một Sài Gòn đang trở nên xa lạ 20.08.2014
      KTS Nguyễn Ngọc Dũng/ Pháp luật Tp HCMẢnh bên:Rào chắn dựng lên để xây dựng ga metro và thương xá Tax cũng sẽ được thay thế bằng nhà cao tầng. (Ảnh chụp chiều 18-8) Ảnh: HTDQuy hoạch mỹ miều 300 năm của Hòn ngọc Viễn Đông đang phải nhường chỗ cho đô thị hiện đại chưa được định dạng.Áp lực xe cộ trên từng con đường dẫn vào trung tâm TP.HCM đang ngày càng […]
    • Chủ nghĩa Xã hội vs Chủ nghĩa Tư bản 20.08.2014
      Hiệu Minh/ Blog Hiệu MinhTrồng giấc mơ bằng…tiền. Ảnh: InternetRobin Hood là người rừng chuyên đi lấy của người giầu chia cho người nghèo. Đó cũng là cách mà CNXH tìm cách chia đều lợi nhuận xã hội cho mọi người nhằm tiến tới công bằng: cơ hội và thành quả.Đó cũng là ý nghĩ của những người làm nên cuộc cách mạng tháng 8-1945.Liên Xô, Trung Quốc, Việt Nam đều […]
    • Nhạy cảm chính trị 20.08.2014
      Bùi Mai Hạnh/ Văn ViệtVừa rồi về Việt Nam, bất ngờ được chị bạn (làm công tác văn hóa văn nghệ) nhắc nhở: “Em chẳng nhạy cảm chính trị gì cả!”. Thực ra “nhạy cảm chính trị” là cái quái gì nhỉ? Ngơ ngác một lúc, nhớ ra, ngay từ buổi đầu viết báo, mình từng được/bị nhắc như thế. Không chỉ một lần. Lần thứ nhất cách đây cũng gần hai chục năm. Sau đợt đi thực tế […]
    • Của để dành của mỗi đời người 20.08.2014
      Tuấn Khanh/ blog Tuấn KhanhChị N, kể rằng khi chị lấy chồng được một năm, thì cả hai bàn một kế hoạch hậu sự cho đời mình bằng cách: Chồng sẽ ở lại Quảng Ngãi để chăm sóc mảnh ruộng con, giữ nhà, vợ thì sẽ đi vào Nam làm thêm, dành dụm để gửi về. Đó là một trong những câu chuyện tôi được nghe ở vỉa hè, của những con người vô danh và lương thiện trên đất nước […]
  • Khách trực tuyến

    free counters

ÁNH TRĂNG VÀ NGƯỜI ẨN TRONG NGÕ NHỎ


VŨ TỪ TRANG

Nhà thơ Vũ Từ Trang

Nhà thơ Vũ Từ Trang

NTT: Nhà thơ Vũ Từ Trang là người viết chân dung nhà văn nổi tiếng. Anh khám phá nhà văn phía sau những tác phẩm để tìm ra âm bản của con chữ, tìm ra cuốn phim âm bản cuộc đời. Ngay cái tên sách “Những vòng tròn đồng tâm” cũng đủ nói lên sự lựa chọn của người viết với các nhà văn mà anh tâm đắc. Dưới đây là chân dung một nhà văn với số phận rất nhiều đắng cay và hạnh phúc. 

***

Xin nói ngay, không phải tôi viết về tác phẩm “Ngõ hẻm dưới ánh trăng” của nhà văn Áo rất nổi tiếng – Xtêfan Xvaig, mà tôi muốn viết về nhà văn Nguyễn Bản, người cùng quê tôi, có truyện ngắn “Ánh trăng” mà tôi yêu thích.

Ông sinh năm 1931. Mồ côi mẹ khi mới sáu tuổi, nhưng ấn tượng về người mẹ rất sâu đậm trong tâm trí ông. Đấy là người mẹ đảm đang, tháo vát. Bà từng đi buôn tơ tầm, biết chút ít tiếng Pháp. Ấy mà cơn bạo bệnh, bắt bà ra đi khi mới hai mươi bảy tuổi. Theo tập tục làng quê vùng phủ Từ Sơn dạo ấy, người bố của ông phải tìm kiếm ngay người phụ nữ về gánh vác tề gia nội trợ thay người vợ vừa quá cố. Bà mẹ kế của ông cũng là người con gái làng Đình Bảng, có ông bố làm bầu gánh hát tuồng. Những năm trước cách mạng, quê tôi rất nhiều gánh hát. Không riêng Đình Bảng, mà bên Đa Hội, Đồng Kỵ, Tấn Bào… thôn nào cũng có mấy gánh hát. Ngày xuân, vùng Kinh Bắc hội hè đình đám liên miên  làng này làng kia, các gánh hát thỏa sức đi thi thố, so tài biểu diễn. Bầu gánh hát là những tay chơi, có máu mặt, rộng bang giao và lắm tiền bạc. Ấy nhưng gia đình bà mẹ kế của ông dạo ấy lại đang bị phá tán cơ nghiệp vì gánh hát. Có hiểu qua đời tư của ông, mới rõ thêm vì sao người phụ nữ luôn là hình tượng chủ đạo trong văn ông. Những khuôn mặt, những tính cách, những cảnh đời éo le của bao người phụ nữ trong thôn xóm  in hằn trong tâm trí ông. Để rồi sau này, qua các trang viết của ông, họ lại  xuất hiện thấm đẫm trong cảm xúc yêu thương.

Những năm tuổi thơ, ông được sống ở quê rất ít. Đang học ở trường quê, năm 1944, gia đình cho ông ra Hà Nội, học ở trường Chu Văn An. Rồi chiến tranh kháng Pháp, ông chuyển lên Thái Nguyên, học trường Lương Ngọc Quyến. Năm 1949, ông về học chuyên khoa toán ở trường Hàn Thuyên, Bắc Ninh. Ngày ấy, ông là học sinh giỏi toán của trường. Nếu đi theo con đường toán học, cuộc đời ông hẳn đã sang một trang khác. Nhưng nghiệp văn chương đã kéo ông đi như một định mệnh. Ông thi vào trường đại học sư phạm văn khoa khóa đầu, tốt nghiệp năm 1956. Người thầy dạy trực tiếp và ảnh hưởng nhiều tới tri thức của ông, là giáo sư có hai bằng tiến sỹ văn và luật bên Pháp về nước, thầy Nguyễn Mạnh Tường. Những bạn học cùng khóa cùng đam mê văn chương, như Cao Xuân Hạo, Cao Huy Đỉnh, Văn Tâm…  Mỗi khi nhớ lại thời học đại học, ông luôn thấy đấy là thời tươi trẻ nhất của mình. Nghĩ về thầy Nguyễn Mạnh Tường, ông luôn biết ơn và ông luôn nhớ câu mở đầu mỗi tiết học mà thầy rất tôn trọng học trò “ Thưa các bạn, hôm nay tôi xin trình bày về…”. Ông đã sớm nhận ra, kiến thức là những gì còn lại sau những gì quên đi tất cả.

Sắp tốt nghiệp trường  sư phạm văn khoa, cũng là lúc các khuynh hướng sáng tác văn học ngoài xã hội mở ra nhiều hướng. Nhóm Nhân văn giai phẩm ra đời, với các ấn phẩm mới, tác động rất nhiều tới tầng lớp trí thức, nhất là lớp trí thức trẻ như ông. Khóa học Đại học văn khoa cùng ông dạo ấy, có tới một phần ba sinh viên dính líu, liên lụy đến nhân văn giai phẩm. Không biết có phải là số phận, hay là quy luật tất yếu của thời cuộc không;  nhưng rõ ràng việc dính líu đến nhân văn giai phẩm, dù chỉ là mê đọc, hoặc cổ xúy trào lưu sáng tác, mà hầu hết số phận của bạn bè cùng lớp ông  chịu nhiều lao đao, lận đận. Sau này, đã được nhìn nhận, đánh giá lại sự kiện nhân văn giai phẩm,  thì số phận lớp tri thức trẻ bị ảnh hưởng vòng sóng ngoài của cơn sóng nhân văn giai phẩm dạo đó, cũng được phục hồi danh dự. Họ được thẳng thắn nghĩ suy, lao động sáng tạo theo lý tưởng sáng tác văn học là nhân học, hướng về cái đẹp đích thực, để phục vụ nhân dân cao đẹp hơn. Với năng lực tự thân, với hoài bão trong sáng, đa phần lớp người này, đã tạo ra các tác phẩm văn học nghệ thuật đích thực, phụng sự nhân dân và đất nước. Nhà văn Nguyễn Bản, là một trong số các nhà văn điển hình chịu thiệt thòi của thời kỳ đó.

Năm 1956, tốt nghiệp đại học sư phạm, ông được phân công về dạy văn ở trường cấp ba Hàn Thuyên. Ngày ấy, được là học trò của trường Hàn Thuyên đã là vinh dự rồi, chứ kể gì lại là thầy giáo của trường. Vì Hàn Thuyên là trường trung học điển hình lâu năm của vùng Kinh Bắc, nơi hội tụ nhiều thày cô, nhiều học trò kiệt xuất. Không biết có phải tính lãng mạn, bồng bột của tuổi trẻ không, hay là tôn thờ cái đẹp theo lối của mình, mà trong một tiết học, ông đã đem bài thơ “ Lời mẹ dặn ” của Phùng Quán ra dạy. Nhà thơ Phùng Quán khi ấy đang là nhân vật cộm cán của nhóm nhân văn giai phẩm. Sự việc động trời này, cùng với một số sáng tác văn, thơ, kịch chưa công bố; năm 1959, ông bị đình chỉ giảng dạy và bị điều về làm nhân viên phòng phổ thông của Ty. Năm 1960, ông lại bị đưa xuống hợp tác xã nông nghiệp Phật Tích, đi thực tế. Ai cũng biết, đấy là hình thức cấp trên xử lý kỷ luật với ông. Những tháng cùng ăn, cùng ở, cùng làm với những người nông dân, từ một anh giáo thư sinh, ông đã làm việc cật lực như một người nông dân thực thụ. Bao chuyện làng chuyện xóm, bao cảnh đời lam lũ, bao tình cảm chân tình, trong sáng dưới lũy tre làng, đã gom góp tư liệu, làm vốn liếng cho trang viết sau này của ông.

Một ngày từ Phật Tích về Bắc Ninh, trên chuyến tàu khách ì ạch, ông sững người khi thấy người bán báo dạo trên tàu, rao  báo Văn Học, có in truyện ngắn “ Giá trị mới ” của ông. Đấy  là truyện ngắn đầu tiên mà ông được in trên báo. Báo Văn Học ngày ấy thật cao sang đối với người cầm bút. (Truyện ngắn này, sau được đọc trên Đài tiếng nói Việt Nam và có được Nhà xuất bản Ngoại Văn dịch ra tiếng Nga, Anh, Pháp). Giây phút ấy, ông như quên hết vất vả, nhọc nhằn của ngày tháng đi thực tế vừa trải qua. Niềm khao khát cầm bút càng cháy bỏng trong tâm trí ông. Ông tin cuộc đời rồi sẽ không phụ ông, ông tin rồi mình sẽ viết được những trang văn mình muốn viết.

Nhưng có lẽ cái tính cương trực và thẳng thắn ngay từ nhỏ, đã gây cho ông không ít phiền toái. Ông có kể  một việc xảy ra từ ngày ông còn dạy ở Hà Bắc, tôi nghe mà ám ảnh mãi. Ấy là một buổi học tập chính trị toàn ngành trong tỉnh, được tin có vị cán bộ cao cấp của Bộ về nói chuyện. Khi gần trăm thày cô đang ngồi ở hội trường chờ vị cán bộ kia, thì bên cạnh ông, là một ông giáo cứ nhấp nha nhấp nhổm đứng ngồi không yên. Hỏi sao vậy? Ông giáo thật thà thưa rằng, phải quan sát, kẻo ông ở Bộ đến mà không đứng dậy chào kịp thời, thì sợ ông ấy trù úm. Nghe  nói thế, ông bực  quá. Ông chợt nhớ đến một nhân vật hèn kém của A.Tsêkhốp và ông nghĩ làm quái gì mà ông giáo này phải hèn thế? Thế là lúc ông ở Bộ đến, ông cứ ngồi lỳ mặc mọi người đứng hết lên chào. Sự việc này, làm cả hội trường hôm ấy  ngạc nhiên. Ông tự thấy làm như thế là không phải. Ông với ông ở Bộ kia nào có vướng mắc gì đâu, chỉ vì ông thấy bực với cái hèn của ông giáo nọ.

Tôi gặp ông khá muộn, mặc dù đọc văn của ông rất lâu rồi. Một buổi sớm, lần theo địa chỉ, tôi đến thăm ông. Ông một mình ở ngôi nhà nhỏ, trong  ngõ nhỏ làng Ngọc Hà. Ngôi nhà  gọn gàng, sạch sẽ. Ông đang mải dịch sách. Trên bàn làm việc của ông là bộ từ điển Việt Anh dày cộp của Bùi Phụng và tập bản thảo  đang viết dở. Ông say sưa kể vì sao ông đã dịch tiểu thuyết “ Ba người lính ngự lâm” của nhà văn Alexandre Đumas Cha, mặc dù trước đó, đã nhiều người dịch và in sách rồi. Bản dịch tiểu thuyết này của ông được Nhà xuất bản Văn Học ấn hành, chiếm nhiều cảm tình của độc giả, bởi sách mang nhiều cảm xúc của riêng ông. Hình như ông đồng cảm được vẻ đẹp với nhà văn người Mỹ gốc Hoa AnChee Min,  nên ông dịch liền ba cuốn tiểu thuyết  “Đỗ quyên đỏ”, “ Nữ hoàng phong lan” và “ Nữ hoàng cuối cùng”. Được biết, cuốn nào in ra cũng được bạn đọc đón nhận nhiệt liệt. Tôi hỏi ông, một nhà văn viết truyện ngắn xuất sắc, vậy thời gian nào ông dành để dịch thành công nhiều cuốn sách văn học giá trị vậy? Ông bảo rằng, ông đã khước từ mọi ham hố đám đông, chỉ đóng cửa ngồi tập trung cho viết và dịch sách. Ông là người chung thân một thể loại truyện ngắn và đã in gần chục tập truyện ngắn.” Bức tranh màu huyết thạch”, 1992.” Mùi tóc Thảo”, 1993. “ Truyện ngắn Nguyễn Bản”,1994. “Nợ trần gian ”,2004. “ Những cánh hoa quỳ dại”,2006.“ Mặt trời đồng xu”, 2007. “ Thời chuồn chuồn cắn rốn”, 2011… Truyện ngắn “ Ánh trăng” của ông in trên báo Văn Nghệ, 1992, rồi được giải  trong cuộc thi truyện ngắn của báo, đã khẳng định vị trí ngòi bút của ông. Tôi như thấy văn ông luôn toát lên vẻ đẹp của con người, vừa thánh thiện vừa trần tục, vừa mơ hồ vừa cụ thể; như để khẳng định, cuộc đời dù có mệt mỏi mấy, thì con người vẫn cần có tình yêu thương và tình yêu thương vẫn luôn tồn tại.

Có  người nói, chỉ khi đất nước đổi mới, truyện ngắn Nguyễn Bản mới ra đời. Điều này, theo tôi chỉ đúng một phần. Sự thành công của nhà văn Nguyễn Bản, chính bởi ông luôn đi theo một con đường riêng, luôn khám phả vẻ đẹp tiềm ẩn trong mỗi con người, dù trong mọi tình huống. Nếu nói rộng ra, cuộc đời ông qúa nhiều thăng trầm, nhưng ngòi bút của ông lại luôn tin yêu con người, phát hiện vẻ đẹp tiềm ẩn trong mỗi con người. Chính vẻ đẹp đó, đã cứu rỗi con người, giúp con người vượt lên và cao hơn  tiền tài, địa vị, bạo lực.

Muốn viết được những điều đó, tôi biết, ông phải có niềm tin rất lớn ở con người. Ông đã phải trả giá cho niềm tin. Một con người tuổi đã ngoài tám mươi, một tri thức tinh thông, vậy mà ông chấp nhận cuộc sống lặng lẽ một mình. Không phải xuất phát từ sự ích kỷ, cái chính, vì ông muốn được sống tự do tuyệt đối theo đúng nghĩa của nó.

Ông kể tôi nghe chuyện quê hương. Ông rất yêu quê, nhưng ông lại không thể sống ở quê. Cái làng Đình Bảng của ông vốn nức tiếng giàu có bao đời. Cái làng rất rộng, một làng đã thành một xã. Nơi đây, tám vị vua triều Lý phát tích. Lại là làng cách mạng, có đội du kích nổi tiếng từ thời chống Pháp. Ông xa làng từ nhỏ. Khi người bố ông còn sống, ông thường về quê thăm bố. Ông càng nhớ ngôi nhà tuổi thơ khang trang và ấm cúng đã bị giặc phá tan hoang,  chỉ còn mảnh sân gạch. Năm 1984, bố  mất, mấy anh em bán mảnh đất quê, ông mất quê từ đấy. Đời sống xô dạt đó đây. Bạn cùng trang lứa thưa vắng dần, người xa quê, người quá cố. Cuộc đời ông lại không được mấy suôn sẻ, nên mỗi bận về quê, ông càng thấy bùi ngùi. Làng quê thì ngày càng giàu có. Làng đã chuyển thành phố phường. Các nhà máy, các công ty mọc lên choáng ngợp quanh làng. Đời sống thương mại hóa lấn lướt, hầu như không mấy ai ở làng để ý tới sứ mệnh nhà văn. Ông như càng xa lạ với chính quê của mình. Tôi càng thấm thía, cô đơn là sự đồng hành của người nghệ sỹ.

Ông có hỏi thăm mấy người làng tôi, bạn trang lứa thưở học trò với ông. Đấy là ông Tùng, ông Kim. Một ông thì cũng ở xa quê, một ông thì đã thành người thiên cổ. Ông Kim con cụ Lý, nhà ở ngay cạnh đình làng. Tuy trưởng thành trong gia đình chức sắc thời phong kiến, nhưng anh em nhà ông Kim đều theo cách mạng rất sớm. Rời trường học, ông sớm  hoạt động cách mạng, rồi trở thành sỹ quan cao cấp trong quân đội. Ông Chấn, anh trưởng của ông Kim, là người trong sáng, ảnh hưởng nhiều tới người em là ông Kim, bạn của nhà văn. Đời thưở nào, vì chán cái  hủ tục quê kiểng, ngày cụ Lý mất, khi ban chạ của làng vào phục dịch việc chuyển linh cữu người chết ra nghĩa trang, ông cố tình hay quen mồm ở công sở, không “Thưa trình quan viên chạ…”, mà ông lại “Mời các đồng chí uống nước hút thuốc”. Cả ban chạ bất bình, không ai bảo ai,  đồng loạt đứng dậy không thèm uống nước hút thuốc, mà xấn vào khênh áo quan cụ Lý ra phần mộ cho xong việc. Ông Kim khi ấy hoảng quá. Dưới con mắt  nhà văn, ông Nguyễn Bản bảo rằng, đất lề quê thói quá nặng nề. Nhưng đã là người quê, thì phải theo quê, biết làm thế nào được. Ông muốn viết một cuốn sách ngợi ca cái lề lối tốt đẹp, phê phán cái xấu, cái lạc hậu ở quê, mà chưa viết được.

Lại nói về ông Tùng, bạn học của ông. Ông Tùng là người xóm Tây  làng tôi, tính tình sởi lởi, nhã nhặn, được nhiều người dân nể trọng. Ông là con trưởng cụ Chánh. Tuy bố có vai vế  của làng thời phong kiến, nhưng anh em nhà ông Tùng lại đi theo cách mạng rất sớm. Họ sớm trở thành những đảng viên kiên định. Ông Tùng trước khi nghỉ hưu, giữ chức chủ tịch huyện, mà chủ tịch huyện của mấy chục năm về trước như ông, đương nhiên là phải có phẩm chất trong sạch rồi. Câu chuyện bi kịch trong nhà ông Tùng, có thể là một cốt truyện ngắn hay cho một cây bút chắc tay. Chả là, thời cải cách ruộng đất, Cụ Chánh thân sinh ra ông Tùng, vốn là người yêu nước, nhưng bị quy chụp là địa chủ cường hào. Rồi cụ  chịu án tử hình.  Trên đường cách mạng, được tin dữ,  ông Tùng cắn chặt răng kẻo bật khóc. Mãi sau này, ngày sang cát đổi áo cho bố, ông Tùng  ràn rụa nước mắt vái hài cốt người bố, rồi cúi xuống gỡ viên đạn đồng còn găm trên xương sọ bố mình, lặng lẽ bỏ túi. Cử chỉ ấy, ít người nhận biết. Chỉ đến khi về nhà, trên bàn thờ gia tộc, trước khung ảnh thờ cụ Chánh, thấy có đĩa sứ nhỏ đặt viên đạn đồng.

Nhà văn Nguyễn Bản lặng người khi nghe tôi kể chuyện. Ông bỗng nghĩ về bà ngoại của mình. Với sáu sào ruộng thuê  cấy rẽ, mấy năm ăn rè hạt tiện, bà tích cóp được ít tiền ngược  chợ Chu thăm người cháu ruột là bộ đội đang đóng quân trên ấy. Không gặp cháu, trên đường quay về quê, bà gặp nhà văn Nguyễn Bản đi chỉnh huấn, bà dốc hết những đồng tiền còn lại “cho cháu và đồng đội bồi dưỡng để học tập tốt”. Về tới quê, bà bị quy địa chủ. Phẫn vì oan ức, bà nhảy xuống ao tự tử, may mà có người cứu kịp thời thoát chết. Câu chuyện bi hùng này, đã làm hồn cốt cho truyện ngắn “Hành hương giữa hai bờ lau cháy” của ông  in trên tạp chí Văn Nghệ Quân Đội. Ông trầm ngâm như muốn nói, cuộc sống còn nhiều sai lầm đau đớn. Sứ mệnh nhà văn, là làm sao viết được những trang sách hiện thực nhất, sâu sắc nhất, để nhắc nhở con người hãy đừng để nhầm lẫn tiếp nữa. Dù nhầm lẫn thế nào, thì vẫn là đau xót lắm. Nhìn lại một lớp người cùng trang lứa với ông, người ở quê, người ngoài Hà Nội, ai cũng có nét giống ông, ấy là một thế hệ chịu nhiều thua thiệt. Có lẽ lịch sử một quốc gia nào cũng có những thế hệ phải chịu nhiều hy sinh. Sự hy sinh thầm lặng. Họ chấp nhận và không oán thán.

Đọc văn của nhà văn Nguyễn Bản, tôi không thấy sự oán thán nào. Ông như chỉ biết tôn vinh cái đẹp, ca ngợi sự nhân ái, ấm áp trong quan hệ  con người. Có thể là quan hệ của tình yêu trai gái, tình chị em, tình  mẹ con. Những nhân vật  phụ nữ trong văn của ông, tôi như thấy người nào cũng đẹp, cũng đáng yêu. Cuộc đời ông nhiều chua chát, vậy mà văn ông luôn ánh lên vẻ đẹp thánh thiện. Phải chăng ông biết phát hiện  vẻ đẹp ẩn sâu trong mỗi người? Những vẻ đẹp chìm khuất này, hình như khó nhận thấy ở cái thời mà cuộc sống vật chất sôi sục, gấp gáp, hối thúc con người. Ấy nhưng, nếu thử tĩnh tâm  lắng nhìn, thì vẫn thấy cái  đẹp kia,  lẩn khuất hoặc lóe hiện  bất chợt ở đâu đó. Văn chương, nghĩ cho cùng, làm sao để cho con người biết yêu thương con người hơn, thánh thiện với nhau hơn. Sứ mệnh cao cả của con chữ, muôn đời là vậy!

Chuyện văn  chuyện đời hình như cứ đan chéo  con người ông. Ông kể rằng, thời gia đình ông đổ vỡ hạnh phúc, ông buồn lắm. Nhưng ông không oán trách ai. Ông đã lặng lẽ nhường cả nhà cửa cho vợ con, ôm đống sách vở đến ở nhờ căn nhà người quen. Người quen này làm việc trong ngành công an, nhưng mê văn chương, hiểu cốt cách ông,  sẵn sàng mời ông đến ở ngôi nhà chưa dùng trong phố. Trong thời gian đó, ông gặp cảnh ngộ một người phụ nữ còn trẻ, luôn phải chịu bạo lực của người chồng nghiện rượu, vũ phu đánh đuổi khỏi nhà. Thương cảm cảnh cơ nhỡ người phụ nữ kia, ông liền mời cô đến ở cùng, khi có sự đồng ý của chủ nhà. Cô gái kia đã ở cùng ông một thời gian dài. Thấy chuyện một người đàn ông cao tuổi sống cùng cô gái trẻ, nhiều người xung quanh dị nghị, đàm tiếu. Ông vượt qua những ánh mắt soi mói thiếu thiện chí đó. Ông chỉ giản dị nghĩ, mình trong sáng, thì chả sợ gì. Ông muốn nói với chính ông, hãy yêu thương một con người cụ thể, hãy sống tốt và có hành sử tốt với một người cụ thể, thế là đủ!

Nhà văn Nguyễn Bản

Nhà văn Nguyễn Bản

Chuyện đâu chỉ đơn giản thế. Chính khi ông đang là chỗ an ủi, chỗ dựa tinh thần cho người con gái đang cơ nhỡ, mong manh đó, ông lại khuyên cô trở lại với gia đình, với số phận chính mình. Cô gái đành nghe lời ông khuyên, mặc dù rất thèm sự che chở của ông. Cô đã cố gắng trở về với gia đình của mình. Nhưng sự đổ vỡ vẫn là đổ vỡ. Cô càng nhớ ông. Không đơn thuần nhớ sự nương tựa, chở che. Không đơn thuần tình cảm nam nữ. Có cái gì cao cả hơn  những thứ đó. Đó là ánh sáng văn hóa ông soi dọi vào cô, mà cô đã nhận được. Khi ông ra Hà Nội sống, ở quê một thời gian, cô cũng lần ra Hà Nội tìm việc làm thuê, cốt chỉ mong có cơ hội được gặp lại ông một lần nữa. Tôi không muốn bàn việc  làm đó đúng hay sai, nhưng tôi thấy ông dũng cảm sống đúng theo lối của ông nghĩ. Và ông được hưởng hạnh phúc đền đáp theo lối riêng của nó.

Văn chương đã đem đến cho ông nhiều hệ lụy và nhiều hạnh phúc. Chuyện xảy ra đã hơn chục năm, khi tập truyện ngắn “Bức tranh màu huyết thạch” của ông được phát hành. Có một độc giả vì mê văn ông, đã từ Sài Gòn ra tận Bắc Ninh tìm gặp ông. Đấy là một cô gái trẻ, xinh đẹp, tri thức, có bản lĩnh. Cô kể, truyện nào của ông in ra, cô cũng tìm đọc. Cô còn trân trọng đóng bìa cứng, để gìn giữ. Ngày cô bảo vệ luận án tiến sỹ khoa học tại Sài Gòn, cô gửi thư ra, ngỏ ý muốn mời ông vào dự. Sự có mặt nhà văn là sự động viên lớn đối với cô. Nhà văn Nguyễn Bản đã thu xếp tiền  mua vé, vào Sài Gòn cho kịp ngày vui của  độc giả yêu quý văn mình. Trong buổi báo cáo luận án tiến sỹ của cô, giữa đông đảo khuôn mặt trí thức Sài Gòn, có hình ảnh một người đàn ông cao tuổi, ăn vận giản dị. Đó là nhà văn Nguyễn Bản. Cô  hãnh diện được chụp ảnh kỷ niệm cùng nhà văn mình ngưỡng mộ.

Câu chuyện ông kể, tuy bình dị, nhưng tôi thấy đó là phần thưởng quý biết bao của nghề viết văn vốn đang bị coi nhẹ trong thời buổi kinh tế này.

Con người biết bỏ qua mọi hám hố hư danh, điều này không phải dễ dàng. Bao năm nay, nhà văn Nguyễn Bản biết lùi lại, rời xa những hám hố đó. Ông dồn  tâm sức vào viết và dịch. Ông tự trào nói vui rằng, ngôi nhà nhỏ ở ngõ nhỏ làng Ngọc Hà này, là ông mua bằng đồng tiền sạch. Đó là tiền tích cóp từ nhuận bút viết văn và dịch sách.

Có một nhà văn quý trọng ông, từng viết về ông với căn nhà lẻ một. Trong nhà, hầu như cái gì cũng một. Một chiếc giường, một chiếc tủ, một cái bàn viết, một cái gáo múc nước. Và đương nhiên ông sống một mình. Ông muốn sống theo nghĩa tự do tuyệt đối. Tôi muốn nói thêm, trên tường căn phòng nhỏ của ông, cũng duy nhất treo một bức tranh. Đó là bức tranh chân dung sơn dầu do nhà văn Đỗ Chu vẽ tặng ông. Bức tranh vẽ từ hồi ông còn  ở Bắc Ninh. Bữa ấy, nhận bức tranh  ướt tươi sơn dầu, về nhà ngắm nhìn, ông thấy khuôn mặt mình trong tranh tươi trẻ quá, ông liền lấy đầu ngón tay di di màu cho nét mặt mình thêm khuất lấp, xa xăm. Ông thú vị với bức tranh đó. Thuyên chuyển chỗ ở mấy nơi, ông đều đem theo bức tranh này. Ông nói vui, đó là bức tranh đồng tác giả. Tôi như thấy một ánh trăng huyền diệu ánh lên từ bức tranh đó.

Tháng 2-2012

V.T.T
About these ads

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4 281 other followers